معلوم بودن نتيجه شورا پيش از مشورت
4 حدیث
تاريخ الطبري:قالَ عَلِيٌّ لِقَومٍ كانوا مَعَهُ مِن بَني هاشِمٍ: إن اُطيَع فيكُم قَومُكُم لَم تُؤَمَّروا أبَدا. وتَلَقّاهُ العَبّاسُ فَقالَ: عُدِلَت عَنّا! فَقالَ: وما عِلمُكَ؟ قالَ: قُرِنَ بي عُثمانُ، وقالَ: كونوا مَعَ الأَكثَرِ، فَإِن رَضِيَ رَجُلان رَجُلاً، ورَجُلانِ رَجُلاً، فكونوا مَعَ الَّذينَ فيهِم عَبدُ الرَّحمنِ بنُ عَوفٍ، فَسَعدٌ لا يُخالِفُ ابنَ عَمِّهِ عَبدَ الرَّحمنِ، وعَبدُ الرَّحمنِ صِهرُ عُثمانَ؛ لا يَختَلِفونَ، فَيُوَلّيها عَبدُ الرَّحمنِ عُثمانَ أو يُوَلّيها عُثمانُ عَبدَ الرَّحمنِ، فَلَو كانَ الآخَرانِ مَعي لَم يَنفَعاني. ۱
تاريخ الطبرى:على عليه السلام به كسانى از بنى هاشم كه با او بودند، فرمود: «اگر در ميان شما از قومتان (قريش) پيروى شود، هيچ گاه اِمارت به شما نمى رسد».
عبّاس، او را ديد. [على عليه السلام] به او فرمود: «[خلافت]از ما گرفته شد!».
گفت: از كجا مى دانى؟
فرمود: «عثمان در كنار من قرار داده شده است و [عمر] گفته است: با اكثريّت باشيد و اگر دو نفر به يك نفر و دو نفر ديگر به شخص ديگرى راضى شدند، با دسته اى باشيد كه عبد الرحمان بن عوف در آنهاست.
سعد با پسر عمويش عبد الرحمان، مخالفت نمى كند و عبد الرحمان با عثمان، خويشاوندى سببى دارد. [آنان] با هم مخالفت نمى كنند. پس يا عبد الرحمانْ خلافت را به عثمان مى سپارد، يا عثمان آن را به عبد الرحمان؛ و حتّى اگر دو نفر ديگر هم با من باشند، براى من سودى ندارد».
۱.
تاريخ الطبري: ج 4 ص 229
الإرشاد عن أبي صادِق:لَمّا جَعَلَها عُمَرُ شورى في سِتَّةٍ، وقالَ: إن بايَعَ اثنانِ لِواحِدٍ، وَاثنانِ لِواحِدٍ، فَكونوا مَعَ الثَّلاثَةِ الَّذينَ فيهِم عَبدُ الرَّحمنِ، وَاقتُلُوا الثَّلاثَةَ الَّذينَ لَيسَ فيهِم عَبدُ الرَّحمنِ؛ خَرَجَ أميرُ المُؤمِنينَ عليه السلام مِنَ الدّارِ وهُو مُعتَمِدٌ عَلى يَدِ عَبدِ اللّهِ بنِ العَبّاسِ فَقالَ لَهُ: يَابنَ عَبّاسٍ! إنَّ القَومَ قَد عادَوكُم بَعدَ نَبِيِّكُم كَمُعاداتِهِم لِنَبِيِّكُم صلى الله عليه و آله في حَياتِهِ، أمَ وَاللّهِ، لا يُنيبُ بِهِم إلَى الحَقِّ إلّا السَّيفُ.
فَقالَ لَهُ ابنُ عَبّاسٍ: وكَيفَ ذاكَ؟
قالَ: أما سَمِعتَ قولَ عُمَرَ: إن بايَعَ اثنانِ لِواحِدٍ، وَاثنانِ لِواحدٍ، فَكونوا مَعَ الثَّلاثَةِ الَّذينَ فيهِم عَبدُ الرَّحمنِ،
الإرشادـ به نقل از ابو صادق ـ: چون عمر، خلافت را در شوراى شش نفرى نهاد و گفت: اگر دو نفر با يك نفر و دو نفر با نفر ديگر بيعت كردند، با آن سه نفرى باشيد كه عبد الرحمان در ميان آنهاست و آن سه نفرى را كه عبد الرحمان در ميان آنان نيست، [چنانچه مخالفت ورزيدند،]بكشيد، امير مؤمنان، در حالى كه بر دست عبد اللّه بن عبّاس تكيه داشت، بيرون آمد و به او فرمود: «اى ابن عبّاس! اين گروه، پس از پيامبرتان با شما دشمنى كردند، همان گونه كه با پيامبرتان در زندگى اش به دشمنى برخاستند. آگاه باش كه به خدا سوگند، جز شمشير، آنان را به راه حق باز نمى گرداند».
ابن عبّاس به او گفت: به چه دليل [اين سخن را مى گويى]؟
فرمود: «آيا سخن عمر را نشنيدى كه گفت: اگر دو نفر با يك نفر و دو نفر با يك نفر ديگر بيعت كردند، با آن سه
شرح نهج البلاغة عن القطب الراوندي:إنَّ عُمَرَ لَمّا قالَ: كونوا مَعَ الثَّلاثَةِ الَّتي عَبدُ الرَّحمنِ فيها، قالَ ابنُ عَبّاسٍ لِعَلِيٍّ عليه السلام: ذَهَبَ الأَمرُ مِنّا، الرَّجُلُ يُريدُ أن يَكونَ الأَمرُ في عُثمانَ.
فَقالَ عَلِيٌّ عليه السلام: وأنَا أعلَمُ ذلِكَ، ولكِنّي أدخُلُ مَعَهُم فِي الشّورى؛ لِأَنَّ عُمَرَ قَد أهَّلَنِي الآنَ لِلخِلافَةِ، وكانَ قَبلَ ذلِكَ يَقولُ: إنَّ رَسولَ اللّهِ صلى الله عليه و آله قالَ: إنَّ النُّبُوَّةَ وَالإِمامَةَ لا يَجتَمِعانِ في بَيتٍ، فَأَنَا أدخُلُ في ذلِكَ لِاُظهِرَ لِلنّاسِ مُناقَضَةَ فِعلِهِ لِرِوايَتِهِ. ۱
شرح نهج البلاغةـ به نقل از قُطب راوندى ـ: چون عمر گفت: با سه نفرى باشيد كه عبد الرحمان در ميان آنهاست، ابن عبّاس به على عليه السلام گفت: حكومت از دست ما رفت! عمر مى خواهد كه كار در درست عثمان باشد.
على عليه السلام فرمود: «من نيز اين را مى دانم؛ امّا همراه آنها در شورا داخل مى شوم تا آشكار شود كه اكنون عمر، مرا شايسته خلافت مى بيند. او پيش از اين مى گفت كه پيامبر خدا فرموده است: نبوّت و امامت، با هم در يك خانه جمع نمى شوند.
من در پيش ديد مردم در شورا داخل مى شوم تا تناقض كردارش را با روايتى كه نقل كرده است، روشن كنم».
۱.
شرح نهج البلاغة: ج 1 ص 189.