ويژگى اراده خدا
7 حدیث
الكافي عن معلّى بن محمّد:سُئِلَ العالِمُ عليه السلام: كَيفَ عِلمُ اللّهِ؟
قالَ: عَلِمَ وشاءَ وأَرادَ وقَدَّرَ وقَضى وأَمضى؛ فَأَمضى ما قَضى، وقَضى ما قَدَّرَ، وقَدَّرَ ما أَرادَ، فَبِعِلمِهِ كانَتِ المَشيئَةُ، وبِمَشيئَتِهِ كانَت الإِرادَةُ، وبِإِرادَتِهِ كانَ التَّقديرُ، وبِتَقديرِهِ كانَ القَضاءُ، وبِقَضائِهِ كانَ الإِمضاءُ، وَالعِلمُ مُتَقَدِّمٌ عَلَى المَشيئَةِ، وَالمَشيئَةُ ثانِيَةٌ، وَالإِرادَةُ ثالِثَةٌ، وَالتَّقديرُ واقِعٌ إِلَى القَضاءِ بِالإِمضاءِ. ۱
الكافىـ به نقل از معلّى بن محمّد ـ: از امام كاظم عليه السلام پرسيده شد: علم خدا چگونه است؟
فرمود: «دانست و خواست و اراده كرد ۲ و اندازه نهاد و حكم كرد و به اجرا گذاشت. پس به اجرا گذاشت آنچه را حكم كرد، و حكم كرد آنچه را اندازه نهاد، و اندازه نهاد آنچه را اراده كرد. پس به علمش، خواستْ موجود شد و به خواستش، اراده پديد آمد و به اراده اش، تقديرْ هستى يافت و به تقديرش، حكمْ تحقّق پيدا كرد و با حكمش، به اجرا گذاشتن به وجود آمد و علم، بر خواستْ پيشى گرفته است و خواست، در رتبه دوم است و اراده، در رتبه سوم، و تقدير به حكم، با امضا به اجرا مى رسد».
الإمام الصادق عليه السلام لَمّا سُئِلَ:لَم يَزَلِ اللّهُ مُريدا؟
قالَ: إِنَّ المُريدَ لا يَكونُ إِلاّ لِمُرادٍ مَعَهُ، لَم يَزَلِ اللّهُ عالِما قادِرا ثُمَّ أَرادَ. ۱
امام صادق عليه السلامـ در پاسخ به اين سؤال كه: آيا خدا هميشه مريد بوده است؟ ـ: اراده كننده وجود ندارد، مگر براى اراده شده اى همراه با آن، خدا هميشه عالم و قادر بوده و پس از آن، اراده كرده است.
۱.الكافي: ج 1 ص 109 ح 1، التوحيد: ص 146 ح 15، مختصر بصائر الدرجات: ص 140 كلّها عن عاصم بن حميد، بحار الأنوار: ج 4 ص 144 ح 16.
الإمام الرضا عليه السلام:المَشِيئَةُ وَالإِرادَةُ مِن صِفات الأَفعالِ؛ فَمَن زَعَمَ أَنَّ اللّهَ تَعالى لَم يَزَل مُريدا شائِيا فَلَيسَ بِمُوَحِّدٍ. ۱
امام رضا عليه السلام:خواستن و اراده، از صفات افعال اند. پس هر كس كه گمان كند خداى والا هميشه اراده كننده و خواهنده بوده است، موحّد نيست.
۱.التوحيد: ص 338 ح 5، مختصر بصائر الدرجات: ص 143 كلاهما عن سليمان بن جعفر الجعفري، بحار الأنوار: ج 4 ص 145 ح 18.
الإمام الصادق عليه السلام:إِنَّ الإِرادَةَ مِنَ العِبادِ الضَّميرُ وما يَبدو بَعدَ ذلِكَ مِنَ الفِعلِ، وأَمّا مِنَ اللّهِ عز و جلفَالإِرادَةُ لِلفِعلِ إِحداثُهُ، إِنَّما يَقولُ لَهُ: كُن فَيَكونُ بِلا تَعَبٍ ولا كَيفٍ. ۱
امام صادق عليه السلام:اراده بندگان، عبارت است از همان چيزى كه در درون مى گذرد و آن افعالى كه پس از آن، ظاهر مى شوند، و امّا در مورد خداوند عز و جل، اراده كار، ايجاد آن است. همانا به آن فعل مى گويد: «باش!»، پس بدون دشوارى و چگونگى، به وجود مى آيد.
۱.بحار الأنوار: ج 3 ص 196 عن المفضّل بن عمر في الخبر المشتهر بتوحيد المفضل.
الكافي عن صفوان بن يحيى:قُلتُ لِأَبِي الحَسَنِ عليه السلام: أَخبِرني عَنِ الإِرادَةِ مِنَ اللّهِ ومِنَ الخَلقِ؟
قالَ: فَقالَ: الإِرادَةُ مِنَ الخَلقِ الضَّميرُ وما يَبدو لَهُم بَعدَ ذلِكَ مِنَ الفِعلِ، وأَمّا مِنَ اللّهِ تَعالى فَإِرادَتُهُ إِحداثُهُ لا غَيرُ؛ ذلِكَ لِأَنَّهُ لا يُرَوّي ولا يَهُمُّ ولا يَتَفَكَّرُ، وهذِهِ الصِّفاتُ مَنفِيَّةٌ عَنهُ وهِيَ صِفاتُ الخَلقِ، فَإِرادَةُ اللّهِ الفِعلُ لا غَيرُ ذلِكَ، يَقولُ لَهُ: كُن فَيَكونُ، بِلا لَفظٍ ولا نُطقٍ بِلِسانٍ ولا هِمَّةٍ ولا تَفَكُّرٍ ولا كَيفَ لِذلِكَ، كَما أَنَّهُ لا كَيفَ لَهُ. ۱
الكافىـ به نقل از صفوان بن يحيى ـ: به امام رضا عليه السلام گفتم: از اراده خدا و آفريدگان، آگاهم كن.
امام عليه السلام فرمود: «اراده آفريدگان، همان چيزى است كه در درون مى گذرد و آن افعالى كه پس از آن برايشان آشكار مى گردد. و امّا در مورد خداى والا، اراده او ايجاد كردنِ اوست، نه جز اين؛ چرا كه خدا، تأمّل و كوشش و انديشه نمى كند و اين ويژگى ها، از او بركنار است. اينها ويژگى هاى آفريدگان است. پس اراده خدا، فعل است، نه جز آن. به آن [چه بخواهد،] مى گويد: «باش!»، پس به وجود مى آيد، بدون تلفّظ و سخن گفتن با زبان و آهنگ كردن و تفكّر، و براى اراده خدا چگونگى وجود ندارد، همان طور كه ذات خدا چگونگى ندارد.
۱.الكافي: ج 1 ص 109 ح 3، التوحيد: ص 147 ح 17، عيون أخبار الرضا: ج 1 ص 119 ح 11، مختصر بصائر الدرجات: ص 140 كلّها نحوه، بحار الأنوار: ج 4 ص 137 ح 4.
الإمام الصادق عليه السلام:لَمّا صَعِدَ موسى عليه السلام إِلَى الطّورِ فَناجى رَبَّهُ عز و جل قالَ: يا رَبِّ، أَرِني خَزائِنَكَ.
فَقالَ: يا موسى، إِنَّما خَزائِني إِذا أَرَدتُ شَيئا أَن أَقولَ لَهُ: «كُن» فَيَكونُ. ۱
امام صادق عليه السلام:آن گاه كه موسى عليه السلام بالاى كوه طور رفت و با پروردگارش راز و نياز كرد، گفت: پروردگارا! گنجينه ها و اندوخته هايت را به من نشان ده.
پس خدا فرمود: «اى موسى! خزائن من، تنها اين است كه وقتى چيزى را اراده كنم، به آن مى گويم: باش! پس به وجود مى آيد».
۱.معاني الأخبار: ص 402 ح 65، التوحيد: ص 133 ح 17، الأمالي للصدوق: ص 601 ح 833، قصص الأنبياء: ص 165 ح 190 كلّها عن مقاتل بن سليمان، بحار الأنوار: ج 4 ص 135 ح 1.
الإمام زين العابدين عليه السلامـ مِن دُعائِهِ يَومَ عَرَفَةَ ـ: أَنتَ الَّذي أَرَدتَ فَكانَ حَتما ما أَردَتَ، وقَضَيتَ فَكانَ عَدلاً ما قَضَيتَ، وحَكَمتَ فَكانَ نَصَفا ما حَكَمتَ. ۱
امام زين العابدين عليه السلامـ در دعاى روز عرفه ـ: تويى كه اراده كردى، پس اراده ات حتمى است، و حكم كردى، پس حُكمت عادلانه است، و داورى كردى، پس داورى ات منصفانه است.
۱.الصحيفة السجّاديّة: ص 186 الدعاء 47.