حدیث دربارهپرورش

الإمام عليّ عليه السلامـ في خُطبَتِهِ المُسَمّاةِ بِالقاصِعَةِ ـ: أنَا وَضَعتُ فِي الصِّغَرِ بِكَلاكِلِ ۱ العَرَبِ، وكَسَرتُ نَواجِمَ ۲ قُرونِ رَبيعَةَ ومُضَرَ، وقَد عَلِمتُم مَوضِعي مِن رَسولِ اللّهِ صلى الله عليه و آله بِالقَرابَةِ القَريبَةِ، وَالمَنزِلَةِ الخَصيصَةِ؛ وَضَعَني في حِجرِهِ وأنَا وَلَدٌ يَضُمُّني إلى صَدرِهِ، ويَكنُفُني في فِراشِهِ، ويُمِسُّني جَسَدَهُ، ويُشِمُّني عَرفَهُ ۳، وكان يَمضَغُ الشَّيءَ ثُمَّ يُلقِمُنيهِ، وما وَجَدَ لي كَذبَةً في قَولٍ، ولا خَطلَةً ۴ في فِعلٍ. ولَقَد قَرَنَ اللّهُ بِهِ صلى الله عليه و آله مِن لَدُن أن كانَ فَطيما أعظَمَ مَلَكٍ مِن مَلائِكَتِهِ؛ يَسلُكُ بِهِ طَريقَ المَكارِمِ، ومَحاسِنَ أخلاقِ العالَمِ، لَيلَهُ ونَهارَهُ. ولَقَد كُنتُ أتَّبِعُهُ اتِّباعَ الفَصيلِ ۵ أثَرَ اُمِّهِ، يَرفَعُ لي في كُل يَومٍ من أخلاقِهِ عَلَما، ويأمُرُني بِالاِقتِداءِ بِهِ. ولَقَد كانَ يُجاوِرُ في كُلِّ سَنَةٍ بِحِراءَ، فَأَراهُ ولا يَراهُ غَيري. ولَم يَجمَع بَيتٌ واحِدٌ يَومَئِذٍ فِي الإِسلامِ غَيرَ رَسولِ اللّهِ صلى الله عليه و آله وخَديجَةَ وأنَا ثالِثُهُما، أرى نورَ الوَحيِ وَالرِّسالَةِ، وأشُمُّ ريحَ النُّبُوَّةِ. ۶

امام على عليه السلامـ در خطبه اى به نام «قاصعه» ـ: من در كودكى، سران عرب را به خاك افكنده ام و سركردگان تيره هاى ربيعه و مُضَر را در هم شكسته ام. شما موقعيت مرا نزد پيامبر خدا به سبب خويشاوندى نزديك و منزلت ويژه ام مى دانيد. به گاه كودكى ام مرا در دامنش مى نهاد و به سينه اش مى چسبانْد، و در بستر خويش جايم مى داد، و مرا به تن خويش مى سود، و بوى خوشش را به [مشام]من مى رسانْد، و غذا را مى جويد و لقمه لقمه در دهانم مى نهاد. از من نه سخن دروغى شنيد و نه كار خطايى ديد. بى ترديد، خداوند از همان اَوانِ از شير گرفته شدنِ پيامبر صلى الله عليه و آله، بزرگ ترين فرشته را از ميان فرشتگانش شب و روز، همراه او ساخت تا راه بزرگوارى و محاسن اخلاقى جهان را بپيمايد و من هماره در پى او بودم، همچون بچّه شتر از شير گرفته شده در پىِ مادرش. هر روز از اخلاق خود، نشانه اى برايم بر پا مى داشت و مرا به پيروى اش وا مى داشت. او هر سال در غار حرا به خلوت مى نشست كه من، او را مى ديدم و كس ديگرى او را نمى ديد. در آن روزگار، اسلام به خانه اى راه نيافته بود، جز خانه اى كه پيامبر خدا و خديجه در آن بودند و من، سومين آنان بودم. نور وحى و رسالت را مى ديدم و بوى نبوّت را مى شنيدم.

۱.الكَلْكَل: الصدر من كلّ شيء (لسان العرب: ج 11 ص 596 «كلل»)، وهو هنا كناية عن الأكابر.

۲.نَجَم النبتُ: إذا طَلَع، وكلّ ما طَلَع وظَهَر فقد نجم (النهاية: ج 5 ص 24 «نجم»).

۳.العَرْف: الريح الطَّيِّبة (النهاية: ج 3 ص 217 «عرف»).

۴.خَطِلَ: أخطأ (المصباح المنير: ص 174 «خطل»).

۵.الفَصيل: ولد الناقة إذا فُصِل عن اُمّه (لسان العرب: ج 11 ص 522 «فصل»).

۶.نهج البلاغة: الخطبة 192.

کلیدواژه‌ها زندگی خانوادگی امام حسین علیه السلام پرورش

احادیث دیگر این موضوع

كشف اليقينـ به نقل از يزيد بن قعنب ـ: فاطمه بنت اسد، على عليه السلام را به دنيا آورد، در حالى كه پيامبر خدا سى سال داشت. پيامبر خدا به او محبّت شديدى پيدا كرد و به فاطمه فرمود: «گهواره او را نزديك بستر من قرار بده». تربيت على عليه السلام را بيشتر، پيامبر خدا به عهده داشت. او را هنگام شستنش مى شست و به وى شير مى نوشاندْ. در خواب، گهواره اش را مى جنباند و در بيدارى، او را مى خندانْد و بر سينه اش مى نهاد.

شرح نهج البلاغةـ به نقل از حسين بن زيد بن على بن حسين عليهما السلام ـ: از پدرم زيد شنيدم كه مى گفت: پيامبر خدا، گوشت و خرما را مى جويد تا نرم شود و در دهان على عليه السلام مى نهاد، در حالى كه او خردسال و در دامانش بود.

أنساب الأشراف:گفتند ابو طالب، نادار و تنگ دست شده است. پس پيامبر خدا، على عليه السلام را گرفت تا از هزينه او بكاهد. از اين رو، على عليه السلام، نزد او پرورش يافت.

تاريخ دمشقـ به نقل از ابن سلّام ـ: چون ابو طالبْ نادار شد، بنى هاشم گفتند: بگذار هريك از مردان ما يكى از پسرانت را بگيرد. ابو طالب گفت: عقيل را برايم بگذاريد و هركار دوست داريد، بكنيد. پس پيامبر صلى الله عليه و آله، على عليه السلام را گرفت و او نخستين نفر در ميان اطرافيان پيامبر صلى الله عليه و آله بود كه اسلام آورد.

مقاتل الطالبيّينـ به نقل از زيد بن على ـ: در سالى كه قريش دچار خشك سالى و قحطى شدند، پيامبر خدا، على عليه السلام را كه خردسال بود، از پدرش گرفت و حمزه، جعفر را و عبّاس، طالب را تا هزينه زندگى پدرشان را كفايت كنند و بارش را سَبُك گردانند و ابو طالب، خود، عقيل را به سبب علاقه اى كه به او داشت، نگه داشت. پس پيامبر خدا فرمود: «من كسى را برگزيدم كه خدا برايم برگزيد: على را».

المستدرك على الصحيحينـ به نقل از مجاهد بن جبر ابو حجّاج ـ: از نعمت هاى خداوند بر على بن ابى طالب عليه السلام، چيزى بود كه خدا برايش پيش آورد و حالت نيكويى بود كه او برايش اراده كرد. قريش به قحطى شديدى دچار شدند و ابو طالب، نانخورهاى فراوانى داشت. پس پيامبر خدا به عمويش عبّاس كه از توانگران بنى هاشم بود، فرمود: «اى ابو الفضل! برادرت ابو طالب، عيالوار است و مى بينى كه از اين قحطى چه به مردم رسيده است. پس بيا تا عائله ابو طالب را سبُك كنيم. من يكى از پسرانش را مى گيرم و تو نيز يكى را و سرپرستى شان را به عهده مى گيريم». عبّاس، موافقت كرد. برخاستند و به نزد ابو طالب آمدند و گفتند: ما مى خواهيم عائله ات را سبك كنيم تا آن گاه كه مردم از اين سختى به درآيند. ابو طالب به آنها گفت: اگر عقيل را براى من مى نهيد، هركارى كه مى خواهيد، بكنيد. پس پيامبر خدا، على عليه السلام را گرفت و با خود برد و عبّاس، جعفر را. پس على عليه السلام همواره با پيامبر خدا بود تا خداوند، وى را به پيامبرى برانگيخت و على عليه السلام، وى را پيروى و تصديق كرد؛ و عبّاس، جعفر را گرفت و جعفر، همواره با عبّاس بود تا آن كه مسلمان و از او بى نياز شد.

السيرة النبويّة، ابن هشامـ به نقل از ابن اسحاق ـ: از جمله نعمت هايى كه خداوند به على بن ابى طالب عليه السلام داد، آن بود كه پيش از اسلام، تحت سرپرستى پيامبر خدا بود.

شرح نهج البلاغةـ به نقل از فضل بن عبّاس ـ: از پدرم پرسيدم: كدام يك از پسران پيامبر خدا نزدش عزيزتر بودند؟ گفت: على بن ابى طالب. گفتم: از تو درباره پسرانش پرسيدم! گفت: او برايش محبوب تر و عزيزتر از همه پسرانش بود. ما از همان كودكى نديديم كه روزى از وى جدا شود، مگر در سفر براى خديجه، و ما در احسان پدر به پسر، همچون او به على عليه السلام، و در فرمانبردارى پسر از پدر، همچون على عليه السلام از پيامبر خدا نديديم. و جبير بن مطعم روايت كرده است: پدرم مطعم بن عدى به ما بچّه هاى مكّه گفت: شما نمى بينيد محبّت اين پسر (يعنى على عليه السلام) را به محمّد و فرمانبردارى اش را از او كه حتّى بيشتر از پدرش است؟! به لات و عزّى سوگند، دوست داشتم به جاى همه جوانان بنى نوفل، او پسرم باشد.