باب در بيان طينت مؤمن و كافر

على بن ابراهيم، از پدرش، از حماد بن عيسى، از ربعى بن عبداللّه، از مردى، از على بن الحسين عليهماالسلام كه فرمود:«خداى عز و جل پيغمبران را از طينت عليّين ۱ آفريد». حاصل آنكه خدا دل هاى پيغمبران و بدن هاى ايشان را از آن طينت آفريد، و دل هاى مؤمنان را از آن طينت خلق فرمود، و خلق بدن هاى مؤمنان را از پست تر از آن قرار داد، و كفار را از طينت سجّين ۲ آفريد، و خدا دل ها و بدن هاى ايشان را از آن آفريد؛ پس در ميان دو طينت آميزش داد، و از اين راه است كه مؤمن، كافر را مى زايد و كافر، مؤمن را مى زايد. و از اين راه است كه مؤمن به گناه مى رسد و مرتكب آن مى شود، و از اين جا است كه كافر به ثواب مى رسد و متوجه آن مى گردد؛ پس دل هاى مؤمنان ميل دارد با نهايت شوق، به سوى آنچه از آن خلق شده اند، و دل هاى

محمد بن يحيى، از محمد بن حسن، از نضر بن شعيب، از عبدالغفّار جازى، از امام جعفر صادق عليه السلام روايت كرده است كه فرمود:«خداى عز و جل مؤمن را از گِلِ بهشت آفريد و كافر را از گِلِ دوزخ آفريد». و فرمود كه: «چون خداى عز و جل خير و خوبى را نسبت به بنده اى اراده فرمايد، روح و تن او را خوش و پاكيزه گرداند؛ پس هيچ چيز را نشنود از آنچه خوب باشد، مگر آنكه آن را بشناسد و بپسندد، و چيزى را نشنود از آنچه ناخوش باشد، مگر آنكه آن را نشناسد و نپسندد». راوى مى گويد: و شنيدم از آن حضرت كه مى فرمود: «سرشت ها سه قسم است. سرشت پيغمبران، و مؤمن از اين سرشت خلق شده است، مگر آنكه پيغمبران از خالص و برگزيده آن سرشت خلق شده اند، و ايشان در اين باب اصل اند، و از براى ايشان افزونى و زيادتى است كه بر غير خود دارند،

محمد بن يحيى و غير او، از احمد بن محمد و غير او، از محمد بن خالد، از ابونهشل روايت كرده اند كه گفت: حديث كرد مرا محمد بن اسماعيل، از ابوحمزه ثمالى كه گفت: شنيدم از امام محمد باقر عليه السلام كه مى فرمود:«به درستى كه خداى عز و جلما را از اعلاى عليّين آفريد، و دل هاى شيعيان ما را آفريد، از آنچه ما را از آن آفريد، و بدن هاى ايشان را از پست تر از آن آفريد. و دل هاى ايشان به سوى ما ميل مى كند و مى شتابد از غايت شوق؛ آن دل ها آفريده شده است از آنچه ما آفريده شديم»؛ پس اين آيه را تلاوت فرمود: «كَلّا اِنَّ كِتابَ الَاَبْرارِ لَفى عِلِّيِّينَ * وَما أَدْريكَ ما عِلِّيُّونَ * كِتابٌ مَرقومٌ * يَشْهَدَهُ الْمُقَرَّبُونَ» ۱؛ يعنى: «نه چنان است، به درستى كه نوشته نيكوكاران هر آينه در عليّين است، و چه

چند نفر از اصحاب ما روايت كرده اند، از سهل بن زياد و چند نفر، از حسين بن حسن، همه از محمد بن اورمه، از محمد بن على، از اسماعيل بن يسار، از عثمان بن يوسف كه گفت: خبر داد مرا عبداللّه بن كيسان، از امام جعفر صادق عليه السلام وگفت: به آن حضرت عرض كردم كه: فداى تو گردم! منم، غلام تو، عبداللّه بن كيسان. فرمود:«امّا نسب را مى شناسم و امّا تو را نمى شناسم». عبداللّه مى گويد كه: به حضرت عرض كردم كه: من در جبل متولد شده ام و در زمين فارس نشو و نما نموده ام، و من با مردمان در امر تجارات و غير آن آميزش مى كنم؛ پس با مردى آميزش مى نمايم، و خوش طورى و خوش خلقى و امانت از براى او مى بينم، و چون او را تفتيش و تفحّص مى كنم و احوال او را جستجو مى نمايم، از برايم ظاهر مى شود كه با شما دشمنى دارد، و او را

على بن محمد، از صالح بن ابى حماد، از حسين بن يزيد، از حسن بن على بن ابى حمزه، از ابراهيم، از امام جعفر صادق عليه السلام روايت كرده است كه فرمود:«در هنگامى كه خداى عز و جل خواست كه آدم عليه السلام را بيافريند، در ساعت اول از روز جمعه، جبرئيل عليه السلام را فرستاد، و به دست راست خويش يك قبضه [يك كف دست]سرشتى را گرفت، و قبضه او از آسمان هفتم تا آسمان دنيا رسيد، و از هر آسمانى خاكى را فراگرفت. و يك قبضه ديگر را از زمين هفتم كه از همه طبقات بالاتر است گرفت، تا زمين هفتم كه از همه دورتر است. بعد از آن، خداى عز و جل كلمه خود را امر فرمود، و قبضه اول را به دست راست خويش و قبضه دويّم را به دست چپ خويش نگاه داشت؛ پس آن سرشت را شكافت و دو حصّه نمود، و آنچه را كه از زمين بود افشان نمود، افشاندنى سخت، و