ناسپاسى
4 حدیث
دعائم الإسلام: عَن جَعفَرِ بنِ مُحَمَّدٍ عليه السلام أنَّهُ سُئِلَ عَنِ الصَّلاةِ عَلى كُدسِ ۱الحِنطَةِ؟ فَنَهى عَن ذلِكَ، فَقيلَ لَهُ: فَإِذَا افتُرِشَ فَكانَ كَالسَّطحِ؟ فَقالَ: لا يُصَلّى عَلى شَيءٍ مِنَ الطَّعامِ، فَإِنَّما هُوَ رِزقُ اللّهِ لِخَلقِهِ ونِعمَتُهُ عَلَيهِم، فَعَظِّموهُ ولا تَطَؤوهُ ولا تَستَهينوا بِهِ، فَإِنَّ قَوما فيمَن كانَ قَبلَكُم وَسَّعَ اللّهُ عَلَيهِم في أرزاقِهِم، فَاتَّخَذوا مِنَ الخُبزِ النَّقِيِ مِثلَ الأَفهارِ ۲فَجَعَلوا يَستَنجونَ ۳بِهِ، فَابتَلاهُمُ اللّهُ عز و جلبِالسِّنينَ وَالجوعِ، فَجَعَلوا يَتَتَبَّعونَ ما كانوا يَستَنجونَ بِهِ فَيَأكُلونَهُ، فَفيهِم نَزَلَت هذِهِ الآيَةُ: «وَ ضَرَبَ اللَّهُ مَثَلاً قَرْيَةً كَانَتْ ءَامِنَةً مُّطْمَئِنَّةً
دعائم الإسلام: از امام صادق عليه السلام درباره نماز خواندن بر بالاى خرمنِ گندم سؤال شد. امام عليه السلام از آن نهى فرمود. به ايشان گفته شد: اگر خرمن را پهن كردند و مانند پشت بام [مسطّح]شد، چه؟
فرمود: «روى گندم، به هيچ وجه نبايد نماز خواند؛ چون گندم، روزى و نعمت خدا براى خلق اوست. پس، آن را گرامى بداريد و لگدمال نكنيد و به آن، بىحرمتى ننماييد؛ چه، پيش از شما مردمانى بودند كه خداوند روزىِ آنها را برايشان گشايش داد و آنها، از نان پاك به جاى سنگ، استفاده مىكردند و با آن، استنجا مىنمودند. لذا خداى عز و جلآنان را به قحطى و گرسنگى گرفتار كرد، به طورى كه دنبال نانهايى كه با آنها استنجا كرده بودند، مىگشتند و آنها را مىخوردند! اين آيه، درباره همين مردمان نازل شده است: «و خدا، آبادىاى را
دعائم الإسلام: عَن جَعفَرِ بنِ مُحَمَّدٍ عليه السلام أنَّهُ قالَ: كانَ أبي عليه السلام إذا رَأى شَيئا مِنَ الطَّعامِ في مَنزِلِهِ قَد رُمِيَ بِهِ، نَقَصَ مِن قوتِ أهلِهِ مِثلَهُ.
وكانَ يَقولُ في قَولِ اللّهِ عز و جل: «وَ ضَرَبَ اللَّهُ مَثَلاً قَرْيَةً كَانَتْ ءَامِنَةً مُّطْمَئِنَّةً يَأْتِيهَا رِزْقُهَا رَغَدًا مِّن كُلِّ مَكَانٍ فَكَفَرَتْ بِأَنْعُمِ اللَّهِ فَأَذَ قَهَا اللَّهُ لِبَاسَ الْجُوعِ وَ الْخَوْفِ بِمَا كَانُواْ يَصْنَعُونَ» ، قالَ: هُم أهلُ القَريَةِ، كانَ اللّهُ عز و جل قَد أوسَعَ عَلَيهِم في مَعايِشِهِم فَاستَخشَنُوا الاِستِنجاءَ بِالحِجارَةِ، وَاستَعمَلوا مِن الخُبزِ ۱مِثلَ الأَفهارِ، وكانوا يَستَنجونَ بِها. فَبَعَثَ اللّهُ عَلَيهِم دَوابَّ أصغَرَ مِنَ الجَرادِ،
دعائم الإسلام: از امام صادق عليه السلام روايت شده است كه فرمود: «پدرم عليه السلام هرگاه تكّه نانى را در منزلش مىديد كه دور انداخته شده است، به همان اندازه، از خوراكِ اعضاى خانوادهاش كم مىكرد».
و درباره اين سخن خداوند عز و جل: «و خدا، آبادىاى را نمونه آورد كه امن و آرام بود و روزىاش از هر جا فراوان مىرسيد. پس نعمتهاى خدا را ناسپاسى كردند و خدا هم به سزاى كارى كه كردند، طعمِ گرسنگى و ناامنى را به ايشان چشانيد» ، مىفرمود: «خداوند عز و جل به زندگى مردم اين آبادى، چندان گشايش داد كه استنجا كردن با سنگ را زِبْر و خشن يافتند و به استفاده از نان به جاى سنگ رو آوردند و با آن، استنجا مىكردند. لذا خداوند، حشراتى كوچكتر از ملخ به سراغشان فرستاد و آن حشرات، هر درخت و گياهى را كه خداوند
الكافي عن سدير: سَأَلَ رَجُلٌ أبا عَبدِ اللّهِ عليه السلام عَن قَولِ اللّهِ عز و جل: «فَقَالُواْ رَبَّنَا بَـعِدْ بَيْنَ أَسْفَارِنَا وَظَـلَمُواْ أَنفُسَهُمْ.» الآيَةَ، فَقالَ: هؤُلاءِ قَومٌ كانَت لَهُم قُرىً مُتَّصِلَةٌ، يَنظُرُ بَعضُهُم إلى بَعضٍ، وأنهارٌ جارِيَةٌ وأموالٌ ظاهِرَةٌ، فَكَفَروا نِعَمَ اللّهِ عز و جلوغَيَّروا ما بِأَنفُسِهِم مِن عافِيَةِ اللّهِ، فَغَيَّرَ اللّهُ ما بِهِم مِن نِعمَةٍ، و «إِنَّ اللَّهَ لَا يُغَيِّرُ مَا بِقَوْمٍ حَتَّى يُغَيِّرُواْ مَا بِأَنفُسِهِمْ» ۱، فَأَرسَلَ اللّهُ عَلَيهِم سَيلَ العَرِمِ ۲، فَغَرَّقَ قُراهُم، وخَرَّبَ دِيارَهُم، وأذهَبَ أموالَهُم،
وأبدَلَهُم مَكانَ جَنّاتِهِم جَنَّتَينِ ذَواتى اُكُلٍ خَمطٍ ۳
وأثلٍ وشَيءٍ مِن سِدرٍ قَليلٍ، ثُمَّ
الكافى ـ به نقل از سدير ـ: مردى از امام صادق عليه السلام درباره اين سخن خداوند عز و جل: «و گفتند: خدايا! ميان سفرهايمان فاصله بيانداز، و بر خويشتن، ستم كردند.» ، پرسيد. فرمود: «اينان، مردمانى بودند كه آبادىهاى به هم پيوسته داشتند، چونان كه يكديگر را مىديدند. ۵رودهاى روان و املاكِ فراوان داشت. امّا نعمتهاى خداوند عز و جل را ناسپاسى كردند و عافيت خدا را كه از آن برخوردار بودند، دگرگون ساختند. خدا هم نعمتى را كه به آنها داده بود، دگرگون ساخت. «خداوند، [نعمت] هيچ قومى را دگرگون نمىسازد، مگر آن گاه كه خودشان، آنچه را دارند [از نعمت]، دگرگون سازند» . پس خداوند، سيل ويرانگرى را بر آنان فرستاد كه آبادىهايشان را زيرِ آب فرو بُرد و خانههايشان را ويران نمود و اموال و املاكشان را بُرد و به جاى
۱.. الرعد: 11.
۲.. سَيل العَرم: أراد سَيل الأمر العَرِم، وقيل: العَرِم: المسنّاةُ، وقيل: الجُرذُ الذكر ونسب إليه السيل من حيث أنّه نقب المسنّاة (مفردات ألفاظ القرآن: ص 562 «عرم»).
۳.. الخَمْطُ: شجر لا شوك له، وهو الأراك (مفردات ألفاظ القرآن: ص 299 «خمط»).
۴.. الكافى: ج 2 ص 274 ح 23 وج 8 ص 395 ح 596، قصص الأنبياء للراوندى: ص 99 ح 92 نحوه، بحار الأنوار: ج 14 ص 144 ح 3.
۵.يا: از اين آبادى آن آبادى را مىديدند.
جمال الاُسبوع ـ في دُعاءِ يَومِ الخَميسِ ـ: اللّهُمَّ لَكَ الحَمدُ لا إلهَ إلّا أنتَ، قُلتَ في كِتابِكَ: «وَ ضَرَبَ اللَّهُ مَثَلاً قَرْيَةً كَانَتْ ءَامِنَةً مُّطْمَئِنَّةً يَأْتِيهَا رِزْقُهَا رَغَدًا مِّن كُلِّ مَكَانٍ فَكَفَرَتْ بِأَنْعُمِ اللَّهِ فَأَذَ قَهَا اللَّهُ لِبَاسَ الْجُوعِ وَ الْخَوْفِ بِمَا كَانُواْ يَصْنَعُونَ» ، فَبِكَ آمَنتُ وصَدَّقتُ، فَلا تَجعَل هذا مَثَلي في نِعمَتِكَ ياسَيِّدي، ولا تَجعَلني مُغتَرّا بِالطُّمَأنينَةِ إلى رَغَدِ العَيشِ، آمِنا مِن مَكرِكَ، لِأَنَّكَ قُلتَ في كِتابِكَ: «فَلَا يَأْمَنُ مَكْرَ اللَّهِ إِلَا الْقَوْمُ الْخَـسِرُونَ» ۱، وأنَا أبرَأُ إلَيكَ مِنَ الحَولِ وَالقُّوَّةِ، مُعتَرِفٌ بِإِحسانِكَ، مُستَجيرٌ بِكَرَمِكَ، مِن أن تُذيقَني لِباسَ الجوعِ
جمال الاُسبوع ـ در دعاى روز پنج شنبه ـ: بار خدايا! تو را ستايش، كه معبودى جز تو نيست. تو در كتابت فرمودى: «و خدا، آبادىاى را نمونه آورد كه امن و آرام بود و روزىاش از هر سو فراوان مىرسيد. پس نعمتهاى خدا را ناسپاسى كردند و خدا هم به سزاى كارى كه كردند، طعمِ گرسنگى و ترس را به آنها چشانيد» . امّا من به تو ايمان دارم و تصديقت مىكنم. پس ـ اى سَروَرم ـ اين را نمونه من در نعمتت قرار مده، و چنان مكن كه به وفور نعمتم آسودهخاطر شوم و خود را از مكر تو ايمن بپندارم؛ كه تو در كتابت فرمودهاى: «جز مردم زيانكار، كسى خود را از مكرِ خدا ايمن نمىداند» ، و من از نيرو و توان [خويش]به تو بيزارى مىجويم، به نيكى كردنهاى تو معترفم و به كَرَم تو پناه مىآورم از اين كه پس از [برخوردارىام از]امنيّت و نعمت،