اقسام خواست و اراده خدا
3 حدیث
الإمام عليّ عليه السلام:إِنَّ للّهِِ مَشيئَتَينِ: مَشيئَةَ حَتمٍ، ومَشيئَةَ عَزمٍ، وكَذلِكَ إِنَّ للّهِِ إِرادَتَينِ: إِرادَةَ عَزمٍ، وإِرادَةَ حَتمٍ لا تُخطِئُ، وإِرادَةَ عَزمٍ تُخطِئُ وتُصيبُ ۱، ولَهُ مِشيئَتانِ: مَشيئَةٌ يَشاءُ، ومَشيئَةٌ لا يَشاءُ، يَنهى وهُوَ ما يَشاءُ، ويَأمُرُ وهُوَ لا يَشاءُ. ۲
امام على عليه السلام:خدا، دو گونه خواست دارد: خواست حتمى، و خواست عزمى؛ و همچنين، خدا دو گونه اراده دارد: اراده عزمى، و اراده حتمى كه تخلّف نمى پذيرد، و اراده عزمى كه [گاه]تخلّف مى پذيرد، و [گاه] واقع مى شود؛ و دو گونه خواست دارد: خواستى كه مى خواهد، و خواستى كه نمى خواهد. نهى مى كند، در حالى كه مى خواهد، و فرمان مى دهد، در حالى كه نمى خواهد [به خواست تكوينى].
الإمام الصادق عليه السلام:شاءَ وأَرادَ ولَم يُحِبَّ ولم يَرضَ؛ شاءَ ألاّ يَكونَ شَيءٌ إِلاّ بِعِلمِهِ وأَرادَ مِثلَ ذلِكَ ولَم يُحِبَّ أَن يُقالَ: ثالِثُ ثَلاثَةٍ ولَم يَرضَ لِعِبادِهِ الكُفرَ. ۱
امام صادق عليه السلام:[خدا] خواست و اراده كرد، و دوست نداشت و نپسنديد. خواست كه چيزى موجود نشود، مگر با علمش، و مثل همين را اراده كرد، در حالى كه دوست نمى داشت كه گفته شود: [خدا]سومينِ سه (اُقنوم: روح القدس، پدر، پسر) است، و كفر را براى بندگانش نپسنديد.
۱.الكافي: ج 1 ص 151 ح 5، التوحيد: ص 339 ح 9 وص 343 ح 12 وفيه «لا يكون في ملكه شيء» وكلّها عن فضيل بن يسار، معاني الأخبار: ص 170 ح 1 عن أبي بصير نحوه، الاعتقادات: ص 30، بحار الأنوار: ج 5 ص 89 ح 10. راجع: البداء / مبدأ الاعتقاد بالبداء.
الإمام الرضا عليه السلام:إِنَ للّهِِ إِرادَتَينِ ومَشيئَتَينِ؛ إِرادَةَ حَتمٍ وإِرادَةَ عَزمٍ، يَنهى وهُوَ يَشاءُ، ويَأمُرُ وهُوَ لا يَشاءُ، أَوَما رَأَيتَ أنَّهُ نَهى آدَمَ وزَوجَتَهُ أن يَأكُلا مِنَ الشَّجَرَةِ وشاءَ ذلِكَ؛ ولَو لَم يَشَأ أَن يَأكُلا لَما غَلَبَت مَشيئَتُهُما مَشيئَةَ اللّهِ تَعالى، وأَمَرَ إِبراهيمَ أَن يَذبَحَ إِسحاقَ ۱ ولَم يَشَأ أَن يَذبَحَهُ، ولَو شاءَ لَما غَلَبَت مَشيئَةُ إِبراهيمَ مَشيئَةَ اللّهِ تَعالى. ۲
امام رضا عليه السلام:خدا، دو گونه اراده و خواست دارد: اراده حتمى و اراده عزمى. نهى مى كند، در حالى كه مى خواهد، و فرمان مى دهد، در حالى كه نمى خواهد. آيا نديدى كه آدم عليه السلام و همسرش را از اين كه از [ميوه]درخت بخورند، نهى كرد، در حالى كه اين عمل را خواست؛ و اگر خوردنِ آن دو را نخواسته بود، هرگز خواست آن دو، بر خواست خداى متعال چيره نمى شد؛ و ابراهيم عليه السلام را به ذبح اسحاق ۳ فرمان داد، در حالى كه ذبح او را نخواسته بود، و اگر خواسته بود، هرگز خواست ابراهيم عليه السلامبر خواست خدا چيره نمى شد؟!
۱.كذا في رواية الكافي، وفي التوحيد «إسماعيل عليه السلام».
۲.الكافي: ج 1 ص 151 ح 4، التوحيد: ص 64 ح 18 كلاهما عن الفتح بن يزيد الجرجاني، بحار الأنوار: ج 5 ص 101 ح 26.
۳.طبق نظر يهوديان و مسيحيان، ذبح اسحاق عليه السلام از ابراهيم عليه السلام خواسته شده بود؛ امّا بر طبق قرآن و احاديث اسلامى، ذبح اسماعيل عليه السلام، مورد خواست بوده است. در كتاب التوحيد نيز به جاى اسحاق، اسماعيل آمده است.