باب در بيان مولد حضرت فاطمه زهرا عليهاالسلام
11 حدیث
عَبْدُ اللّهِ بْنُ جَعْفَرٍ وَ سَعْدُ بْنُ عَبْدِ اللّهِ جَمِيعاً، عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ مَهْزِيَارَ، عَنْ أَخِيهِ عَلِيِّ بْنِ مَهْزِيَارَ، عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مَحْبُوبٍ، عَنْ هِشَامِ بْنِ سَالِمٍ، عَنْ حَبِيبٍ السِّجِسْتَانِيِّ، قَالَ:سَمِعْتُ أَبَا جَعْفَرٍ عليه السلام يَقُولُ: «وُلِدَتْ فَاطِمَةُ بِنْتُ مُحَمَّدٍ صلى الله عليه و آله بَعْدَ مَبْعَثِ رَسُولِ اللّهِ صلى الله عليه و آله بِخَمْسِ سِنِينَ، وَ تُوُفِّيَتْ وَ لَهَا ثَمَانَ عَشْرَةَ سَنَةً وَ خَمْسَةٌ وَ سَبْعُونَ يَوْماً».
عبداللّه بن جعفر و سعد بن عبداللّه هر دو روايت كرده اند، از ابراهيم بن مهزيار، از برادرش على بن مهزيار، از حسن بن محبوب، از هشام بن سالم، از حبيب سجستانى كه گفت: شنيدم از امام محمد باقر عليه السلام كه مى فرمود:«فاطمه، دختر محمد صلى الله عليه و آله، پنج سال بعد از مبعث رسول خدا صلى الله عليه و آله متولّد شد و وفات فرمود و آن حضرت را هجده سال و هفتاد و پنج روز بود».
(وجه مناسبت ذكر اين حديث را در باب مولد اميرالمؤمنين با وجود ذكر مولد فاطمه در باب عليحده نفهميدم. و حق آن است كه ذكر اين حديث در اين باب، بر سبيل اشتباه است و موضع ذكر آن بعد از اين باب است). ۱
۱.اين حديث، در باب قبلى ذكر شده بود و مترجم - رحمه اللّه - هم همان گونه كه در يادداشت وى آمده يادآورى كرده كه جايش همين جاست، و يادآورى كرده كه ندانسته به چه وجهى در باب اميرالمؤمنين آورده شده است.
مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيى، عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ، عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ، عَنِ ابْنِ رِئَابٍ، عَنْ أَبِي عُبَيْدَةَ، عَنْ أَبِي عَبْدِ اللّهِ عليه السلام، قَالَ:«إِنَّ فَاطِمَةَ عليهاالسلام مَكَثَتْ بَعْدَ رَسُولِ اللّهِ صلى الله عليه و آله خَمْسَةً وَ سَبْعِينَ يَوْماً، وَ كَانَ دَخَلَهَا حُزْنٌ شَدِيدٌ عَلى أَبِيهَا، وَ كَانَ يَأْتِيهَا جَبْرَئِيلُ عليه السلام، فَيُحْسِنُ عَزَاءَهَا عَلى أَبِيهَا، وَ يُطَيِّبُ نَفْسَهَا، وَ يُخْبِرُهَا عَنْ أَبِيهَا وَ مَكَانِهِ، وَ يُخْبِرُهَا بِمَا يَكُونُ بَعْدَهَا فِي ذُرِّيَّتِهَا، وَ كَانَ عَلِيٌّ عليه السلام يَكْتُبُ ذلِكَ».
محمد بن يحيى، از احمد بن محمد، از ابن محبوب، از ابن رئاب، از ابوعُبيده، از امام جعفر صادق عليه السلام روايت كرده است كه فرمود:«فاطمه عليه السلام، بعد از رسول خدا صلى الله عليه و آله هفتاد و پنج روز در دنيا مكث فرمود، و اندوه سختى بر آن حضرت در مفارقت پدرش داخل شده بود، و جبرئيل به نزد آن حضرت مى آمد و او را بر وفات پدرش تسلّى نيكو مى داد و دلش را خوش مى گردانيد، و او را از پدرش و مكان او خبر مى داد، و خبر مى داد او را به آنچه در فرزندان او اتّفاق مى افتد و على عليه السلام آن را مى نوشت».
مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيى، عَنِ الْعَمْرَكِيِّ بْنِ عَلِيٍّ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ جَعْفَرٍ، عَنْ أَخِيهِ أَبِي الْحَسَنِ عليه السلام، قَالَ:«إِنَّ فَاطِمَةَ عليهاالسلام صِدِّيقَةٌ شَهِيدَةٌ، وَ إِنَّ بَنَاتِ الْأَنْبِيَاءِ لَا يَطْمِثْنَ».
محمد بن يحيى، از عَمْركى بن على، از على بن جعفر، از برادرش حضرت امام موسى كاظم عليه السلام روايت كرده است كه فرمود:«فاطمه عليهاالسلام، صدّيقه و معصومه بود كه شهيد شد، و به درستى كه دختران پيغمبران حائض نمى شوند».
أَحْمَدُ بْنُ مِهْرَانَ ـ رَحِمَهُ اللّهُ ـ رَفَعَهُ وَ أَحْمَدُ بْنُ إِدْرِيسَ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْجَبَّارِ الشَّيْبَانِيِّ، قَالَ:حَدَّثَنِي الْقَاسِمُ بْنُ مُحَمَّدٍ الرَّازِيُّ، قَالَ: حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ الْهُرْمُزَانِيُّ، عَنْ أَبِي عَبْدِ اللّهِ الْحُسَيْنِ بْنِ عَلِيٍّ عليهماالسلام، قَالَ: «لَمَّا قُبِضَتْ فَاطِمَةُ عليهاالسلام، دَفَنَهَا أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عليه السلام سِرّاً، وَ عَفَا عَلى مَوْضِعِ قَبْرِهَا، ثُمَّ قَامَ، فَحَوَّلَ وَجْهَهُ إِلى قَبْرِ رَسُولِ اللّهِ صلى الله عليه و آله، فَقَالَ: السَّـلَامُ عَلَيْكَ يَا رَسُولَ اللّهِ عَنِّي؛ وَ السَّـلَامُ عَلَيْكَ عَنِ ابْنَتِكَ وَ زَائِرَتِكَ وَ الْبَائِتَةِ فِي الثَّرى بِبُقْعَتِكَ وَ الْمُخْتَارِ
احمد بن مهران ـ رحمه اللّه ـ روايت كرده و آن را مرفوع ساخته و احمد بن ادريس نيز روايت كرده است از محمد بن عبدالجبّار شيبانى كه گفت: حديث كرد مرا قاسم بن محمد رازى و گفت كه: حديث كرد مرا على بن محمد هرمزانى از حضرت ابى عبداللّه حسين بن على عليه السلام كه فرمود:«چون قبض روح مطهّر حضرت فاطمه عليهاالسلامشد، امير المؤمنين عليه السلام او را پنهان دفن كرد، و موضع قبر او را خاك پاشيد و با زمين برابر و هموار ساخت (كه علامت آن معلوم نباشد). پس برخاست و روى خود را به جانب قبر رسول خدا صلى الله عليه و آله گردانيد و گفت: سلام خدا (يا سلام من يا همه سلام ها) بر تو باد، يا رسول اللّه از جانب خودم. سلام بر تو باد از جانب دختر تو و زيارت كننده اى كه به زيارت و ديدن تو آمده، و آن كه در اين خاك در عرصه تو شب
عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا، عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِيسى، عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِي نَصْرٍ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمنِ بْنِ سَالِمٍ، عَنِ الْمُفَضَّلِ، عَنْ أَبِي عَبْدِ اللّهِ عليه السلام، قَالَ:قُلْتُ لِأَبِي عَبْدِ اللّهِ عليه السلام: مَنْ غَسَّلَ فَاطِمَةَ عليهاالسلام؟ قَالَ: «ذَاكَ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عليه السلام». وَ كَأَنِّي اسْتَعْظَمْتُ ذلِكَ مِنْ قَوْلِهِ، فَقَالَ: «كَأَنَّكَ ضِقْتَ بِمَا أَخْبَرْتُكَ بِهِ؟»، قَالَ: فَقُلْتُ: قَدْ كَانَ ذَاكَ جُعِلْتُ فِدَاكَ، قَالَ: فَقَالَ: «لَا تَضِيقَنَّ؛ فَإِنَّهَا صِدِّيقَةٌ، وَ لَمْ يَكُنْ يُغَسِّلُهَا إِلَا صِدِّيقٌ، أَ مَا عَلِمْتَ أَنَّ مَرْيَمَ لَمْ يُغَسِّلْهَا إِلَا عِيسى؟».
چند نفر از اصحاب ما روايت كرده اند، از احمد بن محمد بن عيسى، از احمد بن محمد بن ابى نصر، از عبدالرحمان بن سالم، از مفضّل، از امام جعفر صادق عليه السلام كه گفت: به آن حضرت عرض كردم كه: كى حضرت فاطمه عليهاالسلام را غسل داد؟ فرمود كه:«آن كه او را غسل داد، امير المؤمنين عليه السلام بود». پس گويا كه من اين را از قول آن حضرت بزرگ شمردم و در نظرم غريب آمد.
حضرت فرمود كه: «گويا تو دلتنگ شدى به آنچه تو را به آن خبر دادم». مفضّل مى گويد كه: عرض كردم چنين است فداى تو گردم، فرمود كه: «البته دلتنگ مشو؛ زيرا كه فاطمه معصومه بود و كسى او را غسل نمى توانست داد، مگر معصوم. آيا ندانسته اى كه مريم را كسى غير از عيسى غسل نداد».
مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيى، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَيْنِ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِيلَ، عَنْ صَالِحِ بْنِ عُقْبَةَ، عَنْ عَبْدِ اللّهِ بْنِ مُحَمَّدٍ الْجُعْفِيِّ، عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ وَ أَبِي عَبْدِ اللّهِ عليهماالسلام، قَالَا:«إِنَّ فَاطِمَةَ عليهاالسلام لَمَّا أَنْ كَانَ مِنْ أَمْرِهِمْ مَا كَانَ، أَخَذَتْ بِتَـلَابِيبِ عُمَرَ، فَجَذَبَتْهُ إِلَيْهَا، ثُمَّ قَالَتْ: أَمَا وَ اللّهِ، يَا ابْنَ الْخَطَّابِ، لَوْ لَا أَنِّي أَكْرَهُ أَنْ يُصِيبَ الْبَـلَاءُ مَنْ لَا ذَنْبَ لَهُ، لَعَلِمْتَ أَنِّي سَأُقْسِمُ عَلَى اللّهِ، ثُمَّ أَجِدُهُ سَرِيعَ الْاءِجَابَةِ».
محمد بن يحيى، از محمد بن حسين، از محمد بن اسماعيل، از صالح بن عُقبه، از عبداللّه بن محمد جُعفى، از امام محمد باقر و امام جعفر صادق عليهماالسلامروايت كرده است كه فرمودند:«چون از امر غاصبين حقوق اهل بيت، شد آنچه شد، فاطمه عليهاالسلامگريبان عمر را گرفت و او را به جانب خود كشيد، پس فرمود كه: اى پسر خطّاب، بدان به خدا سوگند كه اگر نه اين بود كه ناخوش دارم كه بلا به كسى برسد كه او را گناهى نيست، هر آينه مى دانستى كه من خدا را سوگند مى دادم به طريقه تحكّم و خواهش، آن كه البتّه چنانچه مى خواهم به عمل آورد و او را چنان مى يافتم كه مرا به زودى اجابت فرمايد».
وَ بِهذَا الْاءِسْنَادِ، عَنْ صَالِحِ بْنِ عُقْبَةَ، عَنْ يَزِيدَ بْنِ عَبْدِ الْمَلِكِ، عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ عليه السلام، قَالَ:«لَمَّا وُلِدَتْ فَاطِمَةُ عليهاالسلام، أَوْحَى اللّهُ إِلى مَلَكٍ، فَأَنْطَقَ بِهِ لِسَانَ مُحَمَّدٍ صلى الله عليه و آله، فَسَمَّاهَا فَاطِمَةَ، ثُمَّ قَالَ: إِنِّي فَطَمْتُكِ بِالْعِلْمِ، وَ فَطَمْتُكِ مِنَ الطَّمْثِ».
ثُمَّ قَالَ أَبُو جَعْفَرٍ عليه السلام: «وَ اللّهِ، لَقَدْ فَطَمَهَا اللّهُ بِالْعِلْمِ وَ عَنِ الطَّمْثِ فِي الْمِيثَاقِ».
و به همين اسناد، از صالح بن عُقبه، از يزيد بن عبدالملك، از امام محمد باقر عليه السلام روايت است كه فرمود:«چون فاطمه متولّد شد، خداى تعالى به سوى فرشته اى وحى فرمود كه: زبان محمد صلى الله عليه و آله را به اين گويا گردانيد كه او را فاطمه ناميد. پس به فاطمه فرمود كه: تو را به علم بريدم از جهل و تو را بريدم از حائض شدن». بعد از آن، حضرت امام محمد باقر عليه السلام فرمود: «به خدا سوگند كه خدا فاطمه را در وقت پيمان گرفتن به علم بريد و از حيض و حائض شدن پاك گردانيد».
وَ بِهذَا الْاءِسْنَادِ، عَنْ صَالِحِ بْنِ عُقْبَةَ، عَنْ عَمْرِو بْنِ شِمْرٍ، عَنْ جَابِرٍ، عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ عليه السلام، قَالَ:«قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه و آله لِفَاطِمَةَ عليهاالسلام: يَا فَاطِمَةُ، قُومِي فَأَخْرِجِي تِلْكَ الصَّحْفَةَ، فَقَامَتْ فَأَخْرَجَتْ صَحْفَةً فِيهَا ثَرِيدٌ وَ عُرَاقٌ يَفُورُ، فَأَكَلَ النَّبِيُّ صلى الله عليه و آله وَ عَلِيٌّ وَ فَاطِمَةُ وَ الْحَسَنُ وَ الْحُسَيْنُ عليهم السلام ثَـلَاثَةَ عَشَرَ يَوْماً، ثُمَّ إِنَّ أُمَّ أَيْمَنَ رَأَتِ الْحُسَيْنَ مَعَهُ شَيْءٌ، فَقَالَتْ لَهُ: مِنْ أَيْنَ لَكَ هذَا؟ قَالَ: إِنَّا لَنَأْكُلُهُ مُنْذُ أَيَّامٍ، فَأَتَتْ أُمُّ أَيْمَنَ فَاطِمَةَ، فَقَالَتْ: يَا فَاطِمَةُ، إِذَا كَانَ عِنْدَ أُمِّ أَيْمَنَ شَيْءٌ،
و به همين اسناد، از صالح بن عُقبه، از عمرو بن شمر، از جابر، از امام محمد باقر عليه السلام روايت است كه:«پيغمبر صلى الله عليه و آله به فاطمه فرمود كه: اى فاطمه، برخيز و آن كاسه را بيرون آور. فاطمه برخاست و كاسه را بيرون آورد كه نانِ خورد كرده و گوشت استخوان بيرون كرده در آن بود كه مى جوشيد (يعنى: در غايت گرمى بود). پس پيغمبر صلى الله عليه و آله و على و فاطمه و حسن و حسين عليهم السلام سيزده روز از آن خوردند. بعد از آن، امّ ايمن حضرت امام حسين را ديد كه چيزى با اوست، به آن حضرت عرض كرد كه: اين را از كجا آورده اى؟
فرمود كه: چند روز مى شود كه ما از اين مى خوريم. امّ ايمن به خدمت حضرت فاطمه آمد و عرض كرد كه: اى فاطمه چون در نزد امّ ايمن چيزى باشد، جز اين نيست كه آن از فاطمه و فرزندان اوست، و
الْحُسَيْنُ بْنُ مُحَمَّدٍ، عَنْ مُعَلَّى بْنِ مُحَمَّدٍ، عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِيٍّ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ جَعْفَرٍ، قَالَ:سَمِعْتُ أَبَا الْحَسَنِ عليه السلام يَقُولُ: «بَيْنَا رَسُولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله جَالِسٌ إِذْ دَخَلَ عَلَيْهِ مَلَكٌ لَهُ أَرْبَعَةٌ وَ عِشْرُونَ وَجْهاً، فَقَالَ لَهُ رَسُولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله: حَبِيبِي جَبْرَئِيلُ، لَمْ أَرَكَ فِي مِثْلِ هذِهِ الصُّورَةِ؟ قَالَ الْمَلَكُ: لَسْتُ بِجَبْرَئِيلَ يَا مُحَمَّدُ، بَعَثَنِي اللّهُ ـ عَزَّ وَ جَلَّ ـ أَنْ أُزَوِّجَ النُّورَ مِنَ النُّورِ، قَالَ: مَنْ مِمَّنْ؟ قَالَ: فَاطِمَةَ مِنْ عَلِيٍّ».
قَالَ: «فَلَمَّا وَلَّى الْمَلَكُ، إِذَا بَيْنَ كَتِفَيْهِ: مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللّهِ، عَلِيٌّ وَصِيُّهُ،
حسين بن محمد، از معلّى بن محمد، از احمد بن محمد بن على، از على بن جعفر روايت كرده است كه گفت: شنيدم از حضرت امام موسى كاظم عليه السلام كه مى فرمود:«در بين آن كه رسول خدا صلى الله عليه و آله نشسته بود، ناگاه فرشته اى بر آن حضرت داخل شد كه او را بيست و چهار رو بود. رسول خدا صلى الله عليه و آله به آن فرشته فرمود كه: اى حبيب من، اى جبرئيل، من هرگز تو را در مثل اين صورت نديده ام؟ آن فرشته عرض كرد كه: من جبرئيل نيستم يا محمد، خداى عزّوجلّ مرا فرستاده كه نور را با نور جفت گردانم (يعنى: كسى را به كسى تزويج كنم).
پيغمبر صلى الله عليه و آله فرمود كه: كى را با كى؟ گفت: فاطمه را به على. چون آن فرشته پشت گردانيد، پيغمبر ديد كه در ميان شانه هاى او نوشته كه: محمد، رسول خداست و على، وصىّ اوست. رسول خدا
عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ وَ غَيْرُهُ، عَنْ سَهْلِ بْنِ زِيَادٍ، عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِي نَصْرٍ، قَالَ:سَأَلْتُ الرِّضَا عليه السلام عَنْ قَبْرِ فَاطِمَةَ عليهاالسلام، فَقَالَ: «دُفِنَتْ فِي بَيْتِهَا، فَلَمَّا زَادَتْ بَنُو أُمَيَّةَ فِي الْمَسْجِدِ، صَارَتْ فِي الْمَسْجِدِ».
على بن محمد و غير او، از سهل بن زياد، از احمد بن محمد بن ابى نصر روايت كرده اند كه گفت: امام رضا عليه السلام را از قبر حضرت فاطمه عليهاالسلام سؤال كردم؟ فرمود كه:«در خانه خود مدفون شد، و چون بنى اميّه در مسجد پيغمبر صلى الله عليه و آله افزودند، در مسجد واقع شد».
عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا، عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ، عَنِ الْوَشَّاءِ، عَنِ الْخَيْبَرِيِّ، عَنْ يُونُسَ بْنِ ظَبْيَانَ، عَنْ أَبِي عَبْدِ اللّهِ عليه السلام، قَالَ:سَمِعْتُهُ يَقُولُ: «لَوْ لَا أَنَّ اللّهَ ـ تَبَارَكَ وَ تَعَالى ـ خَلَقَ أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ عليه السلام لِفَاطِمَةَ عليهاالسلام، مَا كَانَ لَهَا كُفْوٌ عَلى ظَهْرِ الْأَرْضِ مِنْ آدَمَ وَ مَنْ دُونَهُ».
چند نفر از اصحاب ما روايت كرده اند، از احمد بن محمد، از وشّاء، از خيبرى، از يونس بن ظبيان، از امام جعفر صادق عليه السلام كه گفت: شنيدم از آن حضرت كه مى فرمود:«اگر نه اين بود كه خداى تبارك و تعالى امير المؤمنين عليه السلام را از براى فاطمه خلق فرمود، هر آينه بر روى زمين، او را همتايى نبود از آدم و آنها كه بعد از او يا غير از او بودند».