باب در بيان ميانه روى در عبادت

محمد بن يحيى، از احمد بن محمد بن عيسى، از محمد بن سنان، از ابوالجارود، از امام محمد باقر عليه السلام روايت كرده است كه فرمود:«رسول خدا صلى الله عليه و آله فرمود كه: اين دين محكم و استوار است؛ پس به مدارايى در آن داخل شويد و سير كنيد، و عبادت خدا را به سوى بندگان خدا مكروه مگردانيد و دشمن مسازيد، تا آنكه چون سوارى باشيد از رفتن بريده شده، كه نه مسافتى را كه قصد آن دارد قطع كرده، و نه مركوب را باقى گذاشته است» (چه به واسطه افراط در بيراهه، قوّت مركوب تمام مى شود و به منزل نمى رسيد). محمد بن سنان، از مقرن، از محمد بن سوقه، از امام محمد باقر عليه السلام مثل اين را روايت كرده است.

على بن ابراهيم روايت كرده است، از پدرش و محمد بن اسماعيل، از فضل بن شاذان، و هر دو، از ابن ابى عمير، از حفص بن بخترىّ، از امام جعفر صادق عليه السلام كه فرمود:«عبادت را به سوى خويش مكروه و دشمن مسازيد». ۱

محمد بن يحيى، از احمد بن محمد بن عيسى، از محمد بن اسماعيل، از حنان بن سدير روايت كرده است كه گفت: شنيدم از امام جعفر صادق عليه السلام كه مى فرمود:«به درستى كه خداى عز و جل چون بنده اى را دوست دارد، و آن بنده عمل اندكى را به جا آورد، در مقابل عمل كم، جزاى بسيار به او دهد، و بر او بزرگ ننمايد، كه در مقابل كم، بسيار او را جزا دهد».

چند نفر از اصحاب ما روايت كرده اند، از احمد بن محمد بن فضّال، از حسن بن جهم، از منصور، از ابوبصير، از امام جعفر صادق عليه السلام كه فرمود:«پدرم عليه السلام به من گذشت و من مشغول طواف بودم، و من در آن اوقات نوجوان بودم، و در عبادت سعى و كوشش كرده بودم؛ پس مرا ديد كه عرق از من مى چكيد، به من فرمود كه: اى جعفر! اى فرزند دلبند من! به درستى كه خدا چون بنده اى را دوست دارد، او را در بهشت داخل گرداند، و از او به عملى اندك خشنود شود».

على بن ابراهيم، از پدرش، از ابن ابى عمير، از حفص بن بخترى و غير او، از امام جعفر صادق عليه السلام روايت كرده است كه فرمود:«در عبادت سعى بليغى كردم و من نوجوان بودم؛ پس پدرم به من فرمود كه: اى فرزند دلبند من! كمتر از آن چه تو را مى بينم كه مى كنى، بكن؛ زيرا كه خداى عز و جل چون بنده اى را دوست دارد، به عمل كم از او راضى مى شود».

حميد بن زياد، از خشّاب، از ابن بقاح، از معاذ بن ثابت، از عمرو بن جميع، از امام جعفر صادق عليه السلام روايت كرده است كه فرمود:«رسول خدا صلى الله عليه و آله فرمود كه: يا على! به درستى كه اين دين محكم و استوار است؛ پس به مدارايى در آن داخل شو و كم كم سير كن، و عبادت پروردگار خويش را به سوى خويش دشمن مساز؛ زيرا كه منبّت ـ يعنى آنكه افراط مى كند و از حد درمى گذرد و مى شتابد ـ، نه مركوبى را باقى گذاشته و نه زمينى را قطع كرده؛ پس عمل كن مانند عمل كسى كه اميد دارد كه در حال پيرى بميرد، و بترس مثل ترس كسى كه مى ترسد كه در فردا بميرد».