خدا بود و چيزى با او نبود
15 حدیث
رسول اللّه صلى الله عليه و آله:كانَ اللّهُ ولَم يَكُن شَيءٌ غَيرَهُ. ۱
پيامبر خدا صلى الله عليه و آله:خدا بود و هيچ چيزى جز او نبود.
۱.صحيح البخاري: ج 3 ص 1166 ح 3019، السنن الكبرى: ج 9 ص 4 ح 17702، المعجم الكبير: ج 18 ص 205 ح 500 و ص 204 ح 498 وليس فيه «شيء»، الأسماء والصفات: ج 2 ص 235 ح 800 كلّها عن عمران بن حصين، كنزالعمّال: ج 10 ص 370 ح 29850.
عنه صلى الله عليه و آله:كانَ اللّهُ ولَم يَكُن شَيءٌ قَبلَهُ. ۱
پيامبر خدا صلى الله عليه و آله:خدا بود و هيچ چيزى پيش از او نبود.
۱.صحيح البخاري: ج 6 ص 2699 ح 6982، صحيح ابن حبّان: ج 14 ص 11 ح 6142، السنن الكبرى: ج 9 ص 4 ح 17701 كلّها عن عمران بن حصين وراجع فتح البارى: ج 13 ص 410.
عنه صلى الله عليه و آله:كانَ اللّهُ ولا شَيءَ غَيرُهُ. ۱
پيامبر خدا صلى الله عليه و آله:خدا بود و هيچ چيزى جز او نبود.
۱.المستدرك على الصحيحين: ج 2 ص 372 ح 3307 عن بريدة الأسلمي، المعجم الكبير: ج 18 ص 203 ح 497 عن عامر بن حصين، تفسير الطبري: ج 7 الجزء 12 ص 4 عن ابن حصين؛ التوحيد: ص 227 ح 7 عن عبدالرحيم القصير، روضة الواعظين: ص 35 وليس فيه «غيره».
عنه صلى الله عليه و آله:كانَ اللّهُ ولَيسَ شَيءٌ غَيرَهُ. ۱
پيامبر خدا صلى الله عليه و آله:خدا بود و چيزى جز او نبود.
۱.صحيح ابن حبّان: ج 14 ص 7 ح 6140 عن عمران بن حصين.
الإمام الباقر عليه السلام:كانَ اللّهُ ولا شَيءَ غَيرُهُ، لا مَعلومٌ ولا مَجهولٌ. ۱
امام باقر عليه السلام:خدا بود و چيزى، نه شناخته و نه ناشناخته، جز او نبود.
۱.بحار الأنوار: ج 15 ص 23 ح 41 نقلاً عن رياض الجنان لفضل اللّه بن محمود الفارسي عن جابر الجعفي.
عنه عليه السلام:كانَ اللّهُ عز و جل ولا شَيءَ غَيرُهُ، ولَم يَزَل عالِما بِما يَكونُ، فَعِلمُهُ بِهِ قَبلَ كَونِهِ كَعِلمِهِ بِهِ بَعدَ كَونِهِ. ۱
امام باقر عليه السلام:خدا بود و هيچ چيزى جز او نبود و هماره به آنچه خواهد بود، داناست، و دانش او به آن پيش از بودن آن، چون دانش او به آن پس از بودن آن است.
۱.الكافي: ج 1 ص 107 ح 2، التوحيد: ص 145 ح 12 وفيه «بما كوّن» بدل «بما يكون» وكلاهما عن محمّد بن مسلم، بحار الأنوار: ج 4 ص 86 ح 23.
عنه عليه السلام:إِنَّ اللّهَ ـ تَبارَكَ وتَعالى ـ كانَ ولا شَيءَ غَيرُهُ، نورا لا ظَلامَ فيهِ، وصادِقا لا كِذبَ فيهِ، وعالِما لا جَهلَ فيه، وحَيّا لا مَوتَ فيهِ، وكَذلِكَ هُوَ اليَومُ، وكَذلِكَ لا يَزالُ أَبَدا. ۱
امام باقر عليه السلام:خدا ـ كه والا و بلندپايه است ـ بود و هيچ چيزى جز او نبود؛ روشنايى اى كه هيچ تاريكى اى در او نبود و راستگويى كه هيچ دروغى در او نبود و دانايى كه هيچ نادانى اى در او نبود و زنده اى كه هيچ مرگى در او نبود و او امروز نيز چنان است و هماره تا ابد، آن سان خواهد بود.
۱.التوحيد: ص 141 ح 5، المحاسن: ج 1 ص 377 ح 829 نحوه وكلاهما عن جابر، بحار الأنوار: ج 4 ص 69 ح 13.
الكافي عن محمّد بن عطيّة:جاءَ رَجُلٌ إِلى أَبي جَعفَرٍ عليه السلام مِن أَهلِ الشّامِ مِن عُلَمائِهِم، فَقالَ: يا أَبا جَعفَرٍ، جِئتُ أَسأَ لُكَ عَن مَسأَلَةٍ قَد أَعيَت عَلَيَّ أَن أَجِدَ أَحَدا يُفَسِّرُها، وقَد سَأَلتُ عَنها ثَلاثَةَ أَصنافٍ مِنَ النّاسِ، فَقالَ كُلُّ صِنفٍ مِنهُم شَيئا غَيرَ الَّذي قالَ الصِّنفُ الآخَرُ.
فَقالَ لَهُ أَبو جَعفَرٍ عليه السلام: ما ذاكَ؟
قالَ: فَإِنّي أَسأَ لُكَ عَن أَوَّلِ ما خَلَقَ اللّهُ مِن خَلقِهِ؟ فَإِنَّ بَعضَ مَن سَأَلتُهُ قالَ: القَدَرُ، وقالَ بَعضُهُمُ: القَلَمُ، وقالَ بَعضُهُمُ: الرّوحُ.
فَقالَ أَبو جَعفَرٍ عليه السلام: ما قالوا شَيئا، أُخبِرُكَ أنَّ اللّهَ ـ تَبارَكَ وتَعالى ـ كانَ ولا شَيءَ غَيرُهُ، وكانَ عَزيزا ولا أَحَدَ كانَ قَبلَ
الكافىـ به نقل از محمّد بن عطيّه ـ: مردى از عالمان اهل شام، نزد امام باقر عليه السلامآمد و گفت: اى ابو جعفر! آمده ام از تو پرسشى بكنم، كه از يافتن كسى كه آن را تفسير كند، در مانده ام. درباره آن از سه گروه از مردمان پرسيده ام و هر گروهى از ايشان، پاسخى غير از پاسخ گروه ديگر داده است.
اما باقر عليه السلامبه او فرمود: «پرسشت چيست؟».
گفت: من از تو درباره نخستين چيزى كه خدا از ميان آفريده هايش آفريده، مى پرسم. برخى از كسانى كه از آنان پرسيده ام، گفته اند: قَدَر است و برخى از ايشان گفته اند: قلم، و برخى گفته اند: روح.
امام باقر عليه السلام فرمود: «چيزى نگفته اند! من، تو را آگاه مى كنم. خداى والا و بلندپايه بود و چيزى جز او نبود، و عزّتمند بود و كسى پيش از عزّتش نبود، و آن، [معناى]سخن خداست
الإمام الصادق عليه السلام:كانَ اللّهُ ولَم يَكُن مَعَهُ شَيءٌ. ۱
امام صادق عليه السلام:خدا بود و چيزى با او نبود.
۱.الفصول المهمّة في اُصول الأئمّة: ج 1 ص 154 ح 72.
عنه عليه السلام:الحَمدُ للّهِِ الَّذي كانَ إِذ لَم يَكُن شَيءٌ غَيرَهُ، وكَوَّنَ الأَشياءَ. ۱
امام صادق عليه السلام:ستايش، خداىْ راست كه آن گاه كه چيزى جز او نبود، بود و اشيا را پديد آورد.
۱.التوحيد: ص 75 ح 29 عن عبداللّه بن جرير العبدي، بحار الأنوار: ج 3 ص 300 ح 31.
الإمام الرضا عليه السلامـ في بَيان بُطلانِ قَولِ مَن زَعَمَ أَنَّهُ تَعالى كانَ مَعَهُ شَيءٌ ـ: لَو كانَ مَعَهُ شَيءٌ في بَقائِهِ لَم يَجُز أَن يَكونَ خالِقا لَهُ؛ لِأَنَّهُ لَم يَزَل مَعَهُ، فَكَيفَ يَكونُ خالِقا لِمَن لَم يَزَل مَعَهُ؟ ۱
امام رضا عليه السلامـ در بيان بطلان گفتار آن كه پنداشت كه با خداى متعال، چيزى هست ـ: اگر با او در بقايش چيزى مى بود، روا نبود كه آفريدگارِ آن [چيز]باشد؛ زيرا آن همواره با او بوده است. پس چگونه آفريدگارِ كسى باشد كه همواره با او بوده است؟
۱.الكافي: ج 1 ص 120 ح 2، التوحيد: ص 186 ح 2، عيون أخبار الرضا: ج 1 ص 145 ح 50 كلاهما عن الحسين بن خالد، بحار الأنوار: ج 57 ص 74 ح 49.
عنه عليه السلامـ لَمّا سَأَلَهُ عِمرانُ الصّابي: أَخبِرني؛ نُوَحِّدُ اللّهَ بِحَقيقَةٍ أَم نُوَحِّدُهُ بِوَصفٍ؟ ـ: إِنَّ النُّورَ البَديءَ الواحِدَ الكَونَ الأَوَّلَ واحِدٌ لا شَريكَ لَهُ ولا شَيءَ مَعَهُ، فَردٌ لا ثانِيَ مَعَهُ، ولا مَعلومَ ولا مَجهولَ، ولا مُحكَمَ ولا مُتَشابِهَ. ۱
امام رضا عليه السلامـ هنگامى كه عمران صابى از ايشان پرسيد: به من خبر بده كه: خدا را در ذات، يگانه مى دانيم، يا در وصف؟ ـ: همانا نورِ آغازگرِ يگانهْ هستىِ نخستين، يكتاست. انبازى ندارد و چيزى با او نيست. يكتاست و دومى با او نيست، و نه دانسته است و نه نادانسته، و نه محكم است و نه متشابه. ۲
عنه عليه السلام:اِعلَم ـ عَلَّمَكَ اللّهُ الخَيرَ ـ أَنَّ اللّهَ ـ تَبارَكَ وتَعالى ـ قَديمٌ، وَالقِدَمُ صِفَتُهُ الَّتي دَلَّت العاقِلَ عَلى أَنَّهُ لا شَيءَ قَبلَهُ ولا شَيءَ مَعَهُ في دَيمومِيَّتِهِ، فَقَد بانَ لَنا بِإِقرارِ العامَّةِ مُعجِزَةُ الصِّفَةِ أَنَّهُ لا شَيءَ قَبلَ اللّهِ ولا شَيءَ مَعَ اللّهِ في بَقائِهِ، وبَطَلَ قَولُ مَن زَعَمَ أَنَّهُ كانَ قَبلَهُ أَو كانَ مَعَهُ شَيءٌ، وذلِكَ أَنَّهُ لَو كانَ مَعَهُ شَيءٌ في بَقائِهِ لَم يَجُز أَن يَكونَ خالِقا لَهُ؛ لِأَنَّهُ لَم يَزَل مَعَهُ، فَكَيفَ يَكونُ خالِقا لِمَن لَم يَزَل مَعَهُ، ولَو كانَ قَبلَهُ شَيءٌ كانَ الأَوَّلُ ذلِكَ الشَّيءَ لا هذا؟ وكانَ الأَوَّلُ أَولى بِأَن يَكونَ خالِقا لِلأَوَّلِ ۱. ۲
امام رضا عليه السلام:بدان ـ خدا تو را نيكى بياموزد ـ كه خداى والا و بلندپايه، ديرينه است و ديرينگى، صفت اوست كه خرمند را بر اين رهنمون است كه چيزى پيش از او نبوده و در جاودانگى اش چيزى با او نيست. پس با اقرار همگان بر اين صفت اعجازگر، بر ما روشن گشت كه چيزى پيش از خدا نبوده و چيزى با خدا در پايدارى او نيست.
و سخن آن كه پنداشت كه پيش از او يا با او چيزى هست، باطل است؛ زيرا اگر با او در بقايش چيزى مى بود، روا نبود كه او آفريدگارِ آن باشد؛ زيرا آن، همواره با او بوده است. پس چگونه آفريدگارِ كسى باشد كه همواره با اوبوده است؟! و اگر پيش از خدا چيزى مى بود، نخستين، آن شى ء بود، نه اين (خدا)، و نخستين (آن شى ء)، سزاوارتر بود كه آفريدگارِ خدا باشد.
الكافي عن أبي هاشم الجعفري:كُنتُ عِندَ أَبي جَعفَرٍ الثّانِي عليه السلام، فَسَأَلَهُ رَجُلٌ فَقالَ: أَخبِرني عَنِ الرَّبِّ ـ تَبارَكَ وتَعالى ـ لَهُ أَسماءٌ وصِفاتٌ في كِتابِهِ؟ وأَسماؤُهُ وصِفاتُهُ هِيَ هُوَ؟
فَقالَ أَبو جَعفَرٍ عليه السلام: إِنَّ لِهذَا الكَلامِ وَجهَينِ؛ إِن كُنتَ تَقولُ: «هِيَ هُوَ» أَي إِنَّهُ ذو عَدَدٍ وكَثرَةٍ، فَتَعالَى اللّهُ عَن ذلِكَ. وإِن كُنتَ تَقولُ: هذِهِ الصِّفاتُ وَالأَسماءُ لَم تَزَل، فَإِنَّ «لَم تَزَل» مُحتَمِلٌ ۱ مَعنَيَينِ؛ فَإِن قُلتَ: لَم تَزَل عِندَهُ في عِلمِهِ وهُوَ مُستَحِقُّها، فَنَعَم، وإِن كُنتَ تَقولُ: لَم يَزَل تَصويرُها وهِجاؤُها وتَقطيعُ حُروفِها، فَمَعاذَ اللّهِ أَن يَكونَ مَعَهُ شَيءٌ غَيرُهُ، بَل كانَ اللّهُ ولا خَلقَ، ثُمَّ خَلَقَها
الكافىـ به نقل از ابو هاشم جعفرى ـ: نزد امام جواد عليه السلام بودم. مردى از ايشان پرسشى كرد و گفت: مرا از خداوندگارم ـ كه والا و بلندپايه است ـ آگاه كن. آيا نام ها و صفاتى براى خود در كتابش دارد؟ و آيا نام ها و صفات او، همان اويند؟
امام جواد عليه السلام فرمود: «اين سخن، دو وجه دارد: اگر مى گويى: آنها اويند، به اين معنا كه او داراى شماره و كثرت است، خدا از آن بالاتر است، و اگر مى گويى كه: اين نام ها و صفات، هماره بوده اند، [تعبيرِ] هماره بوده اند، تاب دو معنا را دارد: اگر گفتى: هماره نزد او [يعنى]در دانش اويند و او سزاوار آنهاست، آرى [، چنين است]! و اگر مى گويى كه: صورت آنها و هجاى آنها و بُرش حروف آنها هماره هست، پناه بر خدا كه با او چيزى جز او بوده باشد! بلكه خدا بود و هيچ آفريده اى
الإمام الهادي عليه السلامـ لَمّا سُئِلَ عَنِ التَّوحيدِ فَقيلَ لَهُ: لَم يَزَل اللّهُ وَحدَهُ لا شَيءَ مَعَهُ، ثُمَّ خَلَقَ الأَشياءَ بَديعا وَاختارَ لِنَفسِهِ الأَسماءَ، ولَم تَزَلِ الأَسماءُ وَالحُروفُ لَهُ مَعَهُ قَديمَةً؟ قالَ ـ: لَم يَزَلِ اللّهُ مَوجودا ثُمَّ كَوَّنَ ما أَرادَ. ۱
امام هادى عليه السلامـ هنگامى كه از ايشان درباره توحيد، پرسش شد و به ايشان گفته شد: [آيا چنين است كه]خدا هماره يكتا بود و هيچ چيزى با او نبود و سپس اشيا را به نوآورى آفريد و براى خود، نام ها را برگزيد و هماره نام ها و حروفِ او به ديرينگىِ اوست؟ ـ: خدا هميشه موجود بود. سپس آنچه را خواست، به وجود آورد.
۱.الاحتجاج: ج 2 ص 485 ح 325، بحار الأنوار: ج 4 ص 160 ح 4.