باب در بيان صبر و شكيبايى

چند نفر از اصحاب ما روايت كرده اند، از سهل بن زياد، از حسن بن محبوب، از على بن رئاب، از ابن ابى يعفور، از امام جعفر صادق عليه السلام كه فرمود:«صبر، سرِ ايمان است».

ابوعلى اشعرى، از احمد بن محمد بن عيسى، از محمد بن سنان، از علا بن فضيل، از امام جعفر صادق عليه السلام روايت كرده است كه فرمود:«صبر، نسبت به ايمان، به منزله سَر است، نسبت به تن؛ پس هرگاه سر برود، تن مى رود، و همچنين هرگاه صبر برود، ايمان مى رود».

محمد بن يحيى روايت كرده است، از احمد بن محمد بن عيسى، از على بن حكم، از ابومحمد ـ يعنى عبداللّه سرّاج ـ كه آن را مرفوع ساخته به سوى حضرت على بن الحسين عليهماالسلام كه فرمود:«صبر نسبت به ايمان، به منزله سر است نسبت به تن، و هيچ ايمان نيست از براى كسى كه او را صبر نباشد».

على بن ابراهيم، از پدرش، از حمّاد بن عيسى، از ربعىّ بن عبداللّه، از فضيل بن يسار، از امام جعفر صادق عليه السلام روايت كرده است كه فرمود:«صبر، نسبت به ايمان، به منزله سَر است، نسبت به تن؛ پس هرگاه سر برود، تن مى رود، و همچنين هرگاه صبر برود، ايمان مى رود».

محمد بن يحيى، از احمد بن محمد بن عيسى، از على بن حكم، از عبداللّه بن بكير، از حمزة بن حمران، از امام محمد باقر عليه السلام روايت كرده است كه فرمود:«بهشت پيچيده شده است به ناخوشى ها و صبر؛ پس هر كه در دنيا بر ناخوشى ها صبر كند، داخل بهشت شود. و دوزخ پيچيده شده است به خوشى ها و خواهش هاى نفس؛ پس هر كه به نفس خويش عطا كند خوشى و و خواهشِ آن را، در آتش جهنّم داخل شود».

على بن ابراهيم، از پدرش، از ابن محبوب، از عبداللّه بن مرحوم، از ابوسيّار از امام جعفر صادق عليه السلام روايت كرده است كه فرمود:«چون مؤمن در قبر خويش داخل شود، نماز در جانب راست او باشد، و زكات در جانب چپش، و نيكى بر او سايه افكنده باشد، و صبر دور شود و در گوشه اى قرار گيرد؛ پس چون آن دو فرشته اى كه متوجّه سؤال او مى شوند بر او داخل شوند، صبر، به نماز و زكات و نيكى گويد كه: پيش رويد و صاحب خود را دريابيد و او را نگاهدارى كنيد؛ پس اگر شما از آن درمانيد، من در نزد او خواهم بود و او را نگاهدارى مى كنم».

على، از پدرش، از جعفر بن محمد اشعرى، از عبداللّه بن ميمون، از امام جعفر صادق عليه السلام روايت كرده است كه فرمود:«اميرالمؤمنين عليه السلام داخل مسجد مى شد، ناگاه ديد كه مردى افسرده خاطر و غمناك بر در مسجد است. اميرالمؤمنين عليه السلام به آن مرد فرمود كه: تو را چه مى شود؟ عرض كرد كه: يا اميرالمؤمنين! به مصيبتِ پدر و برادرم مبتلى شده ام، و مى ترسم كه دل باخته باشم. اميرالمؤمنين فرمود: بر تو باد كه بپرهيزى از خدا، و صبر كنى كه فردا بر او وارد مى شوى؛ پس صبر در كارها، به منزله سر است نسبت به بدن، و هر گاه سر از بدن مفارقت كند، بدن فاسد و تباه مى شود؛ پس هرگاه صبر از امور مفارقت كند، امور فاسد مى شد».

محمد بن يحيى، از احمد بن محمد بن عيسى، از على بن حكم، از سماعة بن مهران، از امام موسى كاظم عليه السلام روايت كرده است كه گفت: حضرت به من فرمود كه:«چه چيز تو را از حج منع كرده؟ و چرا به حج نمى روى؟». راوى مى گويد كه عرض كردم: فداى تو گردم! قرض بسيارى بر گردن من افتاده و مالم تلف شده، و قرضى كه دارم و در گردن من است، بيشتر و بزرگ تر است از تلف مال من و بر من مشكل تر است؛ پس اگر نه اين بود كه مردى از اصحاب و ياوران ما، مرا بيرون آورد، نمى توانستم كه بيرون آيم و به خدمت تو برسم. حضرت فرمود كه: «اگر صبر مى كنى، شاد و خوشحال مى شوى، و اگر صبر نمى كنى، خدا تقديرات خود را جارى مى گرداند؛ خواه تو خوشنود باشى، و خواه ناخوش داشته باشى».

محمد بن يحيى، از احمد بن محمد، از ابن سنان، از ابوالجارود، از اصبغ روايت كرده است كه گفت اميرالمؤمنين عليه السلام فرمود كه:«صبر دو قسم است: يكى صبر در نزد مصيبت، و آن خوب و نيكو است؛ و بهتر از آن صبر است در نزد آن چه خدا بر تو حرام گردانيده، كه مرتكب آن نشوى. و ذكر دو قسم است: يكى ذكر خداى عز و جل در نزد مصيبت؛ و بهتر از آن ذكر خداى تعالى است در نزد آن چه خداى عز و جل بر تو حرام گردانيده، او را به يادآورى، و همان مانع تو باشد از آنكه مرتكب آن شوى».

ابوعلى اشعرى، از حسن بن على كوفى، از عبّاس بن عامر، از عزرمى، از امام جعفر صادق عليه السلام روايت كرده است كه فرمود:«رسول خدا صلى الله عليه و آله فرمود: زود باشد كه بر مردم روزگارى بيايد كه در آن به پادشاهى نتوان رسيد، مگر به كشتن و گردنكشى كردن، و بى نيازى نتوان يافت، مگر به غضب و بخل ورزيدن، و نه دوستى مى توان يافت، مگر به بيرون شدن از دين يا صرف كردن آن و پيروى كردن هوا و هوس؛ پس هر كه آن زمان را دريابد و بر فقر و درويشى صبر كند، با آنكه بر بى نيازى قادر باشد، و بر دشمنى مردم صبر كند، با آنكه بر دوستى ايشان قادر باشد، و بر خوارى صبر كند، با آنكه قادر بر عزّت باشد، خدا او را ثواب پنجاه صدّيق عطا كند؛ از آن صدّيقانى كه به خدا تصديق كرده اند و آن چه فرموده باور داشته اند».

چند نفر از اصحاب ما روايت كرده اند، از احمد بن ابى عبداللّه، از اسماعيل بن مهران، از درست بن ابى منصور، از عيسى بن بشير، از ابوحمزه كه گفت: امام محمد باقر فرمود كه:«چون پدرم حضرت على بن الحسين عليهماالسلام را هنگام وفات رسيد، مرا به سينه خود چسبانيد و فرمود: اى فرزند دلبند من! تو را وصيّت مى كنم به آن چه پدرم عليه السلام مرا به آن وصيّت فرمود، در هنگامى كه وفاتش رسيده بود ـ يعنى در وقت شهادت ـ، و تو را وصيّت مى كنم به آن چه پدرم ذكر فرمود، كه پدرش اميرالمؤمنين عليه السلام او را وصيّت فرموده بود. اى فرزند دلبند من! صبر كن بر حق، هر چند كه تلخ باشد».

از او، از پدرش روايت است كه آن را مرفوع ساخته به سوى امام محمد باقر عليه السلام كه فرمود:«صبر دو قسم است: يكى صبر در نزد بلاء، و آن خوب و نيكو است؛ و بهترِ اين دو صبر، پارسايى كردن است از محرّمات الهى».

از او، از على بن حكم، از يونس بن يعقوب روايت است كه گفت: امام جعفر صادق عليه السلام مرا امر فرمود كه: به نزد مفضّل آيم و او را در باب اسماعيل تعزيت بگويم. و فرمود كه:«مفضّل را سلام برسان، و به او بگو كه ما به مصيبت اسماعيل مبتلى شديم و صبر كرديم؛ پس تو نيز صبر كن، چنانچه ما صبر كرديم. ما امرى را خواستيم و خداى عز و جل امرى ديگر خواست؛ پس از براى امر خداى عز و جل تسليم شديم و گردن نهاديم».

على بن ابراهيم، از پدرش، از ابن ابى عمير، از سيف بن عميره، از ابوحمزه ثمالى روايت كرده است كه گفت: امام جعفر صادق عليه السلام فرمود كه:«هر كه از مؤمنان به بلايى مبتلا شود و بر آن صبر كند، او را مانند اجر هزار شهيد باشد».

محمد بن يحيى، از احمد بن محمد بن عيسى، از محمد بن سنان، از عمّار بن مروان، از سماعة، از امام جعفر صادق عليه السلام روايت كرده است كه فرمود:«خداى عز و جل بر گروهى انعام مى فرمايد و شكر نمى كنند، و آن نعمت بر ايشان وبال مى شود، و قومى را به مصيبت ها مبتلى مى گرداند و صبر مى كند، و آن مصيبت بر ايشان نعمت مى شود».

على بن ابراهيم، از پدرش روايت كرده است، و محمد بن اسماعيل، از فضل بن شاذان، و هر دو، از ابن ابى عمير، از ابراهيم بن عبدالحميد، از ابان بن ابى مسافر، از امام جعفر صادق عليه السلام در قول خداى عز و جل «يا أَيُّها الَّذينَ امَنُوا اصْبِرُوا وَصابِرُوا» ۱ كه فرمود:«يعنى: صبر كنيد بر مصيبت ها». و در روايت ابن ابى يعفور از امام جعفر صادق عليه السلام است كه فرمود: «يكديگر را بداريد به صبر كردن بر مصيبت ها».

چند نفر از اصحاب ما روايت كرده اند، از احمد بن محمد بن خالد، از محمد بن عيسى، از على بن محمد بن ابى جميله، از جدّش ابوجميله، از بعضى از اصحاب خويش كه گفت:«اگر نه اين بود كه صبر پيش از بلاء خلق شده بود، هر آينه مؤمن مى شكافت، چنانچه تخم مرغ بر روى سنگ سخت مى شكافد».

على بن ابراهيم، از پدرش و على بن محمد قاسانى، از قاسم بن محمد، از سليمان بن داود، از يحيى بن آدم، از شريك، از جابر بن يزيد، از امام محمد باقر عليه السلام روايت كرده است كه فرمود:«مروّت و جوانمردى، صبر در حال حاجت و حاجتمندى [! ست]، و عفّت ورزيدن و بى نيازى از مردمان، از مروّتِ عطا كردن بيشتر است».

ابوعلى اشعرى، از محمد بن عبدالجبّار، از احمد بن نضر، از عمرو بن شمر، از جابر روايت كرده است كه گفت: به خدمت امام محمد باقر عليه السلام عرض كردم كه: خدا تو را رحمت كند! صبر نيكو چيست؟ فرمود كه:«آن صبرى است كه در آن هيچ شكايت به سوى مردم نيست».

حميد بن زياد، از حسن بن محمد بن سماعه، از بعضى از اصحاب خويش، از اَبان، از عبدالرحمان بن سيّابه، از ابونعمان، از امام جعفر صادق عليه السلام يا امام محمد باقر عليه السلام روايت كرده است كه فرمود:«هر كه صبر را از براى سختى ها و مصيبت هاى روزگار آماده نسازد، در مى ماند».

ابوعلى اشعرى، از معلّى بن محمد، از وشّاء، از بعضى از اصحاب خويش، از امام جعفر صادق عليه السلام روايت كرده است كه فرمود:«ما صبركنندگانيم و شيعيان ما از ما صبركننده ترند». عرض كردم كه: فداى تو گردم! چگونه شيعيان از شما صبركننده تر شده اند؟ فرمود: «زيرا كه ما صبر مى كنيم بر آن چه مى دانيم، و شيعيان ما صبر مى كنند بر آن چه نمى دانند».