مورچه

1 حدیث
الإمام عليّ عليه السلام:أ لا يَنظُرونَ إلى صَغيرِ ما خَلَقَ كَيفَ أحكَمَ خَلقَهُ، وأتقَنَ تَركيبَهُ، وفَلَقَ لَهُ السَّمعَ وَالبَصَرَ، وسَوّى لَهُ العَظمَ وَالبَشَرَ! انظُروا إلَى النَّملَةِ في صِغَرِ جُثَّتِها ولَطافَةِ هَيئَتِها، لا تَكادُ تُنالُ بِلَحظِ البَصَرِ، ولا بِمُستَدرَكِ الفِكَرِ، كَيفَ دَبَّت عَلى أرضِها، وصُبَّت عَلى رِزقِها، تَنقُلُ الحَبَّةَ إلى جُحرِها، وتُعِدُّها في مُستَقَرِّها. تَجمَعُ في حَرِّها لِبَردِها، وفي وِردِها لِصَدرِها، مَكفولٌ بِرِزقِها مَرزوقَةٌ بِوفقِها، لا يُغفِلُهَا المَنّانُ، ولا يَحرِمُهَا الدَّيّانُ ولَو فِي الصَّفَا اليابِسِ وَالحَجَرِ الجامِسِ ۱! ولَو فَكَّرتَ في مَجاري أكلِها في عُلوِها وسُفلِها، وما فِي الجَوفِ مِن شَراسيفِ ۲ بَطنِها، وما فِي

امام على عليه السلام:آيا به كوچك چيزى كه آفريده، نمى نگرند كه چگونه آفرينشش را استوار ساخته و تركيبش را مستحكم كرده و براى او گوش و چشم نهاده و بدو استخوان و پوست داده است؟ به مورچه بنگريد كه با همه كوچكىِ جُثّه و ظرافت اندام ـ كه به چشم نمى آيد و به انديشه درك نمى گردد ـ چگونه بر زمين مى جنبد و به روزى اش دست مى يابد، دانه را به لانه اش مى بَرد و آن را در قرارگاه خود فراهم مى آورَد. در روزهاى گرم، براى سرمايش جمع مى كند و هنگام ورود [و اقامت در لانه خويش]، براى زمان بازگشتن، ذخيره مى كند. روزى اش ضمانت گرديده و در خور نيازش، روزى داده شده است. خداى نعمت بخش، او را فراموش نمى كند و پروردگار پاداش دهنده، او را از روزى محروم نمى سازد، گرچه در دل صخره خشك و سنگ سخت باشد. و اگر در بالا و

۱.الجَمْس ـ بالفتح ـ: الجامِدُ (النهاية: ج 1 ص 294 «جمس»).
۲.الشُّرسُوف واحد الشَّراسيف، وهي أطراف الأضلاع المشرِفة على البطن، وقيل: هو غُضروف مُعلّق بكلّ بَطن (النهاية: ج 2 ص 459 «شرسف»).
۳.نهج البلاغة: الخطبة 185، الاحتجاج: ج 1 ص 481 ح 117، بحار الأنوار: ج 3 ص 26 ح 1؛ ربيع الأبرار: ج 4 ص 481 وفيه إلى «قادر».