رسائل الجاحظ:بر اين سخن، اتّفاق كرده اند كه سخنى كم واژه تر، پُربهره تر، سودمندتر، تشويق كننده تر به بيان و فراخوان تر به تبيين و در عين حال، تمسخركننده تر نسبت به كسى كه فهميدن را كنار نهاده و به كوته فهمى افتاده است، از اين سخن امير مؤمنان على بن ابى طالب ـ كه خشنودى خدا بر او باد ـ نيست كه: «ارزش هر كسى به چيزى است كه نيك مى داند».

المناقب، ابن شهر آشوب ـ به نقل از جاحظ در كتاب الغرّة ـ:[على عليه السلام] به معاويه نوشت: «قدرتت فريبت داده و اكنون، كوتاه بودن آن، موجب ذلّتت شده است. از كارهاى زشتت بيمناك باش كه شايد با اين كار، هدايت شوى». همچنين فرموده است: «هر كس ايمان آورْد، ايمن شد». ۳

المحاسن و الأضداد، جاحظ:لقمان به پسرش گفت: «اى پسرم! در تحصيل دانش بشتاب؛ زيرا دانش، ميراثِ از دستْ نرفتنى و همراهِ بيزارْ نشدنى و بهره پُر ارزشى از مردم است و در ميان مردم، خواستنى است».

الأمل و المأمول، جاحظ:لقمان به پسرش گفت: «تو را به تقواى الهى سفارش مى كنم؛ زيرا تقوا سرآمد هر چيزى است. آنچه مى گويم، از من داشته باش: بدان كه جز كسى كه از تو مى ترسد يا اميدى به تو دارد، ديگرى پا به آستانه تو نمى گذارد. از اين رو، پيش از درخواست [وى]، به بخشش آغاز كن؛ چرا كه هر گاه او را به درخواستْ وادار كنى، بيش از آنچه از دارايى ات به او مى دهى، آبرو و سربلندى اش را از او مى گيرى».

رسائل الجاحظ:گفتند: در بين ياران شجاع پيامبر صلى الله عليه و آله كسى كه به اندازه على عليه السلام دشمنان به دستش كشته شده باشند، نمى شناسيم و هيچ كس نيست كه رؤسا، بزرگان، فرماندهان و رهبران را، به اندازه اى كه توسط على بن ابى طالب عليه السلام كشته شده اند، كشته باشد. كشتن يك رئيس ـ گرچه وى از بعضى سواركاران در شجاعتْ پايين تر باشد ـ، كار سخت ترى است. چون كشتن يك رئيس، براى مسلمانانْ سخت تر و كارسازتر از كشتن جنگجويى است كه از رئيس، قوى تر باشد، و على عليه السلام كسى است كه هم رئيسان و هم دليران را به قتل رسانده است. او شگفتى ديگرى هم دارد كه با همه فراوانى آنهايى كه كشت و آنهايى كه به مَصافشان رفت و آنهايى كه از دم شمشير گذرانْد، هرگز كسى را مجروح نكرد و به كسى ضربه نزد، مگر اين كه كشته شد.

رسائل الجاحظ:هرگاه از پيشى گرفتن در اسلامْ سخن گفته شود، از شناخت در دين، سخن به ميان آيد و يا زهد در خصوص اموالى كه مردم، بر سرِ آنْ درگيرند، مطرح شود، و يا از بخشش لوازم زندگى سخن به ميان آيد، جز على بن ابى طالب ـ كه خدا رويش را درخشان دارد ـ، كسى را كه در اين موارد، نامش به ميان آيد، نمى شناسيم.

الأمالى، طوسىـ به نقل از جاحظ (عمرو بن بحر) ـ: از نظّام شنيدم كه مى گفت: على بن ابى طالب، براى متكلّم، گرفتارى است. اگر حقّش را كاملاً ادا كند، گرفتار غلوّمى شود و اگر حقّش را كم گذارَد، گناه كرده است، و حدّ وسط [درباره او]، بسيار دقيقْ وزن، تيز بيان و دشوارياب است، جز براى شخص زيرك و باهوش.