حدیث دربارهنيكى به اندازه معرفت

الخصال عن يونس بن عبد الرحمن عمّن حدّثه من أصحابنا عن أبي عبد اللّه عليه السلام:إنَّ رَجُلاً مَرَّ بِعُثمانَ بنِ عَفّانَ وهُوَ قاعِدٌ عَلى بابِ المَسجِدِ، فَسَأَلَهُ، فَأَمَرَ لَهُ بِخَمسَةِ دَراهِمَ. فَقالَ لَهُ الرَّجُلُ: أرشِدني، فَقالَ لَهُ عُثمانُ: دونَكَ الفِتيَةَ الَّتي تَرى، وأومَأَ بِيَدِهِ إلى ناحِيَةٍ مِنَ المَسجِدِ فيهَا الحَسَنُ وَالحُسَينُ عليهماالسلام وعَبدُ اللّهِ بنُ جَعفَرٍ. فَمَضَى الرَّجُلُ نَحوَهُم حَتّى سَلَّمَ عَلَيهِم وسَأَلَهُم. فَقالَ لَهُ الحَسَنُ وَالحُسَينُ عليهماالسلام: يا هذا، إنَّ المَسأَلَةَ لا تَحِلُّ إلاّ في إحدى ثَلاثٍ: دَمٍ مُفجِعٍ، أو دَينٍ مُقرِحٍ، أو فَقرٍ مُدقِعٍ، فَفي أيِّها تَسأَلُ؟ فَقالَ: في واحِدَةٍ مِن هذِهِ الثَّلاثِ. فَأَمَرَ لَهُ الحَسَنُ عليه السلام بِخَمسينَ دينارا، وأمَرَ لَهُ الحُسَينُ عليه السلام بِتِسعَةٍ وأربَعينَ دينارا، وأمَرَ لَهُ عَبدُ اللّهِ بنُ جَعفَرٍ بِثَمانِيَةٍ وأربَعينَ دينارا. فَانصَرَفَ الرَّجُلُ فَمَرَّ بِعُثمانَ، فَقالَ لَهُ: ما صَنَعتَ؟ فَقالَ: مَرَرتُ بِكَ فَسَأَلتُكَ فَأَمَرتَ لي بِما أمَرتَ ولَم تَسأَلني فيما أسأَلُ، وإنَّ صاحِبَ الوَفرَةِ ۱ لَمّا سَأَلتُهُ قالَ لي: يا هذا فيما تَسأَلُ؟ فَإِنَّ المَسأَلَةَ لا تَحِلُّ إلاّ في إحدى ثَلاثٍ، فَأَخبَرتُهُ بِالوَجهِ الَّذي أسأَلُهُ مِنَ الثَّلاثَةِ، فَأَعطاني خَمسينَ دينارا، وأعطانِي الثّاني تِسعَةً وأربَعينَ دينارا، وأعطانِي الثّالِثُ ثَمانِيَةً وأربَعينَ دينارا. فَقالَ عُثمانُ: ومَن لَكَ بِمِثلِ هؤُلاءِ الفِتيَةِ؟! اُولئِكَ فُطِمُوا العِلمَ فَطما ۲، وحازُوا الخَيرَ وَالحِكمَةَ. ۳

الخصالـ به نقل از يونس بن عبد الرحمان، از يكى از شيعيان، از امام صادق عليه السلام ـ: مردى بر عثمان بن عفّان، كه بر درگاه مسجد نشسته بود، گذشت و از او چيزى خواست. عثمان، فرمان داد تا پنج درهم به او بدهند. آن مرد گفت: مرا راهنمايى كن. عثمان به او گفت: اين جوان كه مى بينى؛ و با دستش به ناحيه اى از مسجد كه حسن و حسين و عبد اللّه بن جعفر نشسته بودند، اشاره نمود. مرد، نزد آنان رفت و سلام داد و از آنان، درخواست كمك كرد. امام حسن و امام حسين عليهماالسلام به او گفتند: «اى مرد! درخواست، جز در يكى از اين سه روا نيست: ديه اى سنگين، بدهىِ آشكار و يا فقرى توان سوز. تو كدام يك از اينها را دارى؟». گفت: يكى از اينها را دارم. امام حسن عليه السلام فرمان داد تا پنجاه دينار به او بدهند و امام حسين عليه السلام فرمان داد چهل و نه دينار به او بدهند و عبد اللّه بن جعفر، فرمان داد چهل و هشت دينار به او بدهند. آن مرد بازگشت و بر عثمان گذشت. به او گفت: چه كردى؟ گفت: بر تو گذشتم و از تو درخواست كردم و نپرسيدى كه درخواستم براى چيست؛ ولى چون از آن مو بلند ۴ درخواست كردم، به من گفت: «اى مرد! به چه خاطر، درخواست مى كنى؟ درخواست، جز در يكى از اين سه روا نيست» و موردى كه از آن سه بود، به او گفتم. پس پنجاه دينار به من داد و دومى چهل و نه دينار و سومى چهل و هشت دينار. عثمان گفت: چه كس ديگرى براى تو مانند اين جوان مردان مى شوند؟ آنان، از كودكى دانش را با شير مادر مكيده اند و تمام خير و حكمت را گِرد آورده اند.

۱.الوَفْرَةُ: الشعر إلى شحمة الاُذُن (مجمع البحرين: ج 3 ص 1954 «وفر»).

۲.قال الصدوق رحمه الله: معنى قوله: «فَطَمُوا العِلمَ فَطما» أي قطعوه عن غيرهم قطعا، وجمعوه لأنفسهم جمعا. انتهى. ويحتمل أن يُقرأ: «فُطِموا» على بناء المجهول؛ أي فُطِموا بالعِلم، على الحذف والإيصال (بحار الأنوار: ج 43 ص 333). وهذا الاحتمال هو الأقرب.

۳.الخصال: ص 135 ح 149، بحار الأنوار: ج 43 ص 332 ح 4.

۴.تعبير «صاحب الوفرة» كه در متن عربى حديث آمده، يعنى كسى كه موهايش تا نرمه گوشش مى رسد.

کلیدواژه‌ها مقدمه گزیده معرفی کتاب حاضر حکمت ها حکمت های اخلاقی و عملی +2 مورد دیگر

احادیث دیگر این موضوع

مقتل الحسين عليه السلام، خوارزمى:مردى باديه نشين نزد امام حسين عليه السلام آمد و به ايشان گفت: اى فرزند پيامبر خدا! من، ديه اى كامل را ضامنم و از اداى آن عاجز. با خود گفتم: از كريم ترينِ مردمان درخواست مى كنم و كريم تر از خاندان پيامبر خدا نديدم. امام حسين عليه السلام فرمود: «اى برادر عرب! از تو سه مسئله مى پرسم. اگر يكى را پاسخ دادى، يكْ سومِ مال (بدهى ات) را به تو مى دهم و اگر دو تا را پاسخ دادى، دو سومِ آن را و اگر هر سه را پاسخ دادى، همه مال [مورد درخواستت] را به تو مى دهم». باديه نشين گفت: اى فرزند پيامبر خدا! آيا مانند تو از مانند من مى پرسد، در حالى كه تو از اهل علم و شرفى؟! امام حسين عليه السلام فرمود: «آرى. من از جدّم پيامبر خدا شنيدم كه مى فرمايد: نيكى به اندازه معرفت است. باديه نشين گفت: هر چه مى خواهى بپرس. اگر پاسخ دادم كه خوب؛ وگرنه، پاسخ را از تو ياد مى گيرم و نيرويى جز به خدا نيست. امام حسين عليه السلام فرمود: «برترين عمل چيست؟». گفت: ايمان به خدا. فرمود: «راه نجات از هلاكت چيست؟». گفت: اعتماد به خدا. فرمود: «زيورِ مرد چيست؟». گفت: علم همراه با بردبارى. فرمود: «اگر نتوانست؟». گفت: دارايىِ همراه با مروّت. فرمود: «اگر آن را هم نتوانست؟». گفت: فقر به همراه صبر. فرمود: «اگر آن را نيز نداشت؟». گفت: صاعقه اى از آسمان فرود آيد و او را بسوزانَد. امام حسين عليه السلام خنديد و كيسه اى حاوى هزار دينار برايش انداخت و انگشترش را به او بخشيد كه نگينش دويست درهم مى ارزيد. سپس به باديه نشين فرمود: «دينارهاى طلا را به طلبكارانت بده و انگشتر را به مصرف خود برسان». باديه نشين، آن را از امام عليه السلام گرفت و رفت و چنين گفت: «خدا، داناتر است كه رسالتش را در كجا قرار دهد» .

مكارم الأخلاقـ به نقل از محمّد بن على، از پيرمردى قُرَشى ـ: ابان بن عثمان و عبد اللّه بن زبير، نشسته بودند كه مردى باديه نشين در كنار آنها ايستاد و از آنها درخواستى كرد؛ امّا آن دو چيزى به او ندادند و گفتند: اين دو جوان برو؛ و به امام حسن و امام حسين عليهماالسلامكه نشسته بودند، اشاره كردند. باديه نشين، نزد آنان آمد و در كنارشان ايستاد و از آن دو نيز درخواست كرد. گفتند: «اگر براى ديه اى سنگين يا فقرى توان سوز و يا امرى دهشت زا مى خواهى، حقّت واجب است». باديه نشين گفت: براى هر سه مى خواهم. هر يك، پانصد درهم به او بخشيدند. باديه نشين، بازگشت و بر ابن زبير و ابان كه هنوز نشسته بودند، گذر كرد. آن دو پرسيدند: آن دو جوان، چه به تو بخشيدند؟ باديه نشين، چنين سرود: به من بخشيدند و هر دو بى نيازم كردندهنگامى كه شما مرا عطايى نداديد و به يكديگر وا نهاديد. خدا، صورت شما را چرم كفش گردانَدتا آن دو جوان به پا كنند و [بر آن] گام بگذارند. حسن و حسين، بهترين پسران حوّايندپديد آمده از مردى شريف و بانويى كريم. رسم والايى و بزرگى را وا نهيدكه شما به آن نزديك هم نمى توانيد شد.

الكافىـ به نقل از عبد الرحمان عزرمى، از امام صادق عليه السلام ـ: مردى نزد امام حسن و امام حسين عليهماالسلام كه در صفا (كنار مسجد الحرام) نشسته بودند، آمد و از آنان، درخواستى كرد. آن دو فرمودند: «صدقه، جز در بدهىِ سنگين يا خسارتى دهشتناك و يا فقرى توان سوز، روا نيست. آيا چيزى از اينها در تو هست؟». گفت: آرى. پس به او دادند. آن مرد از عبد اللّه بن عمرو و عبد الرحمان بن ابى بكر هم درخواست كرده بود و آن دو به وى چيزى داده بودند؛ ولى چيزى از او نپرسيده بودند. نزد آن دو بازگشت و به آنان گفت: چرا از من سؤالى را كه حسن و حسين پرسيدند، نپرسيديد؟ و ماجرا را باز گفت. آن دو گفتند: آنان با دانشى فراوان، پرورش يافته اند.

المعجم الأوسطـ به نقل از مجاهد ـ: مردى نزد امام حسن و امام حسين عليهماالسلامآمد و از آنان درخواست كمك كرد. آن دو گفتند: درخواست، جز براى سه چيز شايسته نيست: نياز بيش از حد، غرامتى سنگين و يا بدهىِ فراوان». سپس به او چيزى دادند. آن گاه نزد ابن عمر آمد. به او بخشيد و چيزى نپرسيد. مرد به او گفت: نزد پسرعموهايت آمدم و از من، سؤال كردند [و سپس بخشيدند]؛ ولى تو نپرسيدى؟! ابن عمر گفت: پسران پيامبر خدا، علم را همانند لقمه اى از دهان او برگرفته اند.