گراميداشت الهى
5 حدیث
رسول اللّه صلى الله عليه و آلهـ في قَولِهِ عَزَّ وجَلَّ: «وَ لَقَدْ كَرَّمْنَا بَنِى ءَادَمَ» ـ: الكَرامَةُ الأَكلُ بِالأَصابِعِ. ۱
پيامبر خدا صلى الله عليه و آلهـ در باره سخن خداوند عز و جل: «و به راستى كه ما، فرزندان آدم را گرامى داشتيم» ـ: اين گراميداشت، غذا خوردن [انسان] با انگشتان است.
۱.الفردوس: ج 4 ص 420 ح 7223، الدرّ المنثور: ج 5 ص 316 نقلاً عن الحاكم في التاريخ وكلاهما عن جابر.
الإمام زين العابدين عليه السلام: «وَ لَقَدْ كَرَّمْنَا بَنِى ءَادَمَ» يَقولُ: فَضَّلنا بَني آدَمَ عَلى سائِرِ الخَلقِ «وَحَمَلْنَـهُمْ فِى الْبَرِّ وَ الْبَحْرِ» يَقولُ: عَلَى الرَّطبِ وَاليابِسِ. «وَ رَزَقْنَـهُم مِّنَ الطَّيِّبَـتِ» يَقولُ: مِن طَيِّباتِ الثِّمارِ كُلِّها «وَ فَضَّلْنَـهُمْ» يَقولُ: لَيسَ مِن دابَّةٍ ولا طائِرٍ إلّا هِيَ تَأكُلُ وتَشرَبُ بِفيها، لا تَرفَعُ بِيَدِها إلى فيها طَعاما ولا شَرابا غَيرُ ابنِ آدَمَ فَإِنَّهُ يَرفَعُ إلى فيهِ بِيَدِهِ طَعامَهُ، فَهذا مِنَ التَّفضيلِ. ۱
امام زين العابدين عليه السلام: «و به راستى كه ما، فرزندان آدم را گرامى داشتيم» ، مى فرمايد: فرزندان آدم را بر ديگر آفريده ها برترى داديم. «و آنان را در خشكى و دريا حمل كرديم» ، مى فرمايد: بر تَر و خشك. «و آنان را از پاكيزه ها روزى داديم» ، مى فرمايد: از همه ميوه جات [و محصولات] پاكيزه. «و ايشان را برترى داديم» ، مى فرمايد: همه چارپايان و پرندگان با دهانشان مى خورند و مى آشامند و با دست خود، غذا و آب را به طرف دهانشان نمى برند. تنها آدميزاد است كه خوراك خود را با دستش به دهانش مى برد، و اين، برترى است.
۱.الأمالي للطوسي: ص 489 ح 1072 عن زيد بن عليّ عليه السلام، بحار الأنوار: ج 60 ص 298 ح 2.
الإمام الباقر عليه السلامـ في قَولِهِ تَعالى: «وَ فَضَّلْنَـهُمْ عَلَى كَثِيرٍ مِّمَّنْ خَلَقْنَا تَفْضِيلاً» ـ: خُلِقَ كُلُّ شَيءٍ مُنكَبّا غَيرَ الإِنسانِ خُلِقَ مُنتَصِبا. ۱
امام باقر عليه السلامـ در باره سخن خداوند متعال: «و آنها را بر بسيارى از آفريده هاى خود، برترىِ آشكار داديم» ـ: همه جانداران، ناايستا آفريده شده اند، بجز انسان كه ايستا آفريده شده است.
۱.تفسير العيّاشي: ج 2 ص 302 ح 113 عن جابر، بحارالأنوار: ج 60 ص 300 ح 8.
الإمام الهادي عليه السلامـ في رِسالَتِهِ فِي الرَّدِّ عَلى أهلِ الجَبرِ وَالتَّفويضِ ـ: إنّا نَبدَأُ مِن ذلِكَ بِقَولِ الصّادِقِ عليه السلام: «لا جَبرَ ولا تَفويضَ ولكِن مَنزِلَةٌ بَينَ المَنزِلَتَينِ، وهِيَ صِحَّةُ الخِلقَةِ، وتَخلِيَةُ السَّربِ ۱، وَالمُهلَةُ فِي الوَقتِ، وَالزّادُ مِثلُ الرّاحِلَةِ، وَالسَّبَبُ المُهَيِّجُ لِلفاعِلِ عَلى فِعلِهِ»، فَهذِهِ خَمسَةُ أشياءَ جَمَعَ بِهَا الصّادِقُ عليه السلام جَوامِعَ الفَضلِ، فَإِذا نَقَصَ العَبدُ مِنها خَلَّةً كانَ العَمَلُ عَنهُ مَطروحا بِحَسَبِهِ.
فَأَخبَرَ الصّادِقُ عليه السلام بِأَصلِ ما يَجِبُ عَلَى النّاسِ مِن طَلَبِ مَعرِفَتِهِ،. وأنَا مُفَسِّرُها بِشَواهِدَ عَنِ القُرآنِ وَالبَيانِ إن شاءَ اللّهُ.
تَفسيرُ صِحَّةِ الخِلقَةِ: أمّا
امام هادى عليه السلامـ در نامه ايشان در پاسخ به اهل جبر و تفويض ـ: سخن در اين باره را با گفته [امام]صادق عليه السلام آغاز مى كنيم كه فرمود: «نه جبر است و نه تفويض؛ بلكه مقامى (چيزى) است ميان اين دو، و آن، عبارت است از: سلامت آفرينش، باز بودن راه، مهلت داشتن در وقت، توشه داشتن مانند دارا بودن مركوب، و علّت برانگيزنده فاعل بر فعلش.». اينها پنج چيزند كه [امام]صادق عليه السلام همه امتيازات را در آنها جمع كرده است و هرگاه بنده، يكى از اينها را كم داشته باشد، بر حَسَب آن، تكليف از او بر كنار است.
پس [امام] صادق عليه السلام اصلى را كه مردم بايد در پى شناخت آن باشند، خبر داده است. و من، به خواست خدا، اين پنج چيز را با شواهدى از قرآن و بيان، توضيح مى دهم:
توضيح «سلامت آفرينش»: اما فرموده [امام]
۱.السَّرْبُ: المسلك والطريق (النهاية: ج 2 ص 356 «سرب»).
۲.التين: 4.
۳.الانفطار: 6 ـ 8.
۴.الحجّ: 37.
۵.النحل: 14.
۶.النحل: 5 ـ 7.
۷.التغابن: 16.
۸.البقرة: 286.
۹.الطلاق: 7.
۱۰.النور: 61.
۱۱.ما بين المعقوفين لم يذكر فى المصدر، وأثبتناه من بحارالأنوار.
۱۲.آل عمران: 97.
۱۳.المجادلة: 3 ـ 4.
۱۴.تحف العقول: ص 460 ـ 472، بحارالأنوار: ج 5 ص 70 ـ 78 ح 1.
۱۵.ظِهار به معناى آن است كه مرد با گفتن: «أنتِ عَلَيَّ كَظَهرِ اُمِّي» به همسر خود، او را بر خود حرام نمايد، و تا زمانى كه كفّاره ندهد حلال نگردد (مجمع البحرين: ج 2 ص 1148).
الإمام عليّ عليه السلامـ فِي الدّيوانِ المَنسوبِ إلَيهِ ـ:
دَواؤُكَ فيكَ وما تَشعُرُ
وداؤُكَ مِنكَ وما تُبصِرُ
أتَزعُمُ أنَّكَ جِرمٌ صَغيرٌ
وفيكَ انطَوَى العالَمُ الأَكبَرُ
وأنتَ الكِتابُ المُبينُ الَّذي
بِأَحرُفِهِ يَظهَرُ المُضمَرُ
فَلا حاجَةَ لَكَ في خارِجٍ
يُخَبِّرُ عَنكَ بِما سُطِّرَ ۱
امام على عليه السلامـ در ديوان منسوب به ايشان ـ:
دواى تو در وجود خود توست و تو نمى دانى
و درد تو از توست و تو نمى بينى
تو مى پندارى كه جسمى خُردى
حالْ آن كه جهان بزرگ تر در [وجود] توست
تو آن كتاب روشنى هستى كه
با حروفش نهانش آشكار مى شود
پس تو را نيازى نيست به بيرون از تو
كه [خداوند،] تو را به آنچه [در وجودت] نگاشته شده، آگاه سازد.
۱.الديوان المنسوب إلى الإمام علي عليه السلام: ص 236 الرقم 158.