باب در بيان خوش خلقى
18 حدیث
مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيى، عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِيسى، عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مَحْبُوبٍ، عَنْ جَمِيلِ بْنِ دَرَّاجٍ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ، عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ عليه السلام، قَالَ:«إِنَّ أَكْمَلَ الْمُؤْمِنِينَ إِيمَاناً أَحْسَنُهُمْ خُلُقاً».
محمد بن يحيى، از احمد بن محمد بن عيسى، از حسن بن محبوب، از جميل بن درّاج يا صالح،(بنابر اختلاف نسخ كافى) از محمد بن مسلم، از امام محمد باقر عليه السلام روايت كرده است كه فرمود:«به درستى كه كامل ترين مؤمنان از روى ايمان، آن است كه خُلقش از همه ايشان خوش تر باشد».
الْحُسَيْنُ بْنُ مُحَمَّدٍ، عَنْ مُعَلَّى بْنِ مُحَمَّدٍ، عَنِ الْوَشَّاءِ، عَنْ عَبْدِ اللّهِ بْنِ سِنَانٍ، عَنْ رَجُلٍ مِنْ أَهْلِ الْمَدِينَةِ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ الْحُسَيْنِ عليهماالسلام، قَالَ:«قَالَ رَسُولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله: مَا يُوضَعُ فِي مِيزَانِ امْرِئٍ يَوْمَ الْقِيَامَةِ أَفْضَلُ مِنْ حُسْنِ الْخُلُقِ».
حسين بن محمد، از معلّى بن محمد، از وشّاء، از عبداللّه بن سنان، از مردى از اهل مدينه، از حضرت على بن الحسين عليهماالسلام روايت كرده است كه فرمود:«رسول خدا صلى الله عليه و آله فرمود: روز قيامت در ترازوى اعمال مردى چيزى گذاشته نمى شود كه بهتر باشد از خوش خلقى».
مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيى، عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ، عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ، عَنْ أَبِي وَلَادٍ الْحَنَّاطِ، عَنْ أَبِي عَبْدِ اللّهِ عليه السلام، قَالَ:«أَرْبَعٌ مَنْ كُنَّ فِيهِ كَمَلَ إِيمَانُهُ، وَإِنْ كَانَ مِنْ قَرْنِهِ إِلى قَدَمِهِ ذُنُوباً لَمْ يَنْقُصْهُ ذلِكَ» قَالَ: «وَ هُوَ: الصِّدْقُ، وَأَدَاءُ الْأَمَانَةِ، وَالْحَيَاءُ، وَحُسْنُ الْخُلُقِ».
محمد بن يحيى، از احمد بن محمد، از ابن محبوب، از ابوولاّد حنّاط، از امام جعفر صادق عليه السلام روايت كرده است كه فرمود:«چهار چيز است كه هر كه آنها در او باشد، ايمانش كامل و تمام است، و اگر از فرق سر تا قدمش گناهان باشد، كثرت گناه آن را ناقص و تمام نكند». و فرمود كه: «آنها راستى و اداى امانت و حيا و خوش خلقى است».
عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا، عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ، عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ، عَنْ عَنْبَسَةَ الْعَابِدِ، قَالَ:
قَالَ لِي أَبُو عَبْدِ اللّهِ عليه السلام:«مَا يَقْدَمُ الْمُؤْمِنُ عَلَى اللّهِ ـ عَزَّ وَجَلَّ ـ بِعَمَلٍ بَعْدَ الْفَرَائِضِ أَحَبَّ إِلَى اللّهِ تَعَالى مِنْ أَنْ يَسَعَ النَّاسَ بِخُلُقِهِ».
چند نفر از اصحاب ما روايت كرده اند، از احمد بن محمد بن خالد، از ابن محبوب، از عنبسه عابد كه گفت: امام جعفر صادق عليه السلام به من فرمود كه:«مؤمن بر خداى عز و جل وارد نمى شود و پيش نمى آيد با عملِ بعد از واجبات، كه دوست تر باشد به سوى خداى ـ تعالى ـ، از اينكه مردم را به خلق نيك خود فراگيرد» (كه خلقش به هر كسى برسد و با هيچ كس كج خلقى نكند).
أَبُو عَلِيٍّ الْأَشْعَرِيُّ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْجَبَّارِ، عَنْ صَفْوَانَ، عَنْ ذَرِيحٍ، عَنْ أَبِي عَبْدِ اللّهِ عليه السلام، قَالَ:«قَالَ رَسُولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله: إِنَّ صَاحِبَ الْخُلُقِ الْحَسَنِ، لَهُ مِثْلُ أَجْرِ الصَّائِمِ الْقَائِمِ».
ابوعلى اشعرى، از محمد بن عبدالجبّار، از صفوان، از ذريح، از امام جعفر صادق عليه السلام روايت كرده است كه فرمود:«رسول خدا صلى الله عليه و آله فرمود: به درستى كه از براى صاحبِ خلق خوش است، مانند اجر روزه دارى كه به عبادت ايستاده باشد».
عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنِ النَّوْفَلِيِّ، عَنِ السَّكُونِيِّ، عَنْ أَبِي عَبْدِ اللّهِ عليه السلام، قَالَ:«قَالَ رَسُولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله: أَكْثَرُ مَا تَلِجُ بِهِ أُمَّتِيَ الْجَنَّةَ تَقْوَى اللّهِ وَحُسْنُ الْخُلُقِ».
على بن ابراهيم، از پدرش، از نوفلى، از سكونى، از امام جعفر صادق عليه السلام روايت كرده است كه فرمود:«رسول خدا صلى الله عليه و آله فرمود: بيشتر چيزى كه امّت من به سبب آن داخل بهشت مى شوند، پرهيز كردن است از نافرمانى خدا و خوش خلقى».
عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنِ ابْنِ أَبِي عُمَيْرٍ، عَنْ حُسَيْنٍ الْأَحْمَسِيِّ وَعَبْدِ اللّهِ بْنِ سِنَانٍ، عَنْ أَبِي عَبْدِ اللّهِ عليه السلام، قَالَ:«إِنَّ الْخُلُقَ الْحَسَنَ يَمِيثُ الْخَطِيئَةَ، كَمَا تَمِيثُ الشَّمْسُ الْجَلِيدَ».
على بن ابراهيم، از پدرش، از ابن ابى عمير، از حسين احمسى و عبداللّه بن سنان، از امام جعفر صادق عليه السلام روايت كرده است كه فرمود:«به درستى كه خلق خوش گناه را مى گدازد و نابود مى گرداند؛ چنان چه آفتاب شبنم را مى گدازد و نابود مى سازد».
عَنْهُ، عَنْ أَبِيهِ، عَنِ ابْنِ أَبِي عُمَيْرٍ، عَنْ عَبْدِ اللّهِ بْنِ سِنَانٍ، عَنْ أَبِي عَبْدِ اللّهِ عليه السلام، قَالَ:«الْبِرُّ وَحُسْنُ الْخُلُقِ يَعْمُرَانِ الدِّيَارَ، وَيَزِيدَانِ فِي الْأَعْمَارِ».
از او، از پدرش، از ابن ابى عمير، از عبداللّه بن سنان، از امام جعفر صادق عليه السلام روايت است كه فرمود:«نيكى و خوش خلقى، خان ها ۱ و ولايت ها را آبادان مى كنند، و در عمرها مى افزايند».
۱.خان، همان خانه و نيز كاروان سرا است.
عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا، عَنْ سَهْلِ بْنِ زِيَادٍ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْحَمِيدِ، قَالَ: حَدَّثَنِي يَحْيَى بْنُ عَمْرٍو، عَنْ عَبْدِ اللّهِ بْنِ سِنَانٍ، قَالَ:
قَالَ أَبُو عَبْدِ اللّهِ عليه السلام:«أَوْحَى اللّهُ ـ تَبَارَكَ وَتَعَالى ـ إِلى بَعْضِ أَنْبِيَائِهِ عليهم السلام: الْخُلُقُ الْحَسَنُ يَمِيثُ الْخَطِيئَةَ، كَمَا تَمِيثُ الشَّمْسُ الْجَلِيدَ».
چند نفر از اصحاب ما روايت كرده اند، از سهل بن زياد، از محمد بن عبدالحميد كه گفت: حديث كرد مرا يحيى بن عمرو، از عبداللّه بن سنان كه گفت: امام جعفر صادق عليه السلام فرمود كه:«خداى ـ تبارك و تعالى ـ وحى فرمود به سوى بعضى از پيغمبران خويش كه: خلق خوش گناه را مى گدازد؛ چنان كه آفتاب شبنم را مى گدازد».
مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيى، عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِيسى، عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِيٍّ الْوَشَّاءِ، عَنْ عَبْدِ اللّهِ بْنِ سِنَانٍ، عَنْ أَبِي عَبْدِ اللّهِ عليه السلام، قَالَ:«هَلَكَ رَجُلٌ عَلى عَهْدِ النَّبِيِّ صلى الله عليه و آله، فَأَتَى الْحَفَّارِينَ، فَإِذَا هُمْ لَمْ يَحْفِرُوا شَيْئاً، وَشَكَوْا ذلِكَ إِلى رَسُولِ اللّهِ صلى الله عليه و آله، فَقَالُوا: يَا رَسُولَ اللّهِ، مَا يَعْمَلُ حَدِيدُنَا فِي الْأَرْضِ، فَكَأَنَّمَا نَضْرِبُ بِهِ فِي الصَّفَا، فَقَالَ: وَلِمَ؟ إِنْ كَانَ صَاحِبُكُمْ لَحَسَنَ الْخُلُقِ، ائْتُونِي بِقَدَحٍ مِنْ مَاءٍ، فَأَتَوْهُ بِهِ، فَأَدْخَلَ يَدَهُ فِيهِ، ثُمَّ رَشَّهُ عَلَى الْأَرْضِ رَشّاً، ثُمَّ قَالَ: احْفِرُوا». قَالَ: «فَحَفَرَ الْحَفَّارُونَ،
محمد بن يحيى، از احمد بن محمد بن عيسى، از حسن بن على وشّاء، از عبداللّه بن سنان، از امام جعفر صادق عليه السلام روايت كرده است كه فرمود:«مردى در زمان رسول خدا صلى الله عليه و آله هلاك شد. و حضرت به نزد قبركن ها تشريف آورد و ديد كه ايشان هيچ نكنده اند، و اين مطلب را به رسول خدا صلى الله عليه و آله شكايت كردند و عرض كردند كه: يا رسول اللّه! آهنى كه با ما است از كلنگ و امثال آن، در اين زمين كار نمى كند، و گويا كه آن را در سنگ سخت مى زنيم. فرمود كه: چرا چنين است؟ به درستى كه صاحب شما ـ يعنى آن ميّت ـ خوش خلق بود. و فرمود كه: قدحى از آب به نزد من آوريد؛ پس آن را به نزد حضرت آوردند، و دست خويش را در آن داخل كرد و آن را بر روى زمين پاشيد و زمين را اندكى آب زد. بعد از آن فرمود كه: بكنيد». حضرت صادق
عَنْهُ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ، عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ عَمَّارٍ، عَنْ أَبِي عَبْدِ اللّهِ عليه السلام، قَالَ:«إِنَّ الْخُلُقَ مَنِيحَةٌ يَمْنَحُهَا اللّهُ ـ عَزَّ وَجَلَّ ـ خَلْقَهُ، فَمِنْهُ سَجِيَّةٌ، وَمِنْهُ نِيَّةٌ». فَقُلْتُ: فَأَيَّتُهُمَا أَفْضَلُ؟ فَقَالَ: «صَاحِبُ السَّجِيَّةِ هُوَ مَجْبُولٌ لَا يَسْتَطِيعُ غَيْرَهُ، وَصَاحِبُ النِّيَّةِ يَصْبِرُ عَلَى الطَّاعَةِ تَصَبُّراً؛ فَهُوَ أَفْضَلُهُمَا».
از او، از محمد بن سنان، از اسحاق بن عمّار، از امام جعفر صادق عليه السلام روايت است كه فرمود:«خلق خوش، عطيّه و بخششى است كه خداى عز و جل آن را به خلق خويش عطا مى فرمايد؛ پس پاره اى از آن خلق، خو و طبيعت است، و برخى از آن، نيّت، كه به قصد كردن آن به عمل مى آيد». عرض كردم كه: كدام يك از اين دو بهتر است؟ فرمود كه: «صاحب خو و طبيعت، مخلوق است بر آن و غير آن را نمى تواند، و صاحب نيّت، بر طاعت، منتهاى صبر به عمل مى آورد و سعى مى نمايد؛ پس آن افضل فَردَيْن است كه از ديگرى بهتر است».
وَ عَنْهُ، عَنْ بَكْرِ بْنِ صَالِحٍ، عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِيٍّ، عَنْ عَبْدِ اللّهِ بْنِ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَبِي عَلِيٍّ اللَّهَبِيِّ، عَنْ أَبِي عَبْدِ اللّهِ عليه السلام، قَالَ:«إِنَّ اللّهَ ـ تَبَارَكَ وَتَعَالى ـ لَيُعْطِي الْعَبْدَ مِنَ الثَّوَابِ عَلى حُسْنِ الْخُلُقِ، كَمَا يُعْطِي الْمُجَاهِدَ فِي سَبِيلِ اللّهِ، يَغْدُو عَلَيْهِ وَيَرُوحُ».
و از او، از بكر بن صالح، از حسن بن على، از عبداللّه بن ابراهيم، از على بن ابوعلى لهبى، از امام جعفر صادق عليه السلام روايت است كه فرمود:«به درستى كه خداى ـ تبارك و تعالى ـ بنده اى را از ثواب عطا مى كند بر حسن خلق، چنان كه عطا مى كند به آنكه در راه خدا جهاد مى كند و صبح و شام بر سر آن مى رود» (كه هميشه مشغول آن است).
عَنْهُ، عَنْ عَبْدِ اللّهِ الْحَجَّالِ، عَنْ أَبِي عُثْمَانَ الْقَابُوسِيِّ، عَمَّنْ ذَكَرَهُ، عَنْ أَبِي عَبْدِ اللّهِ عليه السلام، قَالَ:«إِنَّ اللّهَ ـ تَبَارَكَ وَتَعَالى ـ أَعَارَ أَعْدَاءَهُ أَخْلَاقاً مِنْ أَخْلَاقِ أَوْلِيَائِهِ؛ لِيَعِيشَ أَوْلِيَاؤُهُ مَعَ أَعْدَائِهِ فِي دَوْلَاتِهِمْ».
وَفِي رِوَايَةٍ أُخْرى: «وَ لَوْ لَا ذلِكَ لَمَا تَرَكُوا وَلِيّاً لِلّهِ إِلَا قَتَلُوهُ».
از او، از عبداللّه حجّال، از ابوعثمان قابوسى، از آنكه او را ذكر كرده، از امام جعفر صادق عليه السلام روايت است كه فرمود:«به درستى كه خداى ـ تبارك و تعالى ـ اخلاقى چند از اخلاق دوستان خويش را به رسم عاريه به دشمنان خود داده، تا دوستانش با دشمنانش در دولت هاى ايشان زندگانى كنند».
و در روايت ديگر است كه: «اگر اين نبود، دوستى را از براى خدا وا نمى گذاشتند، مگر آنكه او را مى كشتند».
عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ حَمَّادِ بْنِ عِيسى، عَنِ الْحُسَيْنِ بْنِ الْمُخْتَارِ، عَنِ الْعَلَاءِ بْنِ كَامِلٍ، قَالَ:
قَالَ أَبُو عَبْدِ اللّهِ عليه السلام:«إِذَا خَالَطْتَ النَّاسَ، فَإِنِ اسْتَطَعْتَ أَنْ لَا تُخَالِطَ أَحَداً مِنَ النَّاسِ إِلَا كَانَتْ يَدُكَ الْعُلْيَا عَلَيْهِ، فَافْعَلْ؛ فَإِنَّ الْعَبْدَ يَكُونُ فِيهِ بَعْضُ التَّقْصِيرِ مِنَ الْعِبَادَةِ، وَيَكُونُ لَهُ خُلُقٌ حَسَنٌ، فَيُبَلِّغُهُ اللّهُ بِحُسْنِ خُلُقِهِ دَرَجَةَ الصَّائِمِ الْقَائِمِ».
على بن ابراهيم، از پدرش، از حمّاد بن عيسى، از حسين بن مختار، از علا بن كامل روايت كرده است كه گفت: امام جعفر صادق عليه السلام فرمود كه:«چون با مردم به هم آميزى، پس اگر بتوانى كه آميزش نكنى با يكى از مردمان، مگر آنكه دست بلندتر تو كه دست بخشنده است، بر او باشد، چنان كن؛ زيرا كه در بنده ى خدا بعضى از تقصير و كوتاهى در امر عبادت مى باشد و او را خلق خوشى مى باشد كه خدا او را به آن خلقى كه دارد، به درجه روزه دارى كه به عبادت ايستاده باشد، مى رساند».
عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا، عَنْ أَحْمَدَ بْنِ أَبِي عَبْدِ اللّهِ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ حَمَّادِ بْنِ عِيسى، عَنْ حَرِيزِ بْنِ عَبْدِ اللّهِ، عَنْ بَحْرٍ السَّقَّاءِ، قَالَ:
قَالَ لِي أَبُو عَبْدِ اللّهِ عليه السلام:«يَا بَحْرُ، حُسْنُ الْخُلُقِ يُسْرٌ».
ثُمَّ قَالَ: «أَ لَا أُخْبِرُكَ بِحَدِيثٍ مَا هُوَ فِي يَدَيْ أَحَدٍ مِنْ أَهْلِ الْمَدِينَةِ؟» قُلْتُ: بَلى، قَالَ: «بَيْنَا رَسُولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله ذَاتَ يَوْمٍ جَالِسٌ فِي الْمَسْجِدِ إِذْ جَاءَتْ جَارِيَةٌ لِبَعْضِ الْأَنْصَارِ وَهُوَ قَائِمٌ، فَأَخَذَتْ بِطَرَفِ ثَوْبِهِ، فَقَامَ لَهَا النَّبِيُّ صلى الله عليه و آله، فَلَمْ تَقُلْ شَيْئاً، وَلَمْ يَقُلْ لَهَا النَّبِيُّ صلى الله عليه و آله شَيْئاً حَتّى فَعَلَتْ ذلِكَ
چند نفر از اصحاب ما روايت كرده اند، از احمد بن ابى عبداللّه، از پدرش، از حمّاد بن عيسى، از حريز بن عبداللّه، از بحر سقّاء كه گفت: امام جعفر صادق عليه السلام به من فرمود كه:«اى بحر! خوش خلقى باعث سرور و شادى است». پس فرمود: «آيا نمى خواهى كه تو را خبر دهم، به حديثى كه در دست هيچ يك از اهل مدينه نيست؟ كه هيچ كدام آن را نمى دانند؟». عرض كردم: بلى، مى خواهم. فرمود: «در بين اينكه رسول خدا صلى الله عليه و آله روزى در مسجد نشسته بود، ناگاه كنيز بعضى از انصار آمد، و آن انصارى ايستاده بود؛ پس آن كنيز گوشه جامه حضرت را گرفت، و رسول خدا صلى الله عليه و آله براى آن كنيز برخاست و آن كنيز هيچ نگفت. و پيغمبر صلى الله عليه و آله به او هيچ نفرمود، تا آنكه سه مرتبه چنين كرد. و پيغمبر در مرتبه چهارم به جهت او
عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنِ ابْنِ أَبِي عُمَيْرٍ، عَنْ حَبِيبٍ الْخَثْعَمِيِّ، عَنْ أَبِي عَبْدِ اللّهِ عليه السلام، قَالَ:«قَالَ رَسُولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله: أَفَاضِلُكُمْ أَحْسَنُكُمْ أَخْلَاقاً، الْمُوَطَّئُونَ أَكْنَافاً، الَّذِينَ يَأْلَفُونَ وَيُؤْلَفُونَ، وَتُوَطَّأُ رِحَالُهُمْ».
على بن ابراهيم، از پدرش، از ابن ابى عمير، از حبيب خثعمى، از امام جعفر صادق عليه السلام روايت كرده است كه فرمود:«رسول خدا صلى الله عليه و آله فرمود كه: بهترهاى شما، آنانند كه اخلاق ايشان خوش تر باشد، و در اطراف و نواحى ايشان پا توان گذاشت (يعنى كسانى كه با ايشان مصاحبت مى كنند، متأذّى نمى شوند) و ايشان، آنانند كه الفت مى كردند و الفت مى دهند، و منزل هاى ايشان لگدكوب مى شود»)كه مردم به جهت زيارت و ضيافت پا بر آن مى گذارند).
عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا، عَنْ سَهْلِ بْنِ زِيَادٍ، عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ الْأَشْعَرِيِّ، عَنْ عَبْدِ اللّهِ بْنِ مَيْمُونٍ الْقَدَّاحِ، عَنْ أَبِي عَبْدِ اللّهِ عليه السلام، قَالَ:«قَالَ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عليه السلام: الْمُؤْمِنُ مَأْ لُوفٌ، وَلَا خَيْرَ فِيمَنْ لَا يَأْلَفُ وَلَا يُؤْلَفُ».
چند نفر از اصحاب ما روايت كرده اند، از سهل بن زياد، از جعفر بن محمد اشعرى، از عبداللّه بن ميمون قداح، از امام جعفر صادق عليه السلام كه فرمود:«اميرالمؤمنين عليه السلام فرمود كه: مؤمن، مردم به او الفت دارند. و هيچ خوبى نيست در كسى كه به كسى الفت نمى گيرد، و كسى با او الفت نمى گيرد».
عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنِ ابْنِ أَبِي عُمَيْرٍ، عَنْ عَبْدِ اللّهِ بْنِ سِنَانٍ، عَنْ أَبِي عَبْدِ اللّهِ عليه السلام، قَالَ:«إِنَّ حُسْنَ الْخُلُقِ يَبْلُغُ بِصَاحِبِهِ دَرَجَةَ الصَّائِمِ الْقَائِمِ».
على بن ابراهيم، از پدرش، از ابن ابى عمير، از عبداللّه بن سنان، از امام جعفر صادق عليه السلام روايت كرده است كه فرمود:«خوش خلقى، صاحب خويش را مى رساند به درجه روزه دارى كه به عبادت ايستاده باشد».