باب در بيان راستگويى و اداى امانت
12 حدیث
مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيى، عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِيسى، عَنْ عَلِيِّ بْنِ الْحَكَمِ، عَنِ الْحُسَيْنِ بْنِ أَبِي الْعَلَاءِ، عَنْ أَبِي عَبْدِ اللّهِ عليه السلام، قَالَ:«إِنَّ اللّهَ ـ عَزَّ وَجَلَّ ـ لَمْ يَبْعَثْ نَبِيّاً إِلَا بِصِدْقِ الْحَدِيثِ وَأَدَاءِ الْأَمَانَةِ إِلَى الْبَرِّ وَالْفَاجِرِ».
محمد بن يحيى، از احمد بن محمد بن عيسى، از على بن حكم، از حسين بن ابى العلا، از امام جعفر صادق عليه السلام روايت كرده است كه فرمود:«به درستى كه خداى عز و جل هيچ پيغمبرى را مبعوث نگردانيده، مگر با راستگويى در خبر، و اداى امانت به سوى نيكوكار و بدكارِ نابكار».
عَنْهُ، عَنْ عُثْمَانَ بْنِ عِيسى، عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ عَمَّارٍ وَغَيْرِهِ، عَنْ أَبِي عَبْدِ اللّهِ عليه السلام، قَالَ:«لَا تَغْتَرُّوا بِصَلَاتِهِمْ وَلَا بِصِيَامِهِمْ؛ فَإِنَّ الرَّجُلَ رُبَّمَا لَهِجَ بِالصَّلَاةِ وَالصَّوْمِ حَتّى لَوْ تَرَكَهُ اسْتَوْحَشَ، وَلكِنِ اخْتَبِرُوهُمْ عِنْدَ صِدْقِ الْحَدِيثِ وَأَدَاءِ الْأَمَانَةِ».
از او، از عثمان بن عيسى، از اسحاق بن عمّاد و غير او، از امام جعفر صادق عليه السلام روايت است كه فرمود:«به نماز و روزه ايشان فريفته مشويد؛ زيرا كه مرد بسا است كه به نماز و روزه حريص شده، به مرتبه اى كه اگر آن را ترك كند، غمگين مى شود و مى رمد، وليكن ايشان را آزمايش كنيد، در نزد راستى در خبر و اداى امانت».
عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا، عَنْ سَهْلِ بْنِ زِيَادٍ، عَنِ ابْنِ أَبِي نَجْرَانَ، عَنْ مُثَنًّى الْحَنَّاطِ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ، عَنْ أَبِي عَبْدِ اللّهِ عليه السلام، قَالَ:«مَنْ صَدَقَ لِسَانُهُ زَكى عَمَلُهُ».
چند نفر از اصحاب ما روايت كرده اند، از سهل بن زياد، از ابن ابى نجران، از مثنّى حنّاط، از محمد بن مسلم، از امام جعفر صادق عليه السلام كه فرمود:«هر كه زبانش راست گويد، عملش پاكيزه باشد».
مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيى، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَيْنِ، عَنْ مُوسَى بْنِ سَعْدَانَ، عَنْ عَبْدِ اللّهِ بْنِ الْقَاسِمِ، عَنْ عَمْرِو بْنِ أَبِي الْمِقْدَامِ، قَالَ:
قَالَ لِي أَبُو جَعْفَرٍ عليه السلام فِي أَوَّلِ دَخْلَةٍ دَخَلْتُ عَلَيْهِ:«تَعَلَّمُوا الصِّدْقَ قَبْلَ الْحَدِيثِ».
محمد بن يحيى، از محمد بن حسين، از موسى بن سعدان، از عبداللّه بن قاسم، از عمرو بن ابى المقدام روايت كرده است كه گفت: در اوّل مرتبه اى كه بر امام محمد باقر عليه السلام داخل شدم به من فرمود كه:«راستگويى را پيش از حديث بياموزيد».
مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيى، عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِيسى، عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مَحْبُوبٍ، عَنْ أَبِي كَهْمَسٍ، قَالَ:
قُلْتُ لِأَبِي عَبْدِ اللّهِ عليه السلام: عَبْدُ اللّهِ بْنُ أَبِي يَعْفُورٍ يُقْرِئُكَ السَّلَامَ.
قَالَ:«عَلَيْكَ وَعَلَيْهِ السَّلَامُ، إِذَا أَتَيْتَ عَبْدَ اللّهِ فَأَقْرِئْهُ السَّلَامَ، وَقُلْ لَهُ: إِنَّ جَعْفَرَ بْنَ مُحَمَّدٍ يَقُولُ لَكَ: انْظُرْ مَا بَلَغَ بِهِ عَلِيٌّ عليه السلام عِنْدَ رَسُولِ اللّهِ صلى الله عليه و آله، فَالْزَمْهُ؛ فَإِنَّ عَلِيّاً عليه السلام إِنَّمَا بَلَغَ مَا بَلَغَ بِهِ عِنْدَ رَسُولِ اللّهِ صلى الله عليه و آله بِصِدْقِ الْحَدِيثِ وَأَدَاءِ الْأَمَانَةِ».
محمد بن يحيى، از احمد بن محمد بن عيسى، از حسن بن محبوب، از ابوكهمس روايت كرده است كه گفت: به خدمت امام جعفر صادق عليه السلام عرض كردم كه: عبداللّه بن ابى يعفور تو را سلام مى رساند. فرمود:«و سلام بر او و بر تو باد. هرگاه به نزد عبداللّه بيايى، سلام مرا به او برسان و به او بگو كه: جعفر بن محمد به تو مى گويد كه: نظر كن به آن چه على عليه السلام به آن رسيد در نزد رسول خدا صلى الله عليه و آله، و از آن دست برمدار؛ زيرا كه على عليه السلام نرسيد به آن چه رسيد در نزد رسول خدا صلى الله عليه و آله، مگر به راستى خبر و اداى امانت».
عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنِ ابْنِ أَبِي عُمَيْرٍ، عَنْ أَبِي إِسْمَاعِيلَ الْبَصْرِيِّ، عَنِ الْفُضَيْلِ بْنِ يَسَارٍ، قَالَ:
قَالَ أَبُو عَبْدِ اللّهِ عليه السلام:«يَا فُضَيْلُ، إِنَّ الصَّادِقَ أَوَّلُ مَنْ يُصَدِّقُهُ اللّهُ عَزَّ وَجَلَّ، يَعْلَمُ أَنَّهُ صَادِقٌ، وَتُصَدِّقُهُ نَفْسُهُ، تَعْلَمُ أَنَّهُ صَادِقٌ».
على بن ابراهيم، از پدرش، از ابن ابى عمير، از ابواسماعيل بصرى، از فضيل بن يسار روايت كرده است كه گفت: امام جعفر صادق عليه السلام فرمود كه:«اى فضيل! به درستى كه راستگو، اوّل كسى كه او را تصديق مى كند، خداى عز و جل است كه مى داند كه او راستگو است، و نفس او را تصديق مى كند و مى داند كه او راستگو است».
ابْنُ أَبِي عُمَيْرٍ، عَنْ مَنْصُورِ بْنِ حَازِمٍ، عَنْ أَبِي عَبْدِ اللّهِ عليه السلام، قَالَ:«إِنَّمَا سُمِّيَ إِسْمَاعِيلُ صَادِقَ الْوَعْدِ لِأَنَّهُ وَعَدَ رَجُلاً فِي مَكَانٍ، فَانْتَظَرَهُ فِي ذلِكَ الْمَكَانِ سَنَةً، فَسَمَّاهُ اللّهُ عَزَّ وَجَلَّ «صَادِقَ الْوَعْدِ» ثُمَّ: إِنَّ الرَّجُلَ أَتَاهُ بَعْدَ ذلِكَ، فَقَالَ لَهُ إِسْمَاعِيلُ: مَا زِلْتُ مُنْتَظِراً لَكَ».
ابن ابى عمير، از منصور بن حازم، از امام جعفر صادق عليه السلام روايت كرده است كه فرمود:«اسماعيل ناميده نشد به صادق الوعد ـ يعنى راست وعده ـ، مگر از براى آنكه با كسى وعده كرد در جايى، و يك سال او را انتظار كشيد؛ پس خداى عز و جل او را صادق الوعد ناميد. بعد از آن، آن مرد به نزد اسماعيل آمد. اسماعيل به او گفت كه: در عرض اين مدّت پيوسته منتظر تو بودم». (و مراد از اين اسماعيل، اسماعيل بن حزقيل است. و قصّه او در سوره مريم مذكور است).
أَبُو عَلِيٍّ الْأَشْعَرِيُّ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سَالِمٍ، عَنْ أَحْمَدَ بْنِ النَّضْرِ الْخَزَّازِ، عَنْ جَدِّهِ الرَّبِيعِ بْنِ سَعْدٍ، قَالَ:
قَالَ لِي أَبُو جَعْفَرٍ عليه السلام:«يَا رَبِيعُ، إِنَّ الرَّجُلَ لَيَصْدُقُ حَتّى يَكْتُبَهُ اللّهُ صِدِّيقاً».
ابوعلى اشعرى، از محمد بن سالم، از احمد بن نضر خزّاز، از جدّش ربيع بن سعد روايت كرده است كه گفت: امام محمد باقر عليه السلام به من فرمود كه:«اى ربيع! به درستى كه مرد پيوسته راست مى گويد، تا به مرتبه اى كه خدا او را صدّيق مى نويسد».
عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا، عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ، عَنِ الْوَشَّاءِ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَبِي حَمْزَةَ، عَنْ أَبِي بَصِيرٍ، قَالَ:
سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللّهِ عليه السلام يَقُولُ:«إِنَّ الْعَبْدَ لَيَصْدُقُ حَتّى يُكْتَبَ عِنْدَ اللّهِ مِنَ الصَّادِقِينَ، وَيَكْذِبُ حَتّى يُكْتَبَ عِنْدَ اللّهِ مِنَ الْكَاذِبِينَ، فَإِذَا صَدَقَ قَالَ اللّهُ عَزَّ وَجَلَّ: صَدَقَ وَبَرَّ، وَإِذَا كَذَبَ قَالَ اللّهُ عَزَّ وَجَلَّ: كَذَبَ وَفَجَرَ».
چند نفر از اصحاب ما روايت كرده اند، از احمد بن محمد، از وشّاء از على بن ابى حمزه، از ابوبصير كه گفت: شنيدم از امام جعفر صادق عليه السلام كه مى فرمود:«به درستى كه بنده پيوسته راست مى گويد، تا آنكه در نزد خدا از جمله راست گويان نوشته مى شود، و پيوسته دروغ مى گويد، تا آنكه در نزد خدا از جمله دروغ گويان نوشته مى شود؛ پس هرگاه راست گويد، خداى عز و جلمى فرمايد كه: راست گفت و نيكوكار شد، و چون دروغ گويد، خداى عز و جل مى فرمايد كه: دروغ گفت و نابكار شد».
عَنْهُ، عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ، عَنِ الْعَلَاءِ بْنِ رَزِينٍ، عَنْ عَبْدِ اللّهِ بْنِ أَبِي يَعْفُورٍ، عَنْ أَبِي عَبْدِ اللّهِ عليه السلام، قَالَ:«كُونُوا دُعَاةً لِلنَّاسِ بِالْخَيْرِ بِغَيْرِ أَلْسِنَتِكُمْ؛ لِيَرَوْا مِنْكُمُ الِاجْتِهَادَ وَالصِّدْقَ وَالْوَرَعَ».
از او، از ابن محبوب، از علاء بن زرين، از عبداللّه بن ابى يعفور، از امام جعفر صادق عليه السلام روايت است كه فرمود:«خوانندگانِ مردم باشيد به خير و خوبى، به غير زبان هاى خويش، تا سعى و كوشش و راستگويى و پارسايى را از شما ببينند». (و همين حديث در باب ورع مذكور شد، با اختلافى در سند).
مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيى، عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِيسى، عَنْ عَلِيِّ بْنِ الْحَكَمِ، قَالَ: قَالَ أَبُو الْوَلِيدِ حَسَنُ بْنُ زِيَادٍ الصَّيْقَلُ، قَالَ أَبُو عَبْدِ اللّهِ عليه السلام:«مَنْ صَدَقَ لِسَانُهُ زَكى عَمَلُهُ، وَمَنْ حَسُنَتْ نِيَّتُهُ زِيدَ فِي رِزْقِهِ، وَمَنْ حَسُنَ بِرُّهُ بِأَهْلِ بَيْتِهِ مُدَّ لَهُ فِي عُمُرِهِ».
محمد بن يحيى، از احمد بن محمد بن عيسى، از على بن حكم روايت كرده است كه گفت: ابوالوليد حسن بن زياد صيقل گفت كه: امام جعفر صادق عليه السلام فرمود كه:«هر كه زبانش راست گويد، عملش پاكيزه شود. و هر كه قصدش خوب باشد، در روزيش افزونى به هم رسد. و هر كه نيكيش با اهل بيت و عيالش خوب باشد، در عمرش امتدادى حاصل شود و دراز گردد».
عَنْهُ، عَنْ أَبِي طَالِبٍ رَفَعَهُ، قَالَ:
قَالَ أَبُو عَبْدِ اللّهِ عليه السلام:«لَا تَنْظُرُوا إِلى طُولِ رُكُوعِ الرَّجُلِ وَسُجُودِهِ؛ فَإِنَّ ذلِكَ شَيْءٌ اعْتَادَهُ، فَلَوْ تَرَكَهُ اسْتَوْحَشَ لِذلِكَ، وَلكِنِ انْظُرُوا إِلى صِدْقِ حَدِيثِهِ، وَأَدَاءِ أَمَانَتِهِ».
از او، از ابوطالب روايت است كه آن را مرفوع ساخت و گفت كه: امام جعفر صادق عليه السلام فرمود:«نظر مكنيد به طول ركوع و سجود مرد؛ زيرا كه اين چيزى است كه آن را عادت كرده است؛ پس اگر آن را ترك كند، به جهت آن وحشت به هم مى رساند، وليكن نظر كنيد به راستى حديث و اداى امانت او».