باب در بيان ثمره گريستن
11 حدیث
عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنِ ابْنِ أَبِي عُمَيْرٍ، عَنْ مَنْصُورِ بْنِ يُونُسَ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مَرْوَانَ، عَنْ أَبِي عَبْدِ اللّهِ عليه السلام، قَالَ:«مَا مِنْ شَيْءٍ إِلَا وَ لَهُ كَيْلٌ وَ وَزْنٌ إِلَا الدُّمُوعُ؛ فَإِنَّ الْقَطْرَةَ تُطْفِئُ بِحَاراً مِنْ نَارٍ، فَإِذَا اغْرَوْرَقَتِ الْعَيْنُ بِمَائِهَا، لَمْ يَرْهَقْ وَجْهاً قَتَرٌ وَ لَا ذِلَّةٌ، فَإِذَا فَاضَتْ حَرَّمَهُ اللّهُ عَلَى النَّارِ، وَ لَوْ أَنَّ بَاكِياً بَكى فِي أُمَّةٍ لَرُحِمُوا».
على بن ابراهيم، از پدرش، از ابن ابى عمير، از منصور بن يونس، از محمد بن مروان، از امام جعفر صادق عليه السلام روايت كرده است كه فرمود:«هيچ چيز نيست، مگر اينكه آن را كيل و وزنى هست، مگر اشك هاى چشم. پس به درستى كه يك چكيده اى از آن، درياهايى از آتش را فرو مى نشاند و خاموش مى گرداند. پس چون چشم پر شود از آب خويش و آن را بريزد، غبار سياه و نشانه اندوه و خوارى و رسوايى روى صاحب آن را فرو نپوشد (يعنى آثار اندوه و ذلّت بر او هويدا نگردد) پس چون چشم سرريز شود و آب از اطراف آن بريزد، خدا آن روى را بر آتش دوزخ حرام گرداند. و اگر آنكه يك گريه كننده اى در ميانه گروهى بگريد، همه آن گروه رحمت شوند» (كه خدا بر همه ايشان رحم فرمايد).
عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا، عَنْ سَهْلِ بْنِ زِيَادٍ، عَنِ ابْنِ فَضَّالٍ، عَنْ أَبِي جَمِيلَةَ وَ مَنْصُورِ بْنِ يُونُسَ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مَرْوَانَ، عَنْ أَبِي عَبْدِ اللّهِ عليه السلام، قَالَ:«مَا مِنْ عَيْنٍ إِلَا وَ هِيَ بَاكِيَةٌ يَوْمَ الْقِيَامَةِ إِلَا عَيْناً بَكَتْ مِنْ خَوْفِ اللّهِ، وَ مَا اغْرَوْرَقَتْ عَيْنٌ بِمَائِهَا مِنْ خَشْيَةِ اللّهِ ـ عَزَّ وَ جَلَّ ـ إِلَا حَرَّمَ اللّهُ ـ عَزَّ وَ جَلَّ ـ سَائِرَ جَسَدِهِ عَلَى النَّارِ، وَ لَا فَاضَتْ عَلى خَدِّهِ فَرَهِقَ ذلِكَ الْوَجْهَ قَتَرٌ وَ لَا ذِلَّةٌ، وَ مَا مِنْ شَيْءٍ إِلَا وَ لَهُ كَيْلٌ وَ وَزْنٌ إِلَا الدَّمْعَةُ؛ فَإِنَّ اللّهَ ـ عَزَّ وَ جَلَّ ـ يُطْفِئُ بِالْيَسِيرِ مِنْهَا الْبِحَارَ مِنَ النَّارِ، فَلَوْ أَنَّ
چند نفر از اصحاب ما روايت كرده اند، از سهل بن زياد، از ابن فضّال، از ابوجميله و منصور بن يونس، از محمد بن مروان، از امام جعفر صادق عليه السلام كه فرمود:«هيچ چشمى نيست، مگر اينكه در روز قيامت گريان است، مگر چشمى كه از ترس خدا گريسته باشد. و هيچ چشمى از آب خود پر نشده (كه در دور آن بگردد از ترس خداى ـ تعالى ـ)، مگر آنكه خداى ـ تعالى ـ تمام بدن او را بر آتش دوزخ حرام گردانيده. و هيچ چشمى سرريز نشده (كه آب آن بر رخساره صاحبش روان گردد)، كه بعد از آن، آن روى را غبار سياه و نشانه اندوه و خوارى و رسوايى فرو پوشيده باشد. و هيچ چيز نيست، مگر اينكه آن را كيل و وزنى هست، مگر اشك چشم. پس به درستى كه خداى ـ تعالى ـ به اندكى از آن، درياهايى از آتش را فرو مى نشاند. پس اگر آنكه بنده اى در ميانه گروهى
عَنْهُ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمنِ بْنِ أَبِي نَجْرَانَ، عَنْ مُثَنًّى الْحَنَّاطِ، عَنْ أَبِي حَمْزَةَ، عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ عليه السلام، قَالَ:«مَا مِنْ قَطْرَةٍ أَحَبَّ إِلَى اللّهِ ـ عَزَّ وَ جَلَّ ـ مِنْ قَطْرَةِ دُمُوعٍ فِي سَوَادِ اللَّيْلِ مَخَافَةً مِنَ اللّهِ، لَا يُرَادُ بِهَا غَيْرُهُ».
از او، از عبدالرحمان بن ابى نجران، از مثنّى حنّاط، از ابوحمزه، از امام محمد باقر عليه السلام روايت است كه فرمود:«هيچ قطره اى نيست كه در نزد خداى ـ تعالى ـ دوست تر باشد از قطره اشكى كه در سياهى شب، به جهت ترسيدن از خداى ـ تعالى ـ ريخته شود، و به آن، غير خدا اراده نشود».
عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنِ ابْنِ أَبِي عُمَيْرٍ، عَنْ مَنْصُورِ بْنِ يُونُسَ، عَنْ صَالِحِ بْنِ رَزِينٍ وَ مُحَمَّدِ بْنِ مَرْوَانَ وَ غَيْرِهِمَا، عَنْ أَبِي عَبْدِ اللّهِ عليه السلام، قَالَ:«كُلُّ عَيْنٍ بَاكِيَةٌ يَوْمَ الْقِيَامَةِ إِلَا ثَلَاثَةً: عَيْنٌ غُضَّتْ عَنْ مَحَارِمِ اللّهِ، وَ عَيْنٌ سَهِرَتْ فِي طَاعَةِ اللّهِ، وَ عَيْنٌ بَكَتْ فِي جَوْفِ اللَّيْلِ مِنْ خَشْيَةِ اللّهِ».
على بن ابراهيم، از پدرش، از ابن ابى عمير، از منصور بن يونس، از صالح بن رزين و محمد بن مروان و غير ايشان، از امام جعفر صادق عليه السلام روايت كرده است كه فرمود:«هر چشمى گريان است در روز قيامت، مگر سه چشم: چشمى كه از محرّمات خدا پوشيده شده باشد، و چشمى كه در طاعت خدا بيدار خوابى كشيده باشد، و چشمى كه در دل شب از ترس خدا گريسته باشد».
ابْنُ أَبِي عُمَيْرٍ، عَنْ جَمِيلِ بْنِ دَرَّاجٍ وَ دُرُسْتَ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مَرْوَانَ، قَالَ: سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللّهِ عليه السلام يَقُولُ:«مَا مِنْ شَيْءٍ إِلَا وَ لَهُ كَيْلٌ وَ وَزْنٌ إِلَا الدُّمُوعُ؛ فَإِنَّ الْقَطْرَةَ مِنْهَا تُطْفِئُ بِحَاراً مِنَ النَّارِ، فَإِذَا اغْرَوْرَقَتِ الْعَيْنُ بِمَائِهَا، لَمْ يَرْهَقْ وَجْهَهُ قَتَرٌ وَ لَا ذِلَّةٌ، فَإِذَا فَاضَتْ حَرَّمَهُ اللّهُ عَلَى النَّارِ، وَ لَوْ أَنَّ بَاكِياً بَكى فِي أُمَّةٍ، لَرُحِمُوا».
ابن ابى عمير، از جميل بن درّاج و درست، از محمد بن مروان روايت كرده است كه گفت: شنيدم از امام جعفر صادق عليه السلام كه مى فرمود:. تا آخر آن چه در حديث اوّل گذشت.
ابْنُ أَبِي عُمَيْرٍ، عَنْ رَجُلٍ مِنْ أَصْحَابِهِ، قَالَ:
قَالَ أَبُو عَبْدِ اللّهِ عليه السلام:«أَوْحَى اللّهُ ـ عَزَّ وَ جَلَّ ـ إِلى مُوسى عليه السلام: أَنَّ عِبَادِي لَمْ يَتَقَرَّبُوا إِلَيَّ بِشَيْءٍ أَحَبَّ إِلَيَّ مِنْ ثَلَاثِ خِصَالٍ.
قَالَ مُوسى: يَا رَبِّ، وَ مَا هُنَّ؟
قَالَ: يَا مُوسى: الزُّهْدُ فِي الدُّنْيَا، وَ الْوَرَعُ عَنِ الْمَعَاصِي، وَ الْبُكَاءُ مِنْ خَشْيَتِي.
قَالَ مُوسى: يَا رَبِّ، فَمَا لِمَنْ صَنَعَ ذَا؟
فَأَوْحَى اللّهُ ـ عَزَّ وَ جَلَّ ـ إِلَيْهِ: يَا مُوسى أَمَّا الزَّاهِدُونَ فِي الدُّنْيَا فَفِي الْجَنَّةِ، وَ أَمَّا الْبَكَّاؤُونَ مِنْ خَشْيَتِي فَفِي الرَّفِيعِ الْأَعْلى لَا يُشَارِكُهُمْ أَحَدٌ، وَ أَمَّا الْوَرِعُونَ عَنْ مَعَاصِيَّ فَإِنِّي
ابن ابى عمير، از بعضى از اصحاب خويش روايت كرده است كه گفت: امام جعفر صادق عليه السلام فرمود كه:«خداى ـ تعالى ـ به سوى موسى عليه السلام وحى فرمود كه: بندگان من تقرّب نجسته اند به سوى من، به چيزى كه در نزد من دوست تر باشد از سه خصلت. موسى عرض كرد كه: اى پروردگار من! آن خصلت ها چيست؟ فرمود كه: اى موسى! آنها زهد و بى رغبتى است در دنيا، و پارسايى از معاصى و نافرمانى هاى من، و گريستن از ترس من. موسى عرض كرد كه: اى پروردگار من! چه ثواب است از براى كسى كه اين را بكند؟ پس خداى ـ تعالى ـ به سوى او وحى فرمود كه: اى موسى! امّا آنكه در دنيا زاهد و بى رغبت است، در بهشت خواهد بود. و امّا آن كسانى كه از ترس من بسيار گريه كننده اند، در رفيع اعلا باشند كه هيچ كس با ايشان مشاركت نكند. (و رفيع اعلا، مسكن
عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا، عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ، عَنْ عُثْمَانَ بْنِ عِيسى، عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ عَمَّارٍ، قَالَ:
قُلْتُ لِأَبِي عَبْدِ اللّهِ عليه السلام: أَكُونُ أَدْعُو فَأَشْتَهِي الْبُكَاءَ وَ لَا يَجِيئُنِي، وَ رُبَّمَا ذَكَرْتُ بَعْضَ مَنْ مَاتَ مِنْ أَهْلِي فَأَرِقُّ وَ أَبْكِي، فَهَلْ يَجُوزُ ذلِكَ؟
فَقَالَ:«نَعَمْ، فَتَذَكَّرْهُمْ، فَإِذَا رَقَقْتَ فَابْكِ، وَ ادْعُ رَبَّكَ تَبَارَكَ وَ تَعَالى».
چند نفر از اصحاب ما روايت كرده اند، از احمد بن محمد، از عثمان بن عيسى، از اسحاق بن عمّار كه گفت: به خدمت امام جعفر صادق عليه السلام عرض كردم كه: پيوسته دعا مى كنم و مى خواهم كه بگريم و مرا گريه نمى آيد، و بسا است كه بعضى از كسانى را كه مرده اند از اهل من، به خاطر مى آورم و به اين سبب دلم نرم مى شود و گريه مى كنم. آيا آن چه من مى كنم جائز است؟ فرمود:«آرى، چون چنين است، ايشان را به خاطر مى آورى. پس چون دلت نرم شد، گريه كن و پروردگار خود را بخوان و دعا كن».
مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيى، عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِيسى، عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مَحْبُوبٍ، عَنْ عَنْبَسَةَ الْعَابِدِ، قَالَ: قَالَ أَبُو عَبْدِ اللّهِ عليه السلام:«إِنْ لَمْ يَكُنْ بِكَ بُكَاءٌ فَتَبَاكَ».
محمد بن يحيى، از احمد بن محمد بن عيسى، از حسن بن محبوب، از عنبسه عابد روايت كرده است كه گفت: امام جعفر صادق عليه السلام فرمود كه:«اگر با تو گريه اى نباشد و تو را گريه نيايد، تن به گريه بده و خود را بر آن بدار».
عَنْهُ، عَنِ ابْنِ فَضَّالٍ، عَنْ يُونُسَ بْنِ يَعْقُوبَ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ يَسَارٍ بَيَّاعِ السَّابِرِيِّ، قَالَ: قُلْتُ لِأَبِي عَبْدِ اللّهِ عليه السلام: إِنِّي أَتَبَاكى فِي الدُّعَاءِ وَ لَيْسَ لِي بُكَاءٌ؟
قَالَ:«نَعَمْ، وَ لَوْ مِثْلَ رَأْسِ الذُّبَابِ».
از او، از ابن فضّال، از يونس بن يعقوب، از سعيد بن يسار جامه سابرى فروش روايت است كه گفت: به خدمت امام جعفر صادق عليه السلام عرض كردم كه: من در دعا تن به گريه مى دهم و خود را بر آن مى دارم و مرا هيچ گريه نيست. فرمود:«آرى، و اگرچه مانند سر مگس باشد».
عَنْهُ، عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ الْحَكَمِ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَبِي حَمْزَةَ، قَالَ: قَالَ أَبُو عَبْدِ اللّهِ عليه السلام لِأَبِي بَصِيرٍ:«إِنْ خِفْتَ أَمْراً يَكُونُ، أَوْ حَاجَةً تُرِيدُهَا، فَابْدَأْ بِاللّهِ، وَ مَجِّدْهُ، وَ أَثْنِ عَلَيْهِ كَمَا هُوَ أَهْلُهُ، وَ صَلِّ عَلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه و آله وَ سَلْ حَاجَتَكَ، وَ تَبَاكَ وَ لَوْ مِثْلَ رَأْسِ الذُّبَابِ؛ إِنَّ أَبِي عليه السلام كَانَ يَقُولُ: إِنَّ أَقْرَبَ مَا يَكُونُ الْعَبْدُ مِنَ الرَّبِّ ـ عَزَّ وَ جَلَّ ـ وَ هُوَ سَاجِدٌ بَاكٍ».
از او، از احمد بن محمد، از على بن حكم، از على بن ابى حمزه روايت است كه گفت: امام جعفر صادق عليه السلام به ابوبصير فرمود كه:«اگر از امرى بترسى يا حاجتى را اراده داشته باشى، به خدا آغاز كن و آن جناب را به بزرگى و عظمت ياد كن و بر او ثنا كن، چنان كه او سزاوار آن است. و بر پيغمبر صلى الله عليه و آله صلوات بفرست و حاجت خود را بخواه و خود را به گريه بدار و سعى كن كه گريه كنى، و اگرچه مانند سر مگس باشد. به درستى كه پدرم مى فرمود كه: نزديك ترين حالات بنده نسبت به حضرت پروردگار ـ تعالى ـ، و وقتى كه از همه اوقات به او نزديك تر مى باشد، وقتى است كه او سجده كننده و گريان باشد».
عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَبْدِ اللّهِ بْنِ الْمُغِيرَةِ، عَنْ إِسْمَاعِيلَ الْبَجَلِيِّ، عَنْ أَبِي عَبْدِ اللّهِ عليه السلام، قَالَ:«إِنْ لَمْ يَجِئْكَ الْبُكَاءُ فَتَبَاكَ، فَإِنْ خَرَجَ مِنْكَ مِثْلُ رَأْسِ الذُّبَابِ، فَبَخْ بَخْ».
على بن ابراهيم، از پدرش، از عبداللّه بن مغيره، از اسماعيل بجلى، از امام جعفر صادق عليه السلام روايت كرده است كه فرمود:«اگر تو را گريه نيايد، خود را به گريه بدار، و اگر آن قدر اشك كه مانند سر مگس باشد، از چشم تو بيرون آيد، په په» ۱.
۱.
و په، كلمه اى است كه نزد مدح و رضا به چيزى مى گويند، و تكرار آن به جهت مبالغه است.