ناسپاسى

4 حدیث
دعائم الإسلام: عَن جَعفَرِ بنِ مُحَمَّدٍ عليه ‏السلام أنَّهُ سُئِلَ عَنِ الصَّلاةِ عَلى كُدسِ ۱الحِنطَةِ؟ فَنَهى عَن ذلِكَ، فَقيلَ لَهُ: فَإِذَا افتُرِشَ فَكانَ كَالسَّطحِ؟ فَقالَ: لا يُصَلّى عَلى شَيءٍ مِنَ الطَّعامِ، فَإِنَّما هُوَ رِزقُ اللّه‏ِ لِخَلقِهِ ونِعمَتُهُ عَلَيهِم، فَعَظِّموهُ ولا تَطَؤوهُ ولا تَستَهينوا بِهِ، فَإِنَّ قَوما فيمَن كانَ قَبلَكُم وَسَّعَ اللّه‏ُ عَلَيهِم في أرزاقِهِم، فَاتَّخَذوا مِنَ الخُبزِ النَّقِيِ مِثلَ الأَفهارِ ۲فَجَعَلوا يَستَنجونَ ۳بِهِ، فَابتَلاهُمُ اللّه‏ُ عز و جلبِالسِّنينَ وَالجوعِ، فَجَعَلوا يَتَتَبَّعونَ ما كانوا يَستَنجونَ بِهِ فَيَأكُلونَهُ، فَفيهِم نَزَلَت هذِهِ الآيَةُ: «وَ ضَرَبَ اللَّهُ مَثَلاً قَرْيَةً كَانَتْ ءَامِنَةً مُّطْمَئِنَّةً

دعائم الإسلام: از امام صادق عليه ‏السلام درباره نماز خواندن بر بالاى خرمنِ گندم سؤال شد. امام عليه ‏السلام از آن نهى فرمود. به ايشان گفته شد: اگر خرمن را پهن كردند و مانند پشت بام [مسطّح]شد، چه؟ فرمود: «روى گندم، به هيچ وجه نبايد نماز خواند؛ چون گندم، روزى و نعمت خدا براى خلق اوست. پس، آن را گرامى بداريد و لگدمال نكنيد و به آن، بى‏حرمتى ننماييد؛ چه، پيش از شما مردمانى بودند كه خداوند روزىِ آنها را برايشان گشايش داد و آنها، از نان پاك به جاى سنگ، استفاده مى‏كردند و با آن، استنجا مى‏نمودند. لذا خداى عز و جلآنان را به قحطى و گرسنگى گرفتار كرد، به طورى كه دنبال نان‏هايى كه با آنها استنجا كرده بودند، مى‏گشتند و آنها را مى‏خوردند! اين آيه، درباره همين مردمان نازل شده است: «و خدا، آبادى‏اى را

۱.. الكُدسُ: ما يجمع من الطعام في البيدر (المصباح المنير: ص 527 «كدس»).
۲.. الفِهْر: الحَجَر (النهاية: ج 3 ص 481 «فهر»).
۳.. استَنجَيت: غَسلتُ مَوضِع النَّجو [أي الغائط] أو مَسحَتُه بحَجَر أو مَدَر (المصباح المنير: ص 595 «نجا»).
۴.. دعائم الإسلام: ج 1 ص 179، بحار الأنوار: ج 84 ص 98 ح 16.
دعائم الإسلام: عَن جَعفَرِ بنِ مُحَمَّدٍ عليه ‏السلام أنَّهُ قالَ: كانَ أبي عليه ‏السلام إذا رَأى شَيئا مِنَ الطَّعامِ في مَنزِلِهِ قَد رُمِيَ بِهِ، نَقَصَ مِن قوتِ أهلِهِ مِثلَهُ. وكانَ يَقولُ في قَولِ اللّه‏ِ عز و جل: «وَ ضَرَبَ اللَّهُ مَثَلاً قَرْيَةً كَانَتْ ءَامِنَةً مُّطْمَئِنَّةً يَأْتِيهَا رِزْقُهَا رَغَدًا مِّن كُلِّ مَكَانٍ فَكَفَرَتْ بِأَنْعُمِ اللَّهِ فَأَذَ قَهَا اللَّهُ لِبَاسَ الْجُوعِ وَ الْخَوْفِ بِمَا كَانُواْ يَصْنَعُونَ» ، قالَ: هُم أهلُ القَريَةِ، كانَ اللّه‏ُ عز و جل قَد أوسَعَ عَلَيهِم في مَعايِشِهِم فَاستَخشَنُوا الاِستِنجاءَ بِالحِجارَةِ، وَاستَعمَلوا مِن الخُبزِ ۱مِثلَ الأَفهارِ، وكانوا يَستَنجونَ بِها. فَبَعَثَ اللّه‏ُ عَلَيهِم دَوابَّ أصغَرَ مِنَ الجَرادِ،

دعائم الإسلام: از امام صادق عليه ‏السلام روايت شده است كه فرمود: «پدرم عليه ‏السلام هرگاه تكّه نانى را در منزلش مى‏ديد كه دور انداخته شده است، به همان اندازه، از خوراكِ اعضاى خانواده‏اش كم مى‏كرد». و درباره اين سخن خداوند عز و جل: «و خدا، آبادى‏اى را نمونه آورد كه امن و آرام بود و روزى‏اش از هر جا فراوان مى‏رسيد. پس نعمت‏هاى خدا را ناسپاسى كردند و خدا هم به سزاى كارى كه كردند، طعمِ گرسنگى و ناامنى را به ايشان چشانيد» ، مى‏فرمود: «خداوند عز و جل به زندگى مردم اين آبادى، چندان گشايش داد كه استنجا كردن با سنگ را زِبْر و خشن يافتند و به استفاده از نان به جاى سنگ رو آوردند و با آن، استنجا مى‏كردند. لذا خداوند، حشراتى كوچك‏تر از ملخ به سراغشان فرستاد و آن حشرات، هر درخت و گياهى را كه خداوند

۱.. في المصدر: «من خبزة»، والتصويب من بعض نسخ المصدر المنقولة في الهامش وكما في بحار الأنوار.
۲.. دعائم الإسلام: ج 2 ص 114 ح 379، بحار الأنوار: ج 66 ص 431 ح 16.
الكافي عن سدير: سَأَلَ رَجُلٌ أبا عَبدِ اللّه‏ِ عليه ‏السلام عَن قَولِ اللّه‏ِ عز و جل: «فَقَالُواْ رَبَّنَا بَـعِدْ بَيْنَ أَسْفَارِنَا وَظَـلَمُواْ أَنفُسَهُمْ.» الآيَةَ، فَقالَ: هؤُلاءِ قَومٌ كانَت لَهُم قُرىً مُتَّصِلَةٌ، يَنظُرُ بَعضُهُم إلى بَعضٍ، وأنهارٌ جارِيَةٌ وأموالٌ ظاهِرَةٌ، فَكَفَروا نِعَمَ اللّه‏ِ عز و جلوغَيَّروا ما بِأَنفُسِهِم مِن عافِيَةِ اللّه‏ِ، فَغَيَّرَ اللّه‏ُ ما بِهِم مِن نِعمَةٍ، و «إِنَّ اللَّهَ لَا يُغَيِّرُ مَا بِقَوْمٍ حَتَّى يُغَيِّرُواْ مَا بِأَنفُسِهِمْ» ۱، فَأَرسَلَ اللّه‏ُ عَلَيهِم سَيلَ العَرِمِ ۲، فَغَرَّقَ قُراهُم، وخَرَّبَ دِيارَهُم، وأذهَبَ أموالَهُم، وأبدَلَهُم مَكانَ جَنّاتِهِم جَنَّتَينِ ذَواتى اُكُلٍ خَمطٍ ۳ وأثلٍ وشَيءٍ مِن سِدرٍ قَليلٍ، ثُمَّ

الكافى ـ به نقل از سدير ـ: مردى از امام صادق عليه ‏السلام درباره اين سخن خداوند عز و جل: «و گفتند: خدايا! ميان سفرهايمان فاصله بيانداز، و بر خويشتن، ستم كردند.» ، پرسيد. فرمود: «اينان، مردمانى بودند كه آبادى‏هاى به هم پيوسته داشتند، چونان كه يكديگر را مى‏ديدند. ۵رودهاى روان و املاكِ فراوان داشت. امّا نعمت‏هاى خداوند عز و جل را ناسپاسى كردند و عافيت خدا را كه از آن برخوردار بودند، دگرگون ساختند. خدا هم نعمتى را كه به آنها داده بود، دگرگون ساخت. «خداوند، [نعمت] هيچ قومى را دگرگون نمى‏سازد، مگر آن گاه كه خودشان، آنچه را دارند [از نعمت]، دگرگون سازند» . پس خداوند، سيل ويرانگرى را بر آنان فرستاد كه آبادى‏هايشان را زيرِ آب فرو بُرد و خانه‏هايشان را ويران نمود و اموال و املاكشان را بُرد و به جاى

۱.. الرعد: 11.
۲.. سَيل العَرم: أراد سَيل الأمر العَرِم، وقيل: العَرِم: المسنّاةُ، وقيل: الجُرذُ الذكر ونسب إليه السيل من حيث أنّه نقب المسنّاة (مفردات ألفاظ القرآن: ص 562 «عرم»).
۳.. الخَمْطُ: شجر لا شوك له، وهو الأراك (مفردات ألفاظ القرآن: ص 299 «خمط»).
۴.. الكافى: ج 2 ص 274 ح 23 وج 8 ص 395 ح 596، قصص الأنبياء للراوندى: ص 99 ح 92 نحوه، بحار الأنوار: ج 14 ص 144 ح 3.
۵.يا: از اين آبادى آن آبادى را مى‏ديدند.
جمال الاُسبوع ـ في دُعاءِ يَومِ الخَميسِ ـ: اللّهُمَّ لَكَ الحَمدُ لا إلهَ إلّا أنتَ، قُلتَ في كِتابِكَ: «وَ ضَرَبَ اللَّهُ مَثَلاً قَرْيَةً كَانَتْ ءَامِنَةً مُّطْمَئِنَّةً يَأْتِيهَا رِزْقُهَا رَغَدًا مِّن كُلِّ مَكَانٍ فَكَفَرَتْ بِأَنْعُمِ اللَّهِ فَأَذَ قَهَا اللَّهُ لِبَاسَ الْجُوعِ وَ الْخَوْفِ بِمَا كَانُواْ يَصْنَعُونَ» ، فَبِكَ آمَنتُ وصَدَّقتُ، فَلا تَجعَل هذا مَثَلي في نِعمَتِكَ ياسَيِّدي، ولا تَجعَلني مُغتَرّا بِالطُّمَأنينَةِ إلى رَغَدِ العَيشِ، آمِنا مِن مَكرِكَ، لِأَنَّكَ قُلتَ في كِتابِكَ: «فَلَا يَأْمَنُ مَكْرَ اللَّهِ إِلَا الْقَوْمُ الْخَـسِرُونَ» ۱، وأنَا أبرَأُ إلَيكَ مِنَ الحَولِ وَالقُّوَّةِ، مُعتَرِفٌ بِإِحسانِكَ، مُستَجيرٌ بِكَرَمِكَ، مِن أن تُذيقَني لِباسَ الجوعِ

جمال الاُسبوع ـ در دعاى روز پنج شنبه ـ: بار خدايا! تو را ستايش، كه معبودى جز تو نيست. تو در كتابت فرمودى: «و خدا، آبادى‏اى را نمونه آورد كه امن و آرام بود و روزى‏اش از هر سو فراوان مى‏رسيد. پس نعمت‏هاى خدا را ناسپاسى كردند و خدا هم به سزاى كارى كه كردند، طعمِ گرسنگى و ترس را به آنها چشانيد» . امّا من به تو ايمان دارم و تصديقت مى‏كنم. پس ـ اى سَروَرم ـ اين را نمونه من در نعمتت قرار مده، و چنان مكن كه به وفور نعمتم آسوده‏خاطر شوم و خود را از مكر تو ايمن بپندارم؛ كه تو در كتابت فرموده‏اى: «جز مردم زيانكار، كسى خود را از مكرِ خدا ايمن نمى‏داند» ، و من از نيرو و توان [خويش]به تو بيزارى مى‏جويم، به نيكى كردن‏هاى تو معترفم و به كَرَم تو پناه مى‏آورم از اين كه پس از [برخوردارى‏ام از]امنيّت و نعمت،

۱.. الأعراف: 99.
۲.. جمال الاُسبوع: ص 83، بحار الأنوار: ج 90 ص 318.