از قضاى حتمى ، گريزى نيست

پيامبر خدا صلى الله عليه و آله:سوگند به آن كه جان محمّد به دست اوست. اگر همه امّت بكوشند تا سودى به تو برسانند، نمى توانند، مگر آن چيزى كه خدا براى تو مقرّر نموده است.

حلية الأولياءـ به نقل از اَنَس ـ: ده سال در خدمت پيامبر خدا بودم. هرگز مرا براى انجام دادن كارى نفرستاد و آن كار انجام نمى گرفت، مگر اين كه مى فرمود: «اگر حكم و قضا به آن شده بود، مى شد» يا «اگر مقدّر بود، مى شد».

پيامبر خدا صلى الله عليه و آله:اگر خدا بخواهد بنده اى در سرزمينى بميرد، براى او در آن جا حاجتى قرار مى دهد.

پيامبر خدا صلى الله عليه و آله:هر گاه خداوند عز و جل بخواهد قضا و قَدَرش را جامه عمل بپوشاند، خردِ خردمندان را سلب مى كند تا قضا و قدرش را در ميان آنان عملى سازد. پس هر گاه كارش انجام گرفت، خردشان را باز مى گردانَد و پشيمانى رُخ مى دهد.

پيامبر خدا صلى الله عليه و آله:هر گاه خداوند، جامه عمل پوشيدن كارى را اراده نمايد، خِرد مردان را بر مى كَنَد تا كارش را به انجام رساند. وقتى كارش را به انجام رساند، خردشان را باز مى گردانَد و پشيمانى رخ مى دهد.

الغيبة، نعمانىـ به نقل از عبد اللّه بن عبّاس ـ: پيامبر خدا به پدرم فرمود: «اى عبّاس! واى بر نوادگان من از نسل تو و واى بر فرزندان تو از نسل من!». [پدرم] گفت: اى پيامبر خدا! آيا از زنان، دورى كنم؟ (يا گفت: آيا خود را عقيم كنم؟). فرمود: «همانا علم خداوند عز و جل انجام گرفته و كارها به دست اوست و اين كار، به زودى درباره فرزندان من، محقّق مى شود».

تاريخ دمشقـ به نقل از محمّد سعدى ـ: مردى از انصار نزد پيامبر خدا آمد و گفت: مى خواهم با زنى ازدواج كنم. برايم دعا كن. فرمود: «اگر اسرافيل و جبرئيل و ميكائيل و حاملان عرش، براى تو دعا كنند، در حالى كه من هم ميان آنها باشم، جز با زنى كه براى تو نوشته (مقدّر) شده است، ازدواج نمى كنى». ۳

پيامبر خدا صلى الله عليه و آله:هر گاه قضا بيايد، عرصه تنگ مى گردد.

پيامبر خدا صلى الله عليه و آله:احتياط براى پيشگيرى از قَدَر، (حتمى) سودمند نيست.

امام على عليه السلامـ به ميثم تمّار ـ: اى ميثم! احتياطى براى پيشگيرى از قَدَر (حتمى) وجود ندارد. اى ميثم! هر گاه قضا بيايد، گريزى نيست.

امام على عليه السلامـ از سخنانش در خطبه نكاح ـ: امّا بعد، همانا خداوند، كارها را بر پايه اندازه هايى كه برايشان مقدر كرده، تدبير و تنفيذ نموده است. پس ديگر آنها طبق آنچه مقدر و حكم كرده، پيش از رسيدن به نقطه پايانى شان از مجراى خود بازنمى مانند. گاهى در بعضى از كارهاى حتمى و قضاياى تدبير شده اش كه [آنها را]قَدَر و قضا نموده است، چيزى هست كه مردمان روزگار، بدان پراكنده شدند، و اسباب، بِدان جريان يافتند. قضايايى بر ما و شما گذشته تا اين مجلسى كه خداوند به ما و شما اختصاص داده، برپا شد. اين به خاطر آن بود كه ما يادآورى كرديم بخشش هاى او و خوبى آزمون و ارائه نعمت هايش را. از خداوند مى خواهيم در آنچه ما و شما را بر آن گِرد آورده و به سوى آن هدايت نموده، براى ما و شما، بركت قرار دهد.

امام على عليه السلام:هر گاه قَدَر فرود آيد، احتياط، بيهوده مى گردد.

امام على عليه السلام:[خدايا!] كسى كه به خشم قضاى تو گرفتار آيد، دستور تو را باز نمى تواند گردانَد.

امام على عليه السلام:هر كارى فرجامى دارد. به زودى، تقدير تو [نيز] فرا مى رسد.

امام على عليه السلام:هيچ جوينده اى، از تو به روزى ات پيشى نمى گيرد و هيچ چيره دستى براى رسيدن به آن روزى بر تو فائق نمى آيد و هرگز آنچه براى تو تقدير شده، دير نمى كند.

امام على عليه السلام:هر گاه قَدَرها فرا رسند، تدبيرها بيهوده مى گردند.

امام على عليه السلام:قَدَرها، با نيرو و چيرگى دفع نمى گردند.

امام على عليه السلام:كارها. در بندِ تقديرند، نه تدبير.

امام على عليه السلام:وقتى قَدَر بازگشت ناپذير است، مراقبت، بيهوده است.

امام على عليه السلام:قَدَر، بر احتياط، چيره مى گردد.

امام على عليه السلام:فرود آمدن قَدَر، بر احتياط، پيشى مى گيرد.

امام على عليه السلام:دشوارى هاى قَدَر. بر احتياط، پيشى مى گيرند.

امام على عليه السلام:فرود آمدن قَدَر، ديده را كور مى كند.

امام على عليه السلام:قَدَرها بر خلاف برنامه ريزى و تدبير، جريان مى يابند.

امام على عليه السلام:هر گاه قَدَر يكى از شما فرا رسد، تدبير، بيهوده مى گردد.

امام على عليه السلام:هان! همانا قَدَر پيشى گرفته، رُخ داد و قضاى تأييد شده، وارد گرديد.

امام على عليه السلام:تقدير بر حسابگرى [، چنان]چيره مى گردد كه تدبير، آسيب مى رساند!

امام على عليه السلام:كارها براى قَدَرها سر مى سايند تا آن جا كه مرگ در تدبير خواهد بود!

امام على عليه السلام:قَدَر [، چنان] بر حسابگرى چيره مى گردد كه تدبير، موجب مرگ مى گردد!

امام على عليه السلام:كارها براى قَدَر سر مى سايند تا آن جا كه تدبير، آسيب مى رساند!

امام على عليه السلام:قضا بر پايه قَدَرها، برخلاف اختيار و تدبير، جريان مى يابد.

امام على عليه السلام:هر چيزى چاره اى دارد، جز قضا.

امام على عليه السلامـ در حكمت هاى منسوب به او ـ: وقتى قَدَرها به چيزهاى ناپسند تعلّق گيرند، آفت در خِرد راه مى يابد و سرگردانش مى كند و زبان ها به چيزى گشوده مى شوند كه نابودى جان ها را در پى دارد.

امام على عليه السلام:سوگند به آن كه دانه را شكافت و مخلوقات را آفريد، همانا جابه جا كردن كوه ها آسان تر از جابه جا كردن فرمان روايىِ داراى اجل است؛ [ولى] وقت ميان فرمان روايانْ (بنى اُميّه) اختلاف افتاد، سوگند به آن كه جانم در اختيار اوست، [حتّى]اگر كفتارها بر ضدّ آنها (بنى اُميّه) مكر كنند، برآنان چيره مى گردند.

امام على عليه السلام:هر بنده اى پاسبانانى دارد كه از او مراقبت مى كنند تا ديوارى بر او نيفتد، يا در چاهى افكنده نشود، يا حيوانى به او آسيب نرساند، تا وقتى كه آن قَدَرى كه براى او مقدّر شده، فرا رسد. آن گاه نگهبانان، از او دست بر مى دارند و هر آنچه خدا خواسته، به او اصابت مى كند.

تاريخ دمشقـ به نقل از قتاده ـ: همانا على عليه السلام در آخرين شبى كه بر او گذشت، آرام و قرار نداشت، تا اين كه خاندانش درباره او نگران شدند و همديگر را خبر كردند تا همگى گِرد آمدند و او را سوگند دادند. [امام عليه السلام] فرمود: «هيچ بنده اى نيست، جز اين كه به همراه او دو فرشته اند كه از او دفاع مى كنند، مادام كه مقدّر نشده است ـ يا فرمود: تا زمانى كه قدر فرا نرسيده است ـ. پس وقتى قَدَر فرا رسد، او را با قَدَر، تنها مى گذارند». راوى گفت: به سوى مسجد رفت ـ يعنى كشته شد ـ.

امام زين العابدين عليه السلامـ از دعايش در روز عرفه ـ: منزّهى تو! سخنت نافذ، قضايت قطعى، و تصميمَت حتمى است. منزّهى تو! هيچ رد كننده اى براى مشيّت تو و هيچ تغيير دهنده اى در كلماتت نيست.

امام زين العابدين عليه السلامـ در دعايش ـ:. آن كه از قضاى تو ناخشنود است، هرگز توان باز گرداندنِ فرمان تو را ندارد.

امام زين العابدين عليه السلامـ از دعايش در ناگوارى ها ـ: پروردگارا! همانا چيزهايى كه سنگينى شان مرا به زحمت انداخته، بر من فرود آمده اند و چيزهايى كه تحمّلشان بر من سخت است، گرفتارم كرده اند. تو به نيروى خودت آنها را بر من وارد نمودى و به سلطنت خودت، آنها را متوجّه من كردى. پس، از آنچه تو وارد كرده اى، باز دارنده اى نيست و از آنچه تو متوجّه ساخته اى، برگرداننده اى نيست و براى آنچه تو بسته اى، گشاينده اى نيست و براى آنچه تو گشوده اى، بسته كننده اى نيست و براى آنچه تو دشوار نموده اى، آسان كننده اى نيست و براى آن كه تو خوار كرده اى، يارى كننده اى نيست.

امام زين العابدين عليه ‏السلام ـ از دعايش در صبح و شام ـ : در پنجه قدرت تو قرار گرفته‏ايم. پادشاهى و سلطنت تو، ما را در برگرفته و مشيّت تو، ما را قبضه كرده است و كُنش‏هاى ما با اذن [و رخصت]تو و فعاليت‏هاى ما در [قلمروِ]تدبير توست. در چرخه تدبير توييم. هيچ كارى در توان ما نيست، جز آنچه تو مقدر فرمودى و هيچ خيرى براى ما نيست، جز آنچه تو بخشيدى.

مجمع البيان: عيّاشى به اسنادش روايت كرده كه ابو حنيفه به امام صادق عليه ‏السلام گفت: چرا سليمان عليه ‏السلام از ميان پرندگان، درباره هُدهُد پرس‏وجو كرد؟ ۴ فرمود: «براى اين كه هُدهُد، آب را در شكم زمين مى‏بيند، چنان كه هر يك از شما روغن را در ظرف شيشه‏اى مى‏بينيد». آن گاه، ابو حنيفه به يارانش نگاه كرد و خنديد. امام صادق عليه ‏السلام فرمود: «چه چيز تو را خندانْد؟!». گفت: فدايت شوم! بر تو پيروز شدم. فرمود: «چگونه؟». گفت: آن كه آب را در شكمِ زمين مى‏بيند، آيا دام را در روى زمين نمى‏بيند تا گردنش را بگيرد؟! امام صادق عليه ‏السلام فرمود: «اى نعمان! آيا نمى‏دانى وقتى قَدَر فرا برسد، ديده را كور مى‏سازد؟».

امام صادق عليه ‏السلام ـ كه درودهاى خدا بر او باد ـ : امير مؤمنان مى‏فرمود: «دور را براى خودتان نزديك، و سخت را بر خودتان آسان سازيد. بدانيد كه بنده، هر چند چاره‏اش ناتوان و مكرش سست باشد، از آنچه خدا برايش مقدّر نموده، كاسته نمى‏شود و هر چند در چاره‏گرى توانمند و در مكرْ نيرومند باشد، بر آنچه خدا برايش مقدّر نموده، افزوده نمى‏شود».

امام عسكرى عليه ‏السلام: تقديرهاى چيره، با ستيز [و كشمكش] دفع نمى‏شوند.

امام على عليه ‏السلام: از كدامين روزِ مرگم فرار كنم؟ از روزى كه تعيين نشده است، يا از روز معيّن شده؟ روزى كه تعيين نشده، از هلاكت [در آن روز] نمى‏ترسم ولى وقتى تعيين شد، [ديگر] احتياط، بى‏فايده است.

امام على عليه ‏السلام ـ در ديوان منسوب به او ـ : بر آنچه از دست رفته تأسّف نمى‏خورم و تو مرا بر آن، محزون نمى‏بينى. آنچه خدا برايم مقدّر نموده است به سوى غير از من بر نمى‏گردد. ستايش، از آنِ خدايى است كه شريك ندارد قوت [و غذا و ضرورى‏ترين نيازهايم] را ندارم ليكن آهنگ نيل به جايگاه بلند دارم. من به سختى و آسانى خشنودم پس خوارى و خودپسندى در من، راه ندارد.