حدیث دربارهآغاز تشريع اذان

الإمام الصادق عليه السلام:لَمّا اُسرِيَ بِرَسولِ اللّهِ صلى الله عليه و آله وحَضَرَتِ الصَّلاةُ، فَأَذَّنَ جَبرَئيلُ عليه السلام، فَلَمّا قالَ: اللّهُ أكبَرُ اللّهُ أكبَرُ، قالَتِ المَلائِكَةُ: اللّهُ أكبَرُ اللّهُ أكبَرُ. فَلَمّا قالَ: أشهَدُ أن لا إلهَ إلَا اللّهُ، قالَتِ المَلائِكَةُ: خَلَعَ الأَندادَ. ۱ فَلَمّا قالَ: أشهَدُ أنَّ مُحَمَّدا رَسولُ اللّهِ، قالَتِ المَلائِكَةُ: نَبِيٌّ بُعِثَ. فَلَمّا قالَ: حَيَّ عَلَى الصَّلاةِ، قالَتِ المَلائِكَةُ: حَثَّ عَلى عِبادَةِ رَبِّهِ. فَلَمّا قالَ: حَيَّ عَلَى الفَلاحِ، قالَتِ المَلائِكَةُ: أفلَحَ مَنِ اتَّبَعَهُ. ۲

امام صادق عليه السلام:چون پيامبر خدا به معراج برده شد و وقت نماز فرا رسيد، جبرئيل عليه السلام اذان گفت. چون گفت: «اللّه أكبر، اللّه أكبر»، فرشتگان نيز گفتند: اللّه أكبر، اللّه أكبر. چون گفت: «أشهد أن لا إله إلّا اللّه»، فرشتگان گفتند: شريكان را كنار زد. چون گفت: «أشهد أنّ محمّدا رسول اللّه»، فرشتگان گفتند: [همان] پيامبرى كه برانگيخته شد. چون گفت: «حىَّ على الصلاة»، فرشتگان گفتند: به عبادت پروردگارش ترغيب كرد. چون گفت: «حىَّ على الفلاح»، فرشتگان گفتند: كسى كه از او پيروى كند، رستگار مى شود.

۱.النِّدّ: المِثل والنظير، والجمع: أنداد (تاج العروس: ج 5 ص 276 «ندد»).

۲.كتاب من لا يحضره الفقيه: ج 1 ص 281 ح 864 عن حفص بن البختري، بحارالأنوار: ج 84 ص 143 ح 38.

کلیدواژه‌ها اذان حکمت نامه پیامبر اعظم در یک نگاه حکمت های عبادی آغاز تشریع اذان

احادیث دیگر این موضوع

پيامبر خدا صلى الله عليه و آله:نخستين كسى كه در آسمانْ اذان گفت، جبرئيل عليه السلام بود.

امام على عليه السلام:در شبى كه پيامبر خدا به معراج برده شد، اذان به او آموخته شد و نماز بر او واجب گرديد.

امام على عليه السلام:چون آموختن اذان به پيامبر خدا آغاز گرديد، جبرئيل عليه السلام بُراق . بُراق، حيوانى است كه پيامبر صلى الله عليه و آله با آن به معراج رفت و كوچك تر از قاطر و بزرگ تر از الاغ بود (مجمع البحرين: ج 1 ص 143 مادّه «برق»). را آورد. بُراق در برابر پيامبر صلى الله عليه و آله چموشى كرد. جبرئيل عليه السلام به او گفت: «آرام بگير، اى براق؛ زيرا [تاكنون]كسى بر تو سوار نشده كه نزد خداوند، گرامى تر از ايشان باشد!». پس بُراق، آرام گرفت. پيامبر خدا فرمود: «بر بُراق نشستم تا به حجابى رسيدم كه [خداى] رحمان، پروردگار ما عز و جل، در پس آن بود. . اشاره به موقعيتى ويژه از قرب الهى است؛ و گرنه، خداوند متعال، مكان ندارد و بيرون از مكان و زمان است. در اين هنگام، فرشته اى از پسِ حجاب در آمد و گفت: اللّه أكبر، اللّه أكبر!». گفتم: «اى جبرئيل! اين فرشته ارجمند كيست؟». جبرئيل عليه السلام گفت: سوگند به آن كه تو را به نبوّتْ مفتخر ساخت، تا پيش از اين لحظه، اين فرشته را نديده بودم! باز فرشته گفت: اللّه أكبر، اللّه أكبر! از پسِ حجاب، ندا آمد: بنده ام راست مى گويد. من بزرگ ترم، من بزرگ ترم!. آن فرشته گفت: أشهد أن لا إله إلّا اللّه، أشهد أن لا إله إلّا اللّه. از پسِ حجاب، ندا آمد: بنده ام راست مى گويد. اللّه، منم و معبودى [راستين]، جز من نيست. فرشته گفت: أشهد أنّ محمّدا رسول اللّه، أشهد أنّ محمّدا رسول اللّه. از پسِ حجاب، ندا آمد: بنده ام راست مى گويد. من، محمّد را به پيامبرى فرستادم. فرشته گفت: حَىَّ على الصلاة، حَىَّ على الصلاة. از پسِ حجاب، ندا آمد: بنده ام راست گفت و به عبادت من، دعوت كرد. فرشته گفت: حَىَّ على الفلاح، حَىَّ على الفلاح. از پسِ حجاب، ندا آمد: بنده ام راست گفت و به عبادت من، دعوت كرد. فرشته گفت: حَىَّ على خير العمل، حَىَّ على خير العمل. از پسِ حجاب، ندا آمد: بنده ام راست گفت و به عبادت من، دعوت كرد. هر آن كس كه بر آن (عبادت من) مواظبت كند، رستگار مى شود. در آن روز، خداى متعال، برترىِ مرا بر اوّلين و آخرين [انسان ها] به كمال رسانْد».

امام باقر عليه السلام:پيامبر خدا، در شبى كه به آسمان برده شد، به بيت المعمور . در تفاسير آمده است كه بيت المعمور، خانه اى است در آسمان كه درست در بالاى كعبه قرار دارد و روزى هفتاد هزار فرشته، وارد آن مى شوند و از آن خارج مى گردند و ديگر به سوى آن باز نمى آيند. معمور، به معناى مسكونى (داراى جمعيّت) است و آبادانى اش به انبوه فرشتگانى است كه به آن رفت و آمد دارند. رسيد و وقت نماز شد. در اين هنگام، جبرئيل عليه السلام اذان و اقامه گفت. سپس پيامبر خدا جلو ايستاد و فرشتگان و پيامبران، پشت سرِ محمّد صلى الله عليه و آله] براى نماز [صف كشيدند.

تهذيب الأحكامـ به نقل از زُراره ـ: امام باقر عليه السلام فرمود: «پيامبر خدا، در شبى كه به معراج برده شد، چون به بيت المعمور رسيد، وقت نماز شد. پس جبرئيل عليه السلام اذان و اقامه گفت. سپس پيامبر خدا جلو ايستاد و فرشتگان و پيامبران، پشت سرِ پيامبر خدا صف كشيدند». به امام باقر عليه السلام گفتيم: چگونه اذان گفت؟ فرمود: «]اين گونه:] اللّه أكبر، اللّه أكبر. أشهد أن لا إله إلّا اللّه، أشهد أن لا إله إلّا اللّه. أشهد أنّ محمّدا رسول اللّه، أشهد أنّ محمّدا رسول اللّه. حىَّ على الصلاة، حىَّ على الصلاة. حىَّ على الفلاح، حىَّ على الفلاح. حىَّ على خير العمل، حىَّ على خير العمل. اللّه أكبر، اللّه أكبر. لا إله إلّا اللّه، لا إله إلّا اللّه. اقامه نيز به همين سان، با اين تفاوت كه در اقامه، بين حىَّ على خير العمل، حىَّ على خير العمل و اللّه أكبر، اللّه أكبر، جمله قد قامت الصلاة، قد قامت الصلاة هست. پس پيامبر خدا، بلال را مأمور گفتن اذان كرد و از آن پس، بلال تا زمانى كه پيامبر خدا رحلت كرد، اين اذان را مى گفت».

امام صادق عليه السلام:زمانى كه جبرئيل عليه السلام اذان را بر پيامبر خدا فرود آورد، سر ايشان در دامن على عليه السلام بود. پس جبرئيل عليه السلام اذان و اقامه گفت. چون پيامبر خدا بيدار شد، فرمود: «اى على! شنيدى؟». گفت: آرى. فرمود: «حفظ كردى؟». گفت: آرى. فرمود: «بلال را صدا بزن و آن را به او بياموز». پس على عليه السلام بلال را فرا خواند و اذان را به او آموخت.

تذكرة الحُفّاظـ به نقل از عِكرمة بن عبّاس . در مأخذ، اين گونه آمده است؛ ولى چنين به نظر مى رسد كه تصحيف، صورت گرفته و درست آن، چنين است: «به نقل از عكرمه، از ابن عبّاس». عكرمه، وابسته ابن عبّاس بوده است. ـ: اذان به همراه وجوب نماز، بر پيامبر خدا نازل شد [چنان كه خداوند فرموده]: «اى كسانى كه ايمان آورده ايد! هر گاه براى نماز روز جمعه ندا داده شد، به سوى ذكر خدا بشتابيد» .