خُلق و خوى جاهلى
11 حدیث
رسول اللّه صلى الله عليه و آله:مَن كانَ في قَلبِهِ حَبَّةٌ مِن خَردَلٍ مِن عَصَبِيَّةٍ بَعَثَهُ اللّهُ يَومَ القِيامَةِ مَعَ أعرابِ الجاهِلِيَّةِ ۱.
پيامبر صلى الله عليه و آله:هر كه در دل او به اندازه دانه خَردَلى تعصّب باشد، خداوند او را در روز رستاخيز با اعراب جاهلى محشور گرداند.
۱.الكافي: 2 / 308 / 3، ثواب الأعمال: 264 / 5، الأمالي للصدوق: 704 / 966 كلّها عن إسماعيل ابن أبي زياد «السكوني» عن الإمام الصادق عن آبائه عليهم السلام، الجعفريّات: 163 عن الإمام الكاظم عن آبائه عليهم السلامعنه صلى الله عليه و آله.
پيامبر صلى الله عليه و آله:آنكه زير پرچم گمراهى پيكار كند و براى تعصّبى خشمگين شود يا به تعصّبى فرا خواند و يا عصبيّتى را يارى كند، و كشته شود، به كشتن جاهلى از دنيا رفته است.
پيامبر صلى الله عليه و آله:به درستى كه خداوند، غرور جاهلى و تكبّر به پدران را از ميان برد. همه شما فرزندان آدم و حوّا هستيد و نزديك به يكديگر، به راستى كه بهترينِ شما نزد خداوند، پارساترين شماست. پس اگر كسى براى [خواستگارى آمد]كه ديندارى و امانتدارى اش را مى پسنديد، به او زن دهيد.
الإمام الباقر عليه السلام:صَعِدَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله المِنبَرَ يَومَ فَتحِ مَكَّةَ فَقالَ: أيُّهَا النّاسُ، إنَّ اللّهَ قَد أذهَبَ عَنكُم نَخوَةَ الجاهِلِيَّةِ وتَفاخُرَها بِآبائِها. ألا إنَّكُم مِن آدَمَ عليه السلاموآدَمُ مِن طينٍ، ألا إنَّ خَيرَ عِبادِ اللّهِ عَبدٌ اِتَّقاهُ، إنَّ العَرَبِيَّةَ لَيسَت بِأَبٍ والِدٍ ولكِنَّها لِسانٌ ناطِقٌ، فَمَن قَصُرَ بِهِ عَمَلُهُ لَم يُبلِغهُ حَسَبُهُ ۱.
امام باقر عليه السلام:پيامبر صلى الله عليه و آله در روز فتح مكّه بر منبر رفت و فرمود: «اى مردم! خداوند، غرور جاهلى و فخر به پدران را از ميان برد. بدانيد كه همه شما از آدم، و آدم از گل است. بدانيد كه بهترين بنده خدا، بنده اى است كه پرواى الهى داشته باشد. عربيّت به [داشتن] پدرى [عرب] نيست؛ بلكه زبانى است گويا. آنكه در كارش كاستى باشد، تبارش جبران نكند».
۱.الكافي: 8/246/342، معاني الأخبار: 207/1 كلاهما عن حنّان عن أبيه، الفقيه: 4/363/5762 عن حمّاد بن عمرو وأنس بن محمّد عن أبيه عن الإمام الصادق عن آبائه عليهم السلام عنه صلى الله عليه و آله، الزهد للحسين ابن سعيد: 56 / 150 عن أبي عبيدة الحذّاء عن الإمام الباقر عليه السلامعنه صلى الله عليه و آله، تفسير القمّي: 2 / 322 والثلاثة الأخيرة نحوه؛ كنزالعمّال: 1 / 257 و 402.
امام على عليه السلام:آنچه در دلهايتان از شعله هاى تعصّب و كينه هاى جاهلى، پنهان شده، خاموش كنيد. چنين تعصّبى در مسلمان از آسيبهاى شيطانى، تكبّر و دورويى، و الغاى شيطان خواهد بود.
امام على عليه السلام:بپرهيزيد از حسادت و كينه! زيرا آنها از خصلتهاى جاهلى است. [خداوند فرمود:] «و هركسى بايد بنگرد كه براى فردا [ى خود] از پيش چه فرستاده است؛ و [باز] از خدا بترسيد. در حقيقت، خدا به آنچه مى كنيد، آگاه است» .
عنه عليه السلام:اللّهَ اللّهَ في كِبرِ الحَمِيَّةِ وفَخرِ الجاهِلِيَّةِ! فَإِنَّهُ مَلاقِحُ الشَّنَآنِ ومَنافِخُ الشَّيطانِ الَّتي خَدَعَ بِهَا الاُمَمَ الماضِيَةَ وَالقُرونَ الخالِيَةَ. حَتّى أعنَقوا في حَنادِسِ ۱ جَهالَتِهِ ومَهاوي ضَلالَتِهِ، ذُلُلاً عَن سِياقِهِ، سُلُسًا في قِيادِهِ. أمرًا تَشابَهَتِ القُلوبُ فيهِ، وتَتابَعَتِ القُرونُ عَلَيهِ، وكِبرًا تَضايَقَتِ الصُّدورُ بِهِ.
ألا فَالحَذَرَ الحَذَرَ مِن طاعَةِ ساداتِكُم وكُبَرائِكُمُ الَّذينَ تَكَبَّروا عَن حَسَبِهِم، وتَرَفَّعوا فَوقَ نَسَبِهِم، وألقَوُا الهَجينَةَ ۲ عَلى رَبِّهِم، وجاحَدُوا اللّهَ عَلى ما صَنَعَ بِهِم، مُكابَرَةً لِقَضائِهِ، ومُغالَبَةً لاِلائِهِ! فَإِنَّهُم قَواعِدُ أساسِ العَصَبِيَّةِ، ودَعائِمُ أركانِ
امام على عليه السلام:خدا را، خدا را [در نظر بگيريد] در گردنكشى ناشى از تعصّب و خودپسندى جاهليت؛ زيرا آبستن گاه دشمنى و جايگاه دميدن شيطان است كه بدان امّتهاى پيشين و گذشتگان را فريب داده است. تا آنكه در تاريكى هاى شديد نادانى و دامهاى گمراهى، در حالى كه در برابر راندن او رام و نسبت به رهبرى اش تسليم بودند، كارى را جستجو كردند كه دلها در آن يكسان بود و قرنها بر آن گذشت و نيز جستجو كردند خودپسندى را كه سينه ها بدان تنگ شد.
هان، حذر كنيد! حذر كنيد، از فرمانبرى مِهتران و بزرگانتان كه بر اثر شرف و جايگاه خوش، كبر ورزيدند و بالاتر از تبار خويش، سرافرازى نمودند و چيزى كه زشت و ناپسند بود، به پروردگار نسبت دادند، و انكار كردند آنچه خداوند با آنان انجام داد، از روى ستيز با قضا و قدر و پيروزى جويى
امام على عليه السلام:كوچك شما بايد به بزرگانتان تأسّى كند و بزرگتان، بايد با كوچكتان مهربان باشد؛ و مانند ستمكاران زمان جاهليت نباشيد؛ آنان كه نه در دين فهمى داشته و نه از خداوند دركى؛ مانند پوست تخمى كه در لانه مرغان پيدا شود و شكستن آن، وزر و وبال است و نگه داشتن آن شرّ.
مُحَمَّدٌ القَصرِيُّ عَنِ الإِمامِ الصّادِقِ عليه السلام: سَأَلتُهُ عَنِ الصَّدَقَةِ، فَقالَ: اِقسِمها فيمَن قالَ اللّهُ، ولا يُعطى مِن سَهمِ الغارِمينَ الَّذينَ يَغرَمونَ في مُهورِ النِّساءِ، ولاَ الَّذينَ يُنادونَ بِنِداءِ الجاهِلِيَّةِ. قُلتُ: وما نِداءُ الجاهِلِيَّةِ؟ قالَ: الرَّجُلُ يَقولُ: يا آلَ بَني فُلانٍ، فَيَقَعُ بَينَهُمُ القَتلُ! ولا يُؤَدّى ذلِكَ مِن سَهمِ الغارِمينَ، وَالَّذينَ لا يُبالونَ ما صَنَعوا بِأَموالِ النّاسِ ۱.
محمّد قصرى:از امام صادق عليه السلام درباره زكات سؤال كردم. فرمود: «آن را در ميان كسانى كه خداوند دستور داده، قسمت كن؛ ليكن از سهم بدهكاران، به كسانى كه به سبب مهريه زنان بدهكار شده اند و آنان كه به دعوت جاهلى مى خوانند، داده نمى شود». گفتم: «دعوت جاهلى چيست؟». فرمود: «كسى كه مى گويد: اى فرزندان فلان قبيله، و كشتار ميانشان درمى گيرد! به اينان نبايد از سهم بدهكاران پرداخت؛ همچنين نبايد از اين سهم به كسانى كه در اموال مردم بى مبالات اند، پرداخت شود».
۱.تفسير العيّاشي: 2 / 94 / 80.
جابِرٌ:اِقتَتَلَ غُلامانِ؛ غُلامٌ مِنَ المُهاجِرينَ وغُلامٌ مِنَ الأَنصارِ، فَنادَى المُهاجِرُ أوِ المُهاجِرونَ: يالَلمُهاجِرينَ! ونادَى الأَنصارِيُّ: يالَلأَنصارِ! فَخَرَجَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آلهفَقالَ: ما هذا دَعوى أهلِ الجاهِلِيَّةِ؟ قالوا: لا يا رَسولَ اللّهِ، إلاّ أنَّ غُلامَينِ اقتَتَلا فَكَسَعَ أحَدُهُمَا الآخَرَ، قالَ: فَلا بَأسَ، وَليَنصُرِ الرَّجُلُ أخاهُ ظالِمًا أو مَظلومًا، إن كانَ ظالِمًا فَليَنهَهُ، فَإِنَّهُ لَهُ نَصرٌ، وإن كانَ مَظلومًا فَليَنصُرهُ ۱.
جابر:دو جوان از طايفه مهاجران و انصار با يكديگر پيكار مى كردند. جوان مهاجر فرياد برآورد «اى مهاجران [كمك!]»، و جوان انصارى فرياد زد: «اى انصار [كمك!]». رسول خدا بيرون آمد و فرمود: «اين دعواى جاهليت چيست؟». گفتند: «نه [دعواى جاهلى نيست]، جز اينكه دو جوان، پيكار مى كردند و يكى از آنان، ديگرى را بر زمين زد». رسول خدا فرمود: «باكى نيست. هر مردى بايد برادرش را يارى كند؛ چه ستمگر باشد و چه ستمديده. اگر ستمگر است، او را از ستم باز دارد و اين كمك است براى او، و اگر ستمديده است، يارى اش رساند».
۱.صحيح مسلم: 4 / 1998 / 62.
عَلِيُّ بنُ إبراهيمَ:كانَ أصحابُ رَسولِ اللّهِ صلى الله عليه و آلهيَأتونَ رَسولَ اللّهِ صلى الله عليه و آلهفَيَسأَلونَهُ أن يَسأَلَ اللّهَ لَهُم، وكانوا يَسأَلونَ ما لا يَحِلُّ لَهُم، فَأَنزَلَ اللّهُ «وَ يَتَنَـجَوْنَ بِالاْءِثْمِ وَالْعُدْوَ نِ وَ مَعْصِيَتِ الرَّسُولِ» وقَولُهُم لَهُ إذا أتَوهُ: أنعِم صَباحًا، وأنعِم مَساءً، وهِيَ تَحِيَّةُ أهلِ الجاهِلِيَّةِ، فَأَنزَلَ اللّهُ «وَ إِذَا جَآءُوكَ حَيَّوْكَ بِمَا لَمْ يُحَيِّكَ بِهِ اللَّهُ» فَقالَ لَهُم رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله: وقَد أبدَلَنَا اللّهُ بِخَيرٍ مِن ذلِكَ تَحِيَّةِ أهلِ الجَنَّةِ «السَّلامُ عَلَيكُم» ۱.
على بن ابراهيم:ياران پيامبر صلى الله عليه و آله مى آمدند و از ايشان مى خواستند كه از خدا بخواهد كه خواسته شان را برآورد؛ آنان تقاضاى آنچه برايشان روا نبود، مى داشتند. از اين رو خداوند اين آيه را نازل كرد: «با يكديگر نجوا مى كنند، در زمينه گناهان، سركشى و نافرمانى پيامبر» و نيز اين سخن آنان، هنگامى كه نزد پيامبر صلى الله عليه و آله مى آمدند كه: «أنعم صباحا وأنعم مساءً»؛ در حالى كه اين، سلام و تحيّت جاهليت بود و خداوند چنين نازل كرد: «و آن گاه كه نزد تو مى آيند، تحيّتى غير از تحيّتِ خداوند بر زبان آورند» . پس رسول خدا فرمود: «خدا جايگزين بهترى قرار داد و آن، تحيّت بهشتيان بود: سلامٌ عليكم».
۱.تفسير القمّي: 2 / 354.