كلّياتى درباره ويژگى هاى دوستداران خدا

5 حدیث
رسول اللّه‏ صلى‏الله‏عليه‏و‏آله ـ في دُعاءِ الجَوشَنِ الكَبيرِ ـ : يا مَن إلَيهِ يَلجَأُ المُتَحَيِّرونَ، يا مَن بِهِ يَستَأنِسُ المُريدونَ، يا مَن بِهِ يَفتَخِرُ المُحِبّونَ. ۱
رسول خدا صلى‏الله‏عليه‏و‏آله ـ در دعاى «جوشن كبير» ـ : اى آن كه سرگردانان به او پناه مى‏آورند! اى آن كه خواستاران به او انس مى‏گيرند! اى آن كه دوستداران به او افتخار مى‏كنند!
۱.البلد الأمين: 406، بحار الأنوار: 94 / 389.
إرشاد القلوب ـ في حديث المعراج ـ : [قالَ اللّه‏ُ تعالى:] يا أحمَدُ، لَيسَ كُلُّ مَن قالَ: «اُحِبُّ اللّه‏َ» أحَبَّني، حَتّى يَأخُذَ قوتا، ويَلبَسَ دونا، ويَنامَ سُجودا، ويُطيلَ قِياما، ويَلزَمَ صَمتا، ويَتَوَكَّلَ عَلَيَّ، ويَبكِيَ كَثيرا، ويُقِلَّ ضِحكا، ويُخالِفَ هَواهُ، ويَتَّخِذَ المَسجِدَ بَيتا، وَالعِلمَ صاحِبا، وَالزُّهدَ جَليسا، وَالعُلَماء أحِبّاءَ، وَالفُقَراءَ رُفَقاءَ، ويَطلُبَ رِضايَ، ويَفِرَّ مِنَ العاصينَ فِرارا، ويَشغَلَ بِذِكرِي اشتِغالاً، ويُكثِرَ التَّسبيحَ دائِما، ويَكونَ بِالعَهدِ صادِقا، وبِالوَعدِ وافِيا، ويَكونَ قَلبُهُ طاهِرا، وفِي الصَّلاةِ ذاكِيا ۱، وفِي الفَرائِضِ مُجتَهِدا، وفيما عِندي مِنَ الثَّوابِ راغِبا، ومِن عَذابي راهِبا، ولِأَحِبّائيقَريبا وجَليسا ۲. ۳

إرشاد القلوب ـ در ضمن «حديث معراج» ـ : [خداوند متعال مى‏فرمايد:] اى احمد! چنين نيست كه هركه بگويد خدا را دوست دارم، مرا دوست داشته است؛ مگر آن كه به اندازه نيازش بخورد؛ لباس كم بها بپوشد، [پهلو از بستر تهى كند و به دليل طولانى شدن سجده] در سجده به خواب رود، و قيامش [در نماز]طولانى شود؛ خاموشى پيشه كند، بر من توكل كند؛ بسيار بگريد؛ كم بخندد؛ با هواى نفسش مخالفت كند؛ مسجد را خانه خود، دانش را دوست، زهد را همنشين، عالمان را دوستان، و فقيران را همراهان خود سازد؛ خشنودى مرا بجويد؛ سخت از عاصيان بگريزد؛ نيك به ياد من مشغول باشد؛ همواره و بسيار تسبيح گويد؛ پايبند عهد خود باشد؛ به وعده‏اش وفا كند؛ قلبش پاكيزه باشد؛ در نمازش پاك و در فريضه‏هايش كوشا باشد؛ خواستار پاداش من، ترسان از عذاب من و

۱.كذا في المصدر، وفي بحار الأنوار «زاكيا» وهو الأصحّ.
۲.في بحار الأنوار «قرينا» وهو الأنسب.
۳.إرشاد القلوب: 205، بحار الأنوار: 77 / 30 / 6.
عدّة الداعي عن كعب الأحبار: مَكتوبٌ فِي التَّوراةِ: يا موسى، مَن أحَبَّني لَم يَنسَني، ومَن رَجا مَعروفي ألَحَّ في مَسأَلَتي. ۱
عدّة الداعى ـ به نقل از كعب الأحبار ـ : در تورات نوشته شده است: «اى موسى! هركه مرا دوست داشته باشد، فراموشم نمى‏كند و هركه اميدوار به نيكى‏ام باشد، به اصرار از من درخواست مى‏كند».
۱.عدّة الداعي: 143، أعلام الدين: 327، بحار الأنوار: 93 / 340 / 11.
الإمام الصادق عليه‏السلام ـ فيما نُسِبَ إلَيهِ في مِصباحِ الشَّريعَة ـ : المُشتاقُ لا يَشتَهي طَعاما، ولا يَلتَذُّ شَرابا، ولا يَستَطيبُ رُقادا، ولا يَأنَسُ حَميما، ولا يَأوي دارا، ولا يَسكُنُ عُمرانا، ولا يَلبَسُ لَيِّنا، ولا يَقِرُّ قَرارا، ويَعبُدُ اللّه‏َ لَيلاً ونَهارا راجِيا بِأَن يَصِلَ إلى مَا اشتاقَ إلَيهِ، ويُناجِيَهُ بِلِسانِ الشَّوقِ مُعَبِّرا عَمّا في سَريرَتِهِ، كَما أخبَرَ اللّه‏ُ تَعالى عَن موسَى عليه‏السلام في ميعادِ رَبِّهِ بِقَولِهِ: «وَ عَجِلْتُ إِلَيْكَ رَبِّ لِتَرْضَى» ۱، وفَسَّرَ النَّبِيُّ صلى‏الله‏عليه‏و‏آله عَن حالِهِ أنَّهُ ما أكَلَ وما شَرِبَ ولا نامَ ولاَ اشتَهى شَيئا مِن ذلِكَ في ذَهابِهِ ومَجيئِهِ أربَعينَ يَوما شَوقا إلى رَبِّهِ. وإِذا دَخَلتَ مَيدانَ

امام صادق عليه‏السلام ـ در آنچه به ايشان نسبت داده شده است ـ : مشتاق، نه ميل به غذا دارد، نه از نوشيدنى‏اى لذّت مى‏برد، نه خوابى خوش دارد، نه با دوستى انس مى‏گيرد، نه به خانه‏اى روى مى‏آورد، نه در جايى آبادان، منزل مى‏كند، نه لباسى نرم به تن مى‏كند و نه هيچ قرار و آرامى دارد. شب و روز، خدا را عبادت مى‏كند و آرزومند رسيدن به چيزى است كه اشتياقش را دارد و با زبان شوقِ خود كه از نهانش خبر مى‏دهد، با او راز مى‏گويد؛ همان‏گونه كه خداوند، از ميعاد موسى بن عمران عليه‏السلامبا پروردگارش، چنين خبر مى‏دهد: «پروردگارا! به سويت شتافتم تا خشنود گردى» . پيامبر صلى‏الله‏عليه‏و‏آله حال شوق موسى عليه‏السلامرا به پروردگارش چنين توضيح داده كه آن حضرت در مدت چهل روز كه رفت و آمدش به ميقات طول كشيد، نه چيزى

۱.طه: 84.
۲.مصباح الشريعة: 529، المحجّة البيضاء: 8 / 62، بحار الأنوار: 70 / 24 / 24.
الإمام عليّ عليه‏السلام ـ فِي الدّيوانِ المَنسوبِ إلَيهِ ـ : لا تُخدَعَنَّ فَلِلمُحِبِّ دَلائِلُ ولَدَيهِ مِن نَجوَى الحَبيبِ رَسائِلُ مِنها تَنَعُّمُهُ بِما يُبلى بِهِ وسُرورُهُ في كُلِّ ما هُوَ فاعِلُ فَالمَنعُ مِنهُ عَطِيَّةٌ مَعروفَةٌ وَالفَقرُ إكرامٌ ولُطفٌ عاجِلٌ ومِنَ الدَّلائِلِ أن يُرى مُتَحَفِّظا مُتَقَشِّفا في كُلِّ ما هُوَ نازِلُ ومِنَ الدَّلائِلِ أن تَراهُ مُشَمِّرا في خِرقَتَينِ عَلى شُطوطِ السّاحِلِ ومِنَ الدَّلائِلِ زُهدُهُ فيما تَرى مِن دارِ ذُلٍّ وَالنَّعيمِ الزّائِلِ ومِنَ الدَّلائِلِ أن يُرى في عَزمِهِ طَوعَ الحَبيبِ وإن ألَحَّ العاذِلُ ومِنَ الدَّلائِلِ أن يُرى مِن شَوقِهِ مِثلَ السَّقيمِ وفِي الفُؤادِ غَلائِلُ ومِنَ

امام على عليه‏السلام ـ در ديوان منسوب به ايشان ـ : فريفته مشو، كه دوستدار را نشانه‏هايى است / و از نجواى محبوب، نزدش نامه‏هايى. از جمله آن دلايل، خُرّمى اوست، به هر آن بلايى كه دچارش مى‏شود/ و شادمانى اوست، به هر آنچه محبوب مى‏كند. لذا منع از سوى محبوب، خود، بخششى نيك است/ و فقر، گراميداشت و لطفى بى‏درنگ. نشانه ديگرِ آن دوستدار، اين‏كه هر چه بر سرش فرود مى‏آيد/ خود را نگاه مى‏دارد و ساده زندگى مى‏نمايد. نشانه ديگر، آن كه او را جامه به كمر بسته/ بر كناره آب و آماده هر كار مى‏بينى. نشانه ديگر، بى‏رغبتى اوست / به آنچه از سراى ذلّت و نعمتِ گذرا مى‏بينى. نشانه ديگر، آن است كه عزمش / بر فرمانبرى محبوبْ استوار است؛ گرچه سرزنشگر، پافشارى كند. نشانه

۱.في الطبعة المعتمدة «الظلم» وما أثبتناه من طبعة اُخرى.
۲.الديوان المنسوب إلى الإمام عليّ عليه‏السلام: 346.