امام على عليه السلام:هيچ حركتى [و عملى] نيست، مگر اين كه تو در آن، نيازمند شناخت هستى.

امام على عليه السلام:كمال آدمى، خِرد اوست.

امام على عليه السلام:كمال نفس، در گرو خِرد است.

امام على عليه السلام:آدمى، به هوش خويش [آدم] است، نه به صورت خويش.

امام على عليه السلام:كمال انسانى، خرد است.

امام على عليه السلام:ارزش هر كس [به] دانش اوست.

امام على عليه السلام:ارزش هر كس [به] چيزى است كه مى داند.

امام على عليه السلام:كار [نيك]، تو را به مقصد مى رساند.

امام على عليه السلام:آدمى به گفتارش سنجيده و با كردارش ارزيابى مى شود. پس گفتار وزين بگو، و كردار پُرارزش به جاى آور.

تنبيه الخواطر:به لقمان. گفته شد: تو بنده فلان خاندان نبودى؟ گفت: «چرا». گفته شد: پس چه چيزْ تو را به اين جا رساند كه مى بينيم؟ گفت: «راستگويى، امانتدارى، ترك چيزهاى بيهوده، پوشاندن چشمم [از گناه]، نگه داشتن زبانم، و پاك داشتن خوراك و شكمم [از حرام]. پس هر كس كمتر از اينها را داشته باشد، او از من كمتر است، و هر كس از اينها بيشتر داشته باشد، او برتر از من است، و هر كس به اين ها عمل كند، او در سطح من است».

تفسير القمّى- به نقل از ابو بصير ـ: از امام صادق عليه السلام در باره سخن خداوند عز و جل: «و سوگند به نفس و آن كس كه آن را درست كرد» پرسيدم. فرمود: «يعنى آن را آفريد و صورتش بخشيد. و فرموده او: «سپس، پليدكارى و پرهيزگارى اش را به آن الهام كرد» ؛ يعنى [اين دو را] به آن شناساند و الهام كرد، سپس آن را مخيّر ساخت و نفس هم [يكى از اين دو راه را]اختيار كرد. «كه هر كس آن را پاك گردانيد، مسلّما رستگار شد» ؛ يعنى نفس خود را پاك گردانيد. «و هر كه آلوده اش ساخت، به يقين در باخت» ؛ يعنى نفس خود را گم راه و منحرف ساخت.

امام على عليه السلام:هر كه با نفس خويش بستيزد، پرهيزگارى را به كمال رسانده است.

امام على عليه السلام:كمالِ شايستگى، در گروه پيكار با نفس است.

امام على عليه السلام:هر كس خويشتن را در راه اصلاح خود به رنج افكند، به سعادت دست مى يابد.

امام على عليه السلام:با خواهش [نفس] خود پيكار كن، و با خشمت بستيز، و با عادت هاى بد خود، مخالفت نما تا جانت پاكيزه شود و خِردت كمال يابد و از پاداش پروردگارت بهره كامل ببرى.

امام على عليه السلام:با تزكيه نفس است كه صفا [ى دل و نفس] حاصل مى شود.

امام على عليه السلام:به اوج اهداف نمى رسند، مگر اهل تهذيب [نفس] و مجاهده [با آن].

امام على عليه السلامـ هنگامى كه در باره جهان بَرين از ايشان پرسيده شد ـ: صورت هايى هستند برهنه از مادّه، فراتر از قوّه و استعداد. خداوند بر آن صورت ها تجلّى كرد و آنها [به نور وجودْ]روشن شدند، و به آنها نگريست و درخشان شدند، و مثال خود را در ماهيت آنها افكند، پس افعالش را از آنها پديدار ساخت، و انسان را داراى نفس ناطقه اى [مُدرك معقولات] آفريد كه اگر آن را با دانش و كردار، پاك گرداند و بپروراند، با گوهرهاى اوّليه علّت هايش (ذات عقول مقدّسه) همسان مى گردد، و هرگاه مزاجش معتدل شود و اضداد، جدا گردند، (خصلت هاى اخلاقى در او به اعتدال گرايد و از افراط و تفريط، سالم بماند)، با آن هفت آسمان محكم (نفوس فلكيه) شريك مى شود. ۳

امام على عليه السلام:[رسيدن به] خصلت هاى نيكو، از گِل خشكيده [آدمى] مقصود است! و انسان، با كردار است كه ستوده مى شود يا نكوهيده مى گردد. همانا انسان را چهار خصلت بالا مى برد: بردبارى، و دانايى، و نيكوكارى، و بخشندگى.

الأمالى، طوسى:به نقل از جابر بن عبد اللّه انصارى ـ: روزى عبّاس به سوى پيامبر خدا آمد. عبّاس، مردى بلند قامت و خوش اندام بود. پيامبر صلى الله عليه و آله با ديدن او لبخند زد و فرمود: «عمو جان! شما واقعا زيبايى»! عبّاس گفت: زيبايى مرد به چيست، اى پيامبر خدا؟ حضرت فرمود: «به گفتنِ سخن درست و حقّ». گفت: كمال چيست؟ فرمود: «پروا داشتن از خداوند عز و جل و خوش خويى».