حدیث دربارهباب دعا از براى كرب و همّ و خوف

عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ إِسْحَاقَ الْأَحْمَرِ، عَنْ أَبِي الْقَاسِمِ الْكُوفِيِّ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِيلَ، عَنْ مُعَاوِيَةَ بْنِ عَمَّارٍ وَ الْعَلَاءِ بْنِ سَيَابَةَ وَ ظَرِيفِ بْنِ نَاصِحٍ، قَالَ: لَمَّا بَعَثَ أَبُو الدَّوَانِيقِ إِلى أَبِي عَبْدِ اللّهِ عليه السلام، رَفَعَ يَدَهُ إِلَى السَّمَاءِ، ثُمَّ قَالَ:«اللّهُمَّ إِنَّكَ حَفِظْتَ الْغُلَامَيْنِ بِصَلَاحِ أَبَوَيْهِمَا، فَاحْفَظْنِي بِصَلَاحِ آبَائِي: مُحَمَّدٍ، وَ عَلِيٍّ، وَ الْحَسَنِ، وَ الْحُسَيْنِ، وَ عَلِيِّ بْنِ الْحُسَيْنِ، وَ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِيٍّ عليهم السلام؛ اللّهُمَّ إِنِّي أَدْرَأُ بِكَ فِي نَحْرِهِ، وَ أَعُوذُ بِكَ مِنْ شَرِّهِ». ثُمَّ قَالَ لِلْجَمَّالِ: «سِرْ» فَلَمَّا اسْتَقْبَلَهُ الرَّبِيعُ بِبَابِ أَبِي الدَّوَانِيقِ، قَالَ لَهُ: يَا أَبَا عَبْدِ اللّهِ، مَا أَشَدَّ بَاطِنَهُ عَلَيْكَ! لَقَدْ سَمِعْتُهُ يَقُولُ: وَ اللّهِ لَا تَرَكْتُ لَهُمْ نَخْلاً إِلَا عَقَرْتُهُ، وَ لَا مَالًا إِلَا نَهَبْتُهُ، وَ لَا ذُرِّيَّةً إِلَا سَبَيْتُهَا، قَالَ: فَهَمَسَ بِشَيْءٍ خَفِيٍّ، وَ حَرَّكَ شَفَتَيْهِ، فَلَمَّا دَخَلَ سَلَّمَ وَ قَعَدَ، فَرَدَّ عليه السلام. ثُمَّ قَالَ: أَمَا وَ اللّهِ، لَقَدْ هَمَمْتُ أَنْ لَا أَتْرُكَ لَكَ نَخْلاً إِلَا عَقَرْتُهُ، وَ لَا مَالًا إِلَا أَخَذْتُهُ. فَقَالَ أَبُو عَبْدِ اللّهِ عليه السلام: «يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ، إِنَّ اللّهَ ـ عَزَّ وَجَلَّ ـ ابْتَلى أَيُّوبَ فَصَبَرَ، وَ أَعْطى دَاوُدَ فَشَكَرَ، وَ قَدَّرَ يُوسُفَ فَغَفَرَ، وَ أَنْتَ مِنْ ذلِكَ النَّسْلِ، وَ لَا يَأْتِي ذلِكَ النَّسْلُ إِلَا بِمَا يُشْبِهُهُ» فَقَالَ: صَدَقْتَ، قَدْ عَفَوْتُ عَنْكُمْ. فَقَالَ لَهُ: «يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ، إِنَّهُ لَمْ يَنَلْ مِنَّا ـ أَهْلَ الْبَيْتِ ـ أَحَدٌ دَماً إِلَا سَلَبَهُ اللّهُ مُلْكَهُ» فَغَضِبَ لِذلِكَ وَ اسْتَشَاطَ. فَقَالَ: «عَلى رِسْلِكَ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ، إِنَّ هذَا الْمُلْكَ كَانَ فِي آلِ أَبِي سُفْيَانَ، فَلَمَّا قَتَلَ يَزِيدُ حُسَيْناً، سَلَبَهُ اللّهُ مُلْكَهُ، فَوَرَّثَهُ آلَ مَرْوَانَ، فَلَمَّا قَتَلَ هِشَامٌ زَيْداً، سَلَبَهُ اللّهُ مُلْكَهُ، فَوَرَّثَهُ مَرْوَانَ بْنَ مُحَمَّدٍ، فَلَمَّا قَتَلَ مَرْوَانُ إِبْرَاهِيمَ، سَلَبَهُ اللّهُ مُلْكَهُ، فَأَعْطَاكُمُوهُ». فَقَالَ: صَدَقْتَ، هَاتِ أَرْفَعْ حَوَائِجَكَ، فَقَالَ: «الْاءِذْنُ» فَقَالَ: هُوَ فِي يَدِكَ مَتى شِئْتَ، فَخَرَجَ، فَقَالَ لَهُ الرَّبِيعُ: قَدْ أَمَرَ لَكَ بِعَشَرَةِ آلَافِ دِرْهَمٍ، قَالَ: «لَا حَاجَةَ لِيَ فِيهَا» قَالَ: إِذَنْ تُغْضِبَهُ، فَخُذْهَا، ثُمَّ تَصَدَّقْ بِهَا.
على بن محمد، از ابراهيم بن اسحاق احمر، از ابوالقاسم كوفى، از محمد بن اسماعيل، از معاويه بن عمّار و علا بن سيابه و ظريف بن ناصح روايت كرده است كه گفت: چون ابوالدّوانيق (ابوجعفر منصور) به سوى امام جعفر صادق عليه السلام فرستاد كه به سوى او رود، حضرت دستش را به سوى آسمان برداشت، بعد از آن فرمود كه:«اللّهُمَّ إِنَّكَ حَفِظْتَ الْغُلَامَيْنِ. وَأَعُوذُ بِكَ مِنْ شَرِّهِ؛ خداوندا! به درستى كه تو نگاه داشتى آن دو پسر را به نيكى پدر و مادر ايشان. پس نگاه دار مرا به نيكى پدرانم محمد و على و حسن و حسين و على، پسر حسين و محمد، پسر على. خداوندا! به درستى كه من ميل مى كنم به تو، (يا ميل مى دهم تو را درسينه او)، و پناه مى برم به تو از بدى او»، بعد از آن به جمّال فرمود كه: «روانه شو». و چون ربيع حاجب بود و [در]خانه ابوالدّوانيق آن حضرت را استقبال كرد، به وى عرض نمود كه: يا اباعبداللّه! باطنش بر تو چه سخت است، و بسيار عداوت تو را در دل دارد، هر آينه از او شنيدم كه مى گفت: به خدا سوگند كه درخت خرمايى را از براى ايشان وا نگذارم، مگر آنكه آن را قطع كنم و ببرم، و نه مالى را، مگر آنكه آن را غارت كنم، و نه ذرّيّه اى را، مگر آنكه ايشان را اسير كنم و به بردگى بگيرم. ربيع گفت كه: حضرت به طريق همس چيز پنهانى گفت و لب هاى خود را جنبانيد، و چون داخل شد، سلام كرد و نشست، و ابوجعفر جواب سلام آن حضرت را باز داد. بعد از آن گفت: بدان و آگاه باش! به خدا سوگند كه قصد كرده ام كه نخلى را از براى شما وا نگذارم، مگر آنكه آن را ببرم، و نه مالى را، مگر آنكه آن را فرا گيرم. پس حضرت صادق عليه السلام به او فرمود كه: «يا اميرالمؤمنين! به درستى كه خداى عز و جل ايّوب را آزمود، پس صبر نمود، و به داود عطا كرد، پس شكر آن را به جا آورد، و يوسف را قدرت و توانايى داد، پس برادران را آمرزيد، و تو از اين نسلى و اين نسل نمى آورد، مگر آن چه را كه به آن شباهت داشته باشد». ابوالدّوانيق گفت كه: راست گفتى، از شما عفو كردم. حضرت به او فرمود كه: «يا اميرالمؤمنين! به درستى كه كسى خونى را از ما اهل بيت نيافته، و يكى از ما را نكشته، مگر آن كه خدا پادشاهيش را از او ربوده». ابوالدّوانيق به اين جهت در خشم شد و آتش خشمش برافروخت و از شدّت آن سوخت. حضرت فرمود كه: «يا اميرالمؤمنين! با مدارا باش و آرام بگير! به درستى كه اين پادشاهى در آل ابى سفيان بود، وچون يزيد، امام حسين عليه السلام را شهيد كرد، خدا پادشاهى اش را از او ربود و آن را به آل مروان ميراث داد. و چون هشام، زيد را شهيد كرد، خدا پادشاهيش را از او ربود و آن را به مروان بن محمد ميراث داد. و چون مروان، ابراهيم را كشت، خدا پادشاهى اش را از او ربود و آن را به شما عطا فرمود». ابوالدّوانيق گفت: راست گفتى، آن چه مى خواهى بياور و هر مطلبى كه دارى بگو تا حاجت هاى تو را رفع كنم. حضرت فرمود كه: «حاجتم آن است كه مرا رخصت دهى كه برگردم». گفت كه: آن در دست تو است در هر زمان كه خواسته باشى. پس حضرت بيرون رفت و ربيع به آن حضرت عرض كرد كه: از برايت به ده هزار درهم امر كرد و گفت كه آن را به تو دهند. فرمود كه: «مرا در آن حاجتى نيست». ربيع عرض كرد كه: در آن هنگام كه آن را نگيرى، او را به خشم مى آورى. آن را بگير و به آن تصدّق كن.

احادیث دیگر این موضوع

۸
على بن ابراهيم، از پدرش، از ابن محبوب، از حسن بن عمّار دهّان، از مسمع، از امام جعفر صادق عليه السلام روايت كرده است كه فرمود:«چون برادران يوسف، يوسف را در چاه انداختند، جبرئيل عليه السلام به نزد او آمد و گفت كه: اى پسر نوجوان! در اينجا چه مى كنى؟ گفت كه: برادرانم مرا در چاه انداخته اند. جبرئيل گفت: آيا دوست مى دارى كه از آن بيرون آيى؟ گفت كه: اين امر به دست خداى عز و جل است، اگر بخواهد، مرا بيرون آورد». حضرت صادق عليه السلام فرمود: «پس جبرئيل به يوسف گفت كه: خداى ـ تعالى ـ به تو مى فرمايد كه: مرا به اين دعا بخوان، تا تو را از اين چاه بيرون آورم. يوسف به جبرئيل گفت كه: آن دعا چيست؟ گفت: بگو كه: اللّهُمَّ إِنِّي أَسْأَلُكَ. فَرَجاً وَمَخْرَجاً؛ خداوندا! به درستى كه من سؤال مى كنم تو را به اينكه تو را است ستايش. نيست خدايى، مگر تو كه بخشاينده، پديدآورنده آسمان ها و زمينى. خداوندِ بزرگوارى و نوازش، كه صلوات فرستى بر محمد و آل محمد، و آنكه بگردانى از برايم، از آن چه من در آن، فرج و بيرون رفتنى بود»، و حضرت عليه السلام فرمود: «بعد از آن، از قصّه او بود، آن چه خدا در كتاب خود ذكر فرموده».
چند نفر از اصحاب ما روايت كرده اند، از احمد بن محمد، از عثمان بن عيسى، از سماعه، از امام جعفر صادق عليه السلام كه فرمود:«چون از امرى بترسى، بگو كه: اللّهُمَّ إِنَّكَ لَا يَكْفِي مِنْكَ أَحَدٌ، وَأَنْتَ تَكْفِي مِنْ كُلِّ أَحَدٍ مِنْ خَلْقِكَ، فَاكْفِنِي كَذَا وَكَذَا؛ خداوندا! به درستى كه تو چنانى كه كفايت نمى كند از تو كسى، و تو كفايت مى كنى از هر كسى از آفريدگان خود. پس كفايت كن از من، چنين و چنين». و در حديث ديگر است كه فرمود: «مى گويى كه: يَا كَافِياً مِنْ كُلِّ شَيْءٍ، وَلَا يَكْفِي مِنْكَ شَيْءٌ فِي السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ، اكْفِنِي مَا أَهَمَّنِي مِنْ أَمْرِ الدُّنْيَا وَالْاخِرَةِ، وَصَلَّى اللّهُ عَلى مُحَمَّدٍ وَآلِهِ؛ اى كفايت كننده از هر چيزى! و كفايت نمى كند از تو چيزى در آسمان ها و زمين، كفايت كن از من، آن چه در اندوه افكنده از كار دنيا، و صلوات فرست بر محمد و آل او»، و امام جعفر صادق عليه السلام فرمود كه: «هر كه داخل شود بر پادشاهى كه از او مى ترسد، بايد كه بگويد: بِاللّهِ أَسْتَفْتِحُ. وَعِنْدَكَ أُمُّ الْكِتَابِ؛ «به خدا يارى مى جويم، و به خدا روايى حاجت مى طلبم، و به محمد صلوات فرستد خدا، بر او و آل او رو مى آورم. خداوندا! رام گردان از برايم دشوارى او را، و آسان گردان از برايم درشتى و ناهموارى او را. پس به درستى كه تو محو مى كنى آن چه كه خواهى، و ثابت مى گردانى، و در نزد تو است اصل كتاب»، و نيز بگويد كه: حَسْبِيَ اللّهُ. وَلَا قُوَّةَ إِلَا بِاللّهِ؛ بس است مرا خدا. نيست خدايى، مگر او. بر او توكل كردم و اوست پروردگار عرش بزرگ، و باز مى ايستم به نيرومندى خدا و توانايى او، از نيرومندى ايشان و توانايى ايشان. باز مى ايستم به پروردگار سفيده صبح، از بدى آن چه آفريده، و نيست گرديدنى و نه توانايى، مگر به خدا».
از او، از چند نفر روايت است كه آن را مرفوع ساخته اند به سوى امام جعفر صادق عليه السلام كه فرمود:«از جمله دعاى پدرم عليه السلام در باب امرى كه حادث مى شد، اين بود كه: اللّهُمَّ صَلِّ عَلى مُحَمَّدٍ وَآلِ مُحَمَّدٍ. وَصَلَّى اللّهُ عَلى مُحَمَّدٍ وَآلِهِ؛ خداوندا! صلوات فرست بر محمد و آل محمد، و بيامرز مرا، و رحم كن بر من، و پاك گردان كار مرا، و آسان ساز بر گشتن من، و ره نمايى كن قلبم را، و ايمن گردان ترس مرا، و عافيت ده مرا در عمر من، همه آن، و ثابت گردان حجت و دليل مرا، و بيامرز گناهان مرا، و سفيد گردان روى مرا، و نگاه دار مرا در دين من، و آسان نما مطلب را، و فراخى ده بر من در روزى من. پس به درستى كه من ناتوانم، و درگذر از بد آن چه در نزد من است، به خوبى آن چه در نزد تو است، و به درد مياور به خودم، و به درد مياور به من خويشى را، و ببخش مرا اى خداى من! نگريستنى از نگريستن هاى خود كه بردارى به آن از من، همه آن چه به آن آزموده اى مرا، و برگردانى به آن بر من، آن چه را كه آن نيكوترين خوى تو است در نزد من. پس به حقيقت كه ناتوان شد توانايى من، و كم شد چاره من، و بريده شد از آفريدگانت اميد من، و نماند، مگر اميد تو، و توكل من بر تو، و توانايى تو بر من. اى پروردگار! آنكه رحم كنى بر من و عافيت دهى مرا، چون توانايى تو است بر من، و عذاب كنى مرا و بيازمايى مرا. خداى من! ياد نعمت هاى تو شاد مى كند مرا، و اميد از براى انعام تو تقويت مى دهد مرا، و تهى نبوده ام از نعمت تو از آن زمان كه آفريده اى مرا، و تويى پروردگار من و آقاى من و پناهگاه من و پناه من، و نگاه دار از براى من، و بازدارنده از من، و مهربان به من، و پابنده اى به روزى من، و در قضاى تو و قدر تو است همه آن چه من در آنم. پس بايد مى باشد، اى بزرگ من و آقاى من! در آن چه حكم نموده اى و تقدير فرموده اى و واجب ساخته اى، شتابانيدن خلاصى من، از آن چه من در آنم، همه آن، و عافيت از براى من. به درستى كه من نمى يابم از براى دفع آن، يكى را غير از تو، و اعتماد ندارم در آن، مگر بر تو. پس باش اى صاحب بزرگوارى و نوازش! در نزد خوبى گمانم به تو، و اميدم از براى تو، و رحم كن زارى مرا، و فروتنى من، و ناتوانى ستون مرا، و منّت گذار به آن بر من، و بر هر خواننده اى كه خوانده است تو را اى مهربان تر از مهربانان! و صلوات فرستد خدا بر محمد و آل او».