حدیث دربارهكامل ترينِ برادران

الكافى ـ به نقل از احمد بن محمّد بن خالد، از پاره‏اى از يارانش كه اين حديث را به امام حسن عليه‏السلاممى‏رسانند ـ : امام حسن عليه‏السلام براى مردم، خطبه خواند و فرمود: «اى مردم! من شما را از برادرى خبر مى‏دهم كه در چشمم از بزرگ‏ترينِ مردم بود. علّت اصلى بزرگ جلوه نمودنش در چشمم، كوچكى‏دنيا در چشم او بود. او مغلوب شكمش نبود. پس آنچه را نمى‏يافت، آرزو نمى‏كرد و اگر مى‏يافت، از حد نمى‏گذراند. او مغلوب شهوتش نبود. پس براى آن، نه عقل خود را سبك مى‏كرد و نه رأيش را. مغلوب نادانى نبود. پس دستش را جز به سوى شخص مورد اطمينان براى سودى دراز نمى‏كرد. نه هوسران بود، نه خشمگين مى‏شد و نه افسرده مى‏گشت. بيشتر روزگارش را خاموش بود؛ اما چون سخن مى‏گفت، بر گويندگان پيشى مى‏گرفت و در هيچ جدالى وارد نمى‏شد و در هيچ دعوايى شركت نمى‏جست و تا قاضى‏اى ۲] براى شنيدن سخنانش [نمى‏يافت، حجّت‏آورى نمى‏كرد. از برادرانش غافل نمى‏گشت و چيزى را از آنان بازنمى‏داشت و ويژه خود نمى‏ساخت. به ظاهر، ناتوان مى‏نمود؛ اما به هنگام كوشش، شيرى شَرزه بود. هيچ كس را به سبب كارى كه در مثل آن، پوزش مى‏آورند، سرزنش نمى‏كرد، تا عذرش را بداند. آنچه مى‏گفت، انجام مى‏داد و آنچه نمى‏گفت، نيز انجام مى‏داد. ۳ هرگاه با دو مسئله روياروى مى‏شد و نمى‏دانست كدام‏يك از آنها برترند، مى‏نگريست كه كدام‏يك به هواى نفس، نزديك‏تر است. پس با آن مخالفت مى‏كرد. از هيچ دردى شِكوه نمى‏كرد، مگر نزد كسى كه اميد بهبود خود را از او داشت، و جز با كسى كه از او اميد نيكخواهى داشت، مشورت نمى‏كرد. افسرده و خشمگين نمى‏شد و پُر شكايت و هوسران نبود. از كسى انتقام نمى‏گرفت و در عين حال، از دشمن، غافل نمى‏گشت. پس اگر توانش را داشتيد، چنين خوى‏هاى بزرگوارانه‏اى به دست آوريد و پايبند آنها باشيد و اگر طاقت همه‏اش را نداشتيد،]بدانيد كه [به دست آوردن اندك، بهتر از واگذاشتن بسيار است، و دگرگونى و توانى جز به وسيله خدا نيست».