باب در بيان حسن خلق و گمانِ نيك به خداى عز و جل داشتن

4 حدیث
عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا، عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ، عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ، عَنْ دَاوُدَ بْنِ كَثِيرٍ، عَنْ أَبِي عُبَيْدَةَ الْحَذَّاءِ، عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ عليه السلام، قَالَ:«قَالَ رَسُولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله: قَالَ اللّهُ تَبَارَكَ وَتَعَالى: لَا يَتَّكِلِ الْعَامِلُونَ عَلى أَعْمَالِهِمُ الَّتِي يَعْمَلُونَهَا لِثَوَابِي؛ فَإِنَّهُمْ لَوِ اجْتَهَدُوا وَأَتْعَبُوا أَنْفُسَهُمْ أَعْمَارَهُمْ فِي عِبَادَتِي كَانُوا مُقَصِّرِينَ، غَيْرَ بَالِغِينَ فِي عِبَادَتِهِمْ كُنْهَ عِبَادَتِي فِيمَا يَطْلُبُونَ عِنْدِي مِنْ كَرَامَتِي وَالنَّعِيمِ فِي جَنَّاتِي وَرَفِيعِ الدَّرَجَاتِ الْعُلى فِي جِوَارِي، وَلكِنْ بِرَحْمَتِي فَلْيَثِقُوا، وَفَضْلِي فَلْيَرْجُوا، وَإِلى حُسْنِ الظَّنِّ بِي

چند نفر، از اصحاب ما روايت كرده اند، از احمد بن محمد، از ابن محبوب، از داود بن كثير از ابوعبيده حذّاء، از امام محمد باقر عليه السلام كه فرمود:«رسول خدا صلى الله عليه و آله فرمود كه: خداى تبارك و تعالى فرموده است كه: بايد عمل كنندگان، بر عمل هاى خود كه آنها را براى من به جا مى آورند، اعتماد نداشته باشند؛ چرا كه ايشان اگر منتهاى سعى را به عمل آورند، و خويشتن را در مدّت عمر خويش در عبادت من به رنج و تعب اندازند، مقصّر باشند، و در عبادتى كه كرده اند، به كنه و پايان عبادت من نرسند، در [برابر]آن چه در نزد من طلب مى كنند، از نوازش من و ناز و نعمتى كه در بهشت هاى من است، و بلندترين درجات بلند در همسايگى من، وليكن به رحمت و مهربانى من وثوق و اعتماد داشته باشند، و به فضل من شاد شوند، و به حسن ظنّ و

ابْنُ مَحْبُوبٍ، عَنْ جَمِيلِ بْنِ صَالِحٍ، عَنْ بُرَيْدِ بْنِ مُعَاوِيَةَ، عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ عليه السلام، قَالَ:«وَجَدْنَا فِي كِتَابِ عَلِيٍّ عليه السلام أَنَّ رَسُولَ اللّهِ صلى الله عليه و آله قَالَ وَهُوَ عَلى مِنْبَرِهِ: وَ الَّذِي لَا إِلهَ إِلَا هُوَ، مَا أُعْطِيَ مُؤْمِنٌ قَطُّ خَيْرَ الدُّنْيَا وَالْاخِرَةِ إِلَا بِحُسْنِ ظَنِّهِ بِاللّهِ، وَرَجَائِهِ لَهُ، وَحُسْنِ خُلُقِهِ، وَالْكَفِّ عَنِ اغْتِيَابِ الْمُؤْمِنِينَ؛ وَالَّذِي لَا إِلهَ إِلَا هُوَ، لَا يُعَذِّبُ اللّهُ مُؤْمِناً بَعْدَ التَّوْبَةِ وَالِاسْتِغْفَارِ إِلَا بِسُوءِ ظَنِّهِ بِاللّهِ، وَتَقْصِيرِهِ مِنْ رَجَائِهِ، وَسُوءِ خُلُقِهِ، وَاغْتِيَابِهِ لِلْمُؤْمِنِينَ؛ وَ الَّذِي لَا إِلهَ إِلَا هُوَ، لَا يَحْسُنُ ظَنُّ

ابن محبوب، از جميل بن صالح، از بريد بن معاويه، از امام محمد باقر عليه السلام روايت كرده است كه فرمود:«در كتاب على عليه السلام يافتيم كه رسول خدا صلى الله عليه و آله فرمود ـ در حالى كه آن حضرت، بر بالاى منبر خويش بود ـ كه: سوگند ياد مى كنم به آن كسى كه به غير از او خدايى نيست، كه هرگز به هيچ مؤمنى خير دنيا و آخرت عطا نشده، مگر به گمان نيكى كه به خدا داشته باشد، و به اميدش از آن جناب، و خوش خلقى كه داشته، و به باز ايستادن از غيبت مؤمنان. و سوگند ياد مى كنم به آن كسى كه به غير از او خدايى نيست، كه خدا هيچ مؤمنى را بعد از توبه و طلبِ آمرزشِ گناهان عذاب نمى كند، مگر به بدگمانى او به خدا، و تقصير كردنش در اميد داشتن به خدا، و به بدخلقى كه داشته باشد، و به غيبت كردنِ مؤمنان. و سوگند ياد مى كنم به

مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيى، عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِيسى، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِيلَ بْنِ بَزِيعٍ، عَنْ أَبِي الْحَسَنِ الرِّضَا عليه السلام، قَالَ:«أَحْسِنِ الظَّنَّ بِاللّهِ؛ فَإِنَّ اللّهَ ـ عَزَّ وَجَلَّ ـ يَقُولُ: أَنَا عِنْدَ ظَنِّ عَبْدِيَ الْمُؤْمِنِ بِي، إِنْ خَيْراً فَخَيْراً، وَإِنْ شَرّاً فَشَرّاً».
محمد بن يحيى، از احمد بن محمد بن عيسى، از محمد بن اسماعيل بن بزيع، از ابوالحسن، حضرت امام رضا عليه السلام، روايت كرده است كه فرمود:«گمان خويش را به خدا نيكو كنيد؛ زيرا كه خداى عز و جل مى فرمايد كه: من در نزدِ گمانِ بنده مؤمنِ خودم، و بر وفق گمانش به من با او رفتار مى كنم. اگر گمانش خوب است، جزاى او خوب باشد، و اگر بد است، بد باشد».
عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ مُحَمَّدٍ، عَنِ الْمِنْقَرِيِّ، عَنْ سُفْيَانَ بْنِ عُيَيْنَةَ، قَالَ: سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللّهِ عليه السلام يَقُولُ:«حُسْنُ الظَّنِّ بِاللّهِ أَنْ لَا تَرْجُوَ إِلَا اللّهَ، وَلَا تَخَافَ إِلَا ذَنْبَكَ».
على بن ابراهيم، از پدرش، از قاسم بن محمد، از منقرى، از سفيان بن عيينه روايت كرده است كه گفت: شنيدم از امام جعفر صادق عليه السلام كه مى فرمود:«گمانِ نيك به خدا داشتن، آن است كه غير خدا را اميد نداشته باشى، و نترسى، مگر از گناهان خويش».