حدیث دربارهباب در بيان صبر و شكيبايى

عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا، عَنْ سَهْلِ بْنِ زِيَادٍ، عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مَحْبُوبٍ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ رِئَابٍ، عَنِ ابْنِ أَبِي يَعْفُورٍ، عَنْ أَبِي عَبْدِ اللّهِ عليه السلام، قَالَ:«الصَّبْرُ رَأْسُ الْاءِيمَانِ».

چند نفر از اصحاب ما روايت كرده اند، از سهل بن زياد، از حسن بن محبوب، از على بن رئاب، از ابن ابى يعفور، از امام جعفر صادق عليه السلام كه فرمود:«صبر، سرِ ايمان است».

کلیدواژه‌ها 5 کتاب ایمان و کفر باب در بیان صبر و شکیبایی

احادیث دیگر این موضوع

ابوعلى اشعرى، از احمد بن محمد بن عيسى، از محمد بن سنان، از علا بن فضيل، از امام جعفر صادق عليه السلام روايت كرده است كه فرمود:«صبر، نسبت به ايمان، به منزله سَر است، نسبت به تن؛ پس هرگاه سر برود، تن مى رود، و همچنين هرگاه صبر برود، ايمان مى رود».

على بن ابراهيم، از پدرش و على بن محمد قاسانى هر دو، از قاسم بن محمد اصبهانى، از سليمان بن داود منقرى، از حفص بن غياث روايت كرده است كه گفت: امام جعفر صادق عليه السلام فرمود كه:«اى حفص! به درستى كه هر كه صبر كند، صبرِ كمى بايد كرد، و هر كه جزع و بى تابى كند، جزع كمى بايد كرد». بعد از آن فرمود: «بر تو باد كه صبر كنى در همه امور خويش؛ زيرا كه خداى عز و جل محمد صلى الله عليه و آله را به پيغمبرى مبعوث گردانيد؛ پس او را به صبر و مدارايى امر فرمود، و فرمود: «وَاصْبِرْ عَلى ما يَقُولُونَ وَاهْجُرْهُمْ هَجْرا جَميلاً * وَذَرْنى وَالْمُكَذِِّبينَ أُولِى النَّعْمَةِ» مزمل، 10 و 11. و مرا با تكذيب كنندگان توانگر و مرفه وابگذار. (و ترجمه آن در باب آيات ولايت گذشت). و آن جناب ـ تبارك و تعالى ـ فرمود كه: «اِدْفَعْ بِالَّتى هِىَ أَحْسَنُ فَاِذَا الَّذى بَيْنَكَ وَبَيْنَهُ عَداوَةٌ كَأَنَّهُ وَلِىٌّ حَميمٌ * وَما يُلَقّها اِلَّا الَّذينَ صَبَرُوا وَ ما يُلَقّها اِلّا ذُو حَظٍّ عَظيمٍ» فصّلت، 34 و 35.». (و در قرآن لفظ السّيّئة [كه در برخى نسخ كافى هست] بعد از أحسَن موجود نيست؛ بلكه پيش از لفظ ادْفَعْ واقع است. و نظم آيه چنين است كه: «وَلاتَسْتَوِى الْحَسَنَةُ وَلَاالسَّيِّئَةُ اِدْفَعْ» فصّلت، 34. تا آخر آن چه مذكور شد. و ترجمه آن اين است كه: برابر نيستند نيك و بد. دفع كن به آن نيكى كه، در نفس الامر آن، نيكوتر است بدى را؛ پس ناگاه آن كسى كه ميان تو و ميان او دشمنى است، گويا كه او دوستى است كارساز، مانند خويشِ مهربان. و داده نشوند اين خصلت نيك را كه مقابله بدى است به نيكى، مگر آنان كه صبر كردند و شكيبايى نمودند. و عطا كرده نمى شود اين خليقه پسنديده را، مگر صاحب بهره بزرگ) و حضرت فرمود: «پس آن حضرت صلى الله عليه و آله صبر نمود، تا به مرتبه اى كه مصيبت هاى بزرگ را به او رسانيدند، و او را در آن ورطه ها انداختند؛ پس سينه آن حضرت تنگ شد. بعد از آن، خداى عز و جل اين آيه را فرو فرستاد كه: «وَلَقَدْ نَعْلَمُ أَنَّكَ يَضيقُ صَدْرُكَ بِما يَقُولُونَ * و بى گمان ما مى دانيم كه سينه ات از گفته هاى آنان تنگ مى شود. فَسَبِّح بِحَمْدِ رَبِّكَ وَكُنْ مِنَ السّاجِدينَ» حجر، 97 و 98. (و ترجمه آيه اوّل در باب اشاره و نصّ بر اميرالمؤمنين عليه السلام گذشت)، و ترجمه آيه دويم اين است كه: «پس تسبيح كن در حالى كه مقترن باشد به حمد پروردگار تو، و باش از جمله نمازگزارندگان يا سجده كنندگان». و حضرت فرمود: «پس آن حضرت را تكذيب كردند و او را متّهم ساختند؛ پس از براى آن اندوهناك شد، و خداى عز و جل اين آيه را فرستاد كه: «قَدْ نَعْلَمُ اِنَّهُ لَيَحْزُنُكَ الَّذى يَقُولُونَ فَاِنَّهُمْ لايُكَذِّبُونَكَ وَلكِنَّ الظّالِمينَ بِاياتِ اللّهِ يَجْحَدُونَ * بى گمان مى دانيم كه آنچه آنان مى گويند تو را اندوهگين مى كند، البته آنان تو را تكذيب نمى كنند بلكه آن ستمكاران آيات الهى را انكار مى كنند. وَلَقَدْ كَذِّبَتْ رُسُلٌ مِنْ قَبْلِكَ فَصَبَرُوا عَلى ما كُذِّبُوا وَأُوْذُوا حَتّى أَتاهُمْ نَصْرُنا» انعام، 33 و 34. و ترجمه آيه اوّل در باب مذكور گذشت، و ترجمه آيه دويّم اين است كه: «و هر آينه به حقيقت كه تكذيب شدند پيغمبرانى چند كه پيش از تو بودند؛ پس شكيبايى كردند بر آن چه ايشان را تكذيب نمودند، و آزار و رنج به ايشان رسانيدند، تا وقتى كه آمد ايشان را يارى كردن ما، كه ايشان را بر تكذيب كنندگان يارى داديم». و حضرت فرمود كه: «پيغمبر صلى الله عليه و آله نفس خويش را الزام كرد كه صبر كند؛ پس ايشان از حد درگذشتند، و خداى ـ تبارك و تعالى ـ را به بدى ذكر كردند و آن جناب را تكذيب نمودند. پيغمبر فرمود كه: در باب خود و كسان خود و عِرض خود صبر كردم، و مرا صبرى بر ذكر خداى خويش نيست كه او را به بدى ياد كنند؛ پس خداى عز و جل اين آيه را فرو فرستاد كه: «وَلَقَدْ خَلَقْنَا السَّمواتِ وَالْاَرْضَ وَما بَيْنَهُما فى سِتَّةِ أَيّامٍ وَما مَسَّنا مِنْ لُغُوبٍ * فَاصْبِرْ عَلى ما يَقُولُونَ» ق، 38 و 39.؛ يعنى: «و هر آينه به حقيقت كه آفريديم آسمان ها و زمين و آن چه را كه در ميان آنها و اين است، در مقدار شش روز كه از يكشنبه است تا جمعه، و نرسيد ما را هيچ ماندگى و رنجى تا به سبب آن آسايش كنيم؛ پس شكيبايى كن بر آن چه مى گويند». حضرت فرمود: «پس رسول خدا صلى الله عليه و آله صبر كرد در همه حالات خويش. بعد از آن، خدا او را مژده داد در باب خويشانِ خويش به [قراردادن] ائمه ـ عليهم السلام ـ [از ميان آنها] و ايشان را به صبر وصف كرد؛ پس آن جناب ـ جلّ وعزّ ـ فرمود: «وَجَعَلْنا مِنْهُمْ أَئِمَّةً يَهْدُونَ بِأَمْرِنا لَمّا صَبَرُوا وَكانُوا بِاياتِنا يُوقِنُونَ» سجده، 24.؛ يعنى: «و گردانيديم و قرار داديم از ايشان امامان و پيشوايانى چند، كه راه نمودند مردم را به فرمان ما، چون صبر كردند و به آيت هاى ما چنان بودند كه يقين داشتند». حضرت فرمود: «پس در نزد اين بشارت، رسول خدا صلى الله عليه و آله فرمود كه: صبر نسبت به ايمان، به منزله سر است نسبت به تنِ تو. خداى عز و جل اين قول را از براى آن حضرت شكر كرد. بعد از آن، خداى عز و جلاين آيه را فرو فرستاد: «وَتَمَّتْ كَلِمَةُ رَبِّكَ الْحُسْنى عَلى بَنى اِسْرآئيلَ بِما صَبَرُوا وَدَمَّرْنا ما كانَ يَصْنَعُ فِرْعَوْنُ وَقَوْمُهُ وَما كانُوا يَعْرِشُونَ» اعراف، 137.؛ يعنى: «و تمام گشت سخن و وعده پروردگار تو بر پسران يعقوب، به سبب آنكه صبر كردند. و خراب كرديم آن چه را كه ساخته و راست كرده فرعون و گروه او بود، و آن چه را كه ايشان برافراشته بودند از تاك ها يا بناها». و حضرت فرمود: «پس پيغمبر صلى الله عليه و آله فرمود كه: اين بشارت و انتقام است. بعد از آن، خداى عز و جلكارزار با مشركان را از براى آن حضرت مباح كرد، و اين آيه را فرو فرستاد كه: «اُقْتُلُوا الْمُشْرِكينَ حَيْثُ وَجَدْتُمُوهُمْ وَخُذُوهُمْ وَاحْصُرُوهُمْ وَاقْعُدُوا لَهُمْ كُلَّ مَرْصَدٍ» توبه، 5.». ـ و در صدر آيه، فاء موجود است كه جواب شرط سابق است ـ يعنى: «فَاِذَا انْسَلَخَ الْاَشْهُرُ الْحُرُمُ» توبه، 5. و ترجمه آيه: «پس چون بگذرد ماه هاى حرام ـ كه مراد از آن معلوم شد ـ پس بكشيد مشركان را در هر جا كه ايشان را بيابيد، و بگيريد ايشان را به اسيرى، و ايشان را باز داريد از طواف مسجدالحرام، و از تصرّف كردن در بلاد اسلام، و بنشينيد از براى ايشان در هر كمين گاهى ـ يعنى ممرّها را بر ايشان ببنديد تا متفرّق نشوند ـ». «وَاقْتُلُوهُمْ حَيْثُ ثَقِفْتُمُوهُمْ» بقره، 191.؛ يعنى: «و بكشيد ايشان را در هر جا كه ايشان را بيابيد». و حضرت فرمود كه: «خدا ايشان را كشت به دست رسول خدا صلى الله عليه و آله و دوستان آن حضرت، و از برايش ثوابِ صبرى كه كرده بود قرار داد، با آن چه از برايش ذخيره كرده است در آخرت؛ پس هر كه صبر كند و مزد آن را از خدا طلبد، از دنيا بيرون نرود تا آنكه خدا چشم او را روشن گرداند در باب دشمنانش، با آن چه از برايش ذخيره مى فرمايد در آخرت».توبه، 5.

محمد بن يحيى روايت كرده است، از احمد بن محمد بن عيسى، از على بن حكم، از ابومحمد ـ يعنى عبداللّه سرّاج ـ كه آن را مرفوع ساخته به سوى حضرت على بن الحسين عليهماالسلام كه فرمود:«صبر نسبت به ايمان، به منزله سر است نسبت به تن، و هيچ ايمان نيست از براى كسى كه او را صبر نباشد».

على بن ابراهيم، از پدرش، از حمّاد بن عيسى، از ربعىّ بن عبداللّه، از فضيل بن يسار، از امام جعفر صادق عليه السلام روايت كرده است كه فرمود:«صبر، نسبت به ايمان، به منزله سَر است، نسبت به تن؛ پس هرگاه سر برود، تن مى رود، و همچنين هرگاه صبر برود، ايمان مى رود».

چند نفر از اصحاب ما روايت كرده اند، از احمد بن محمد بن خالد، از پدرش، از على بن نعمان، از عبداللّه بن مسكان، از ابوبصير كه گفت: شنيدم از امام جعفر صادق عليه السلام كه مى فرمود:«مردِ آزاده در همه حالاتِ خويش و بر هر حالى كه باشد آزاده است. اگر مصيبتى به او برسد، براى آن صبر كند. و اگر مصيبت ها بر او درهم كوفته شد و بر بالاى يكديگر نشيند، او را نشكند، كه نتواند آن بار را بردارد، و هر چند كه اسير شود و مقهور و مغلوب گردد، و آسانى او به دشوارى مبدّل شود؛ چنانچه يوسف صدّيقِ امين عليه السلام بود كه آزادگى او را زيان نرسانيد؛ آنكه او را بنده قرار دادند و مغلوب و اسير گرديد، و تاريكى چاه و وحشت آن به او ضرر نرسانيد، و آن چه به او رسيد كه خدا بر او منّت گذاشت؛ پس پادشاهِ جبّارِ سركش را از برايش بنده گردانيد، بعد از آنكه مالك بود. بعد از آن، او را رسول گردانيد، و به واسطه او گروهى را رحم كرد. و همچنين صبر، خوبى را در پى دارد؛ پس صبر كنيد و نفس هاى خويش را بر صبر توطين دهيد و دل بر آن بگذاريد، تا خدا شما را مزد دهد».

محمد بن يحيى، از احمد بن محمد بن عيسى، از على بن حكم، از عبداللّه بن بكير، از حمزة بن حمران، از امام محمد باقر عليه السلام روايت كرده است كه فرمود:«بهشت پيچيده شده است به ناخوشى ها و صبر؛ پس هر كه در دنيا بر ناخوشى ها صبر كند، داخل بهشت شود. و دوزخ پيچيده شده است به خوشى ها و خواهش هاى نفس؛ پس هر كه به نفس خويش عطا كند خوشى و و خواهشِ آن را، در آتش جهنّم داخل شود».

على بن ابراهيم، از پدرش، از ابن محبوب، از عبداللّه بن مرحوم، از ابوسيّار از امام جعفر صادق عليه السلام روايت كرده است كه فرمود:«چون مؤمن در قبر خويش داخل شود، نماز در جانب راست او باشد، و زكات در جانب چپش، و نيكى بر او سايه افكنده باشد، و صبر دور شود و در گوشه اى قرار گيرد؛ پس چون آن دو فرشته اى كه متوجّه سؤال او مى شوند بر او داخل شوند، صبر، به نماز و زكات و نيكى گويد كه: پيش رويد و صاحب خود را دريابيد و او را نگاهدارى كنيد؛ پس اگر شما از آن درمانيد، من در نزد او خواهم بود و او را نگاهدارى مى كنم».

على، از پدرش، از جعفر بن محمد اشعرى، از عبداللّه بن ميمون، از امام جعفر صادق عليه السلام روايت كرده است كه فرمود:«اميرالمؤمنين عليه السلام داخل مسجد مى شد، ناگاه ديد كه مردى افسرده خاطر و غمناك بر در مسجد است. اميرالمؤمنين عليه السلام به آن مرد فرمود كه: تو را چه مى شود؟ عرض كرد كه: يا اميرالمؤمنين! به مصيبتِ پدر و برادرم مبتلى شده ام، و مى ترسم كه دل باخته باشم. اميرالمؤمنين فرمود: بر تو باد كه بپرهيزى از خدا، و صبر كنى كه فردا بر او وارد مى شوى؛ پس صبر در كارها، به منزله سر است نسبت به بدن، و هر گاه سر از بدن مفارقت كند، بدن فاسد و تباه مى شود؛ پس هرگاه صبر از امور مفارقت كند، امور فاسد مى شد».