باب در بيان روايت كردن كتاب ها و حديث و فضيلت نوشتن به توشيحات

على بن ابراهيم، از پدرش، از ابن ابى عُمير، از منصور بن يونس، از ابوبصير روايت كرده است كه گفت: به خدمت امام جعفر صادق عليه السلام عرض كردم كه: چيست معنى فرموده خداى جلّ ثناؤه: «الَّذِينَ يَسْتَمِعُونَ الْقَوْلَ فَيَتَّبِعُونَ أَحْسَنَهُ» ۱؟ (كه ترجمه آن گذشت). حضرت فرمود كه:«مقصود، آن مردى است كه حديث را مى شنود، بعد از آن، كسى را به آن، حديث مى كند؛ چنانچه آن را شنيده. چيزى را در آن نمى افزايد و از آن چيزى را كم نمى كند».

محمد بن يحيى، از محمد بن حسين، از ابن ابى عُمير، از ابن اُذينه، از محمد بن مسلم روايت كرده است كه گفت: به خدمت امام جعفر صادق عليه السلام عرض كردم كه: حديث را از تو مى شنوم، پس آن را زياد و كم مى كنم. فرمود كه:«اگر اراده دارى كه معانى و آنچه را كه مقصود از آن است، بگويى، باكى بر تو نيست».

و از او روايت است، از محمد بن حسين، از ابن سنان، از داود بن فَرقد كه گفت: به خدمت امام جعفر صادق عليه السلام عرض كرد كه: سخن را از تو مى شنوم، پس اراده مى كنم كه آن را چنانچه از تو شنيده ام روايت كنم، ميسر نمى شود. حضرت فرمود كه:«آيا آن را چنانچه خود مى خواهى مى گويى؛ خواه زياد باشد و خواه كم و خواه آن مضمون باشد و خواه غير آن؟». عرض كردم كه: نه، چنين نمى كنم. فرمود كه: «مى خواهى معانى آن را روايت كنى با الفاظى كه شنيده باشى، بى زياده و نقصان؟» عرض كردم: بلى. فرمود كه: «باكى بر تو نيست».

و از احمد بن محمد بن عيسى، از حسين بن سعيد، از قاسم بن محمد، از على بن ابى حمزه، از ابوبصير روايت كرده است كه گفت:به خدمت امام جعفر صادق عليه السلام عرض كردم كه: حديث را از تو مى شنوم و آن را از پدرت روايت مى كنم، يا آن را از پدرت مى شنوم و از تو روايت مى كنم. حضرت فرمود كه: «هر دو برابرند و تفاوتى ندارند، مگر آن كه تو آن را از پدرم روايت كنى دوست تر است به سوى من». امام جعفر صادق عليه السلام به جميل فرمود كه: «آنچه را كه از من شنيده اى، از پدرم روايت كن».

از او، از احمد بن محمد و محمد بن حسين، از ابن محبوب، از عبداللّه بن سِنان روايت كرده است كه گفت:به خدمت امام جعفر صادق عليه السلام عرض كردم كه: گروهى در نزد من حديث مى خوانند و به نزد من مى آيند و حديث شما را از من مى شنوند و من دل تنگ مى شوم و نمى توانم كه همه آن حديث را بر ايشان بخوانم. حضرت فرمود كه: «پس، از اول كتاب يك حديث و از ميان آن يك حديث و از آخر آن يك حديث را برايشان بخوان».

از او روايت شده كه به اسناد خويش، از احمد بن عمر حلاّل روايت كرده است كه گفت:به خدمت ابوالحسن امام رضا عليه السلام عرض كردم كه: مردى از اصحاب ما كتاب حديث را به من مى دهد و نمى گويد كه اين را از من روايت كن. آيا مرا جايز است كه آن را از وى روايت كنم؟ احمد گفت كه: حضرت فرمود: «هرگاه بدانى كه آن كتاب، تأليف اوست، آن را روايت كن».

على بن ابراهيم، از پدرش و از احمد بن محمد بن خالد، از نوفلى، از سَكونى، از امام جعفر صادق عليه السلام روايت كرده است كه آن حضرت فرمود كه:«امير المؤمنين عليه السلام فرمود: هر گاه حديثى را به كسى نقل كنيد، آن را نسبت دهيد به سوى كسى كه شما را حديث كرده. پس اگر آن حديث راست و درست باشد، نفع آن به شما عائد شود و اگر دروغ باشد، وبالش بر آن است كه دروغ گفته».

على بن محمد بن عبداللّه، از احمد بن محمد، از ابو أيّوب مدنى، از ابن ابى عُمير، از حسين احمسى، از امام جعفر صادق عليه السلام روايت كرده است كه آن حضرت فرمود كه:«دل، اعتماد مى كند بر نوشتن، يا نوشته».

حسين بن محمد، از مُعلّى بن محمد، از حسن بن على وشّاء، از عاصم بن حُميد، از ابو بصير روايت كرده است كه گفت: شنيدم از امام جعفر صادق عليه السلام كه مى فرمود:«بنويسيد (يعنى حديث ما را) به درستى كه شما حفظ نمى كنيد تا بنويسيد».

محمد بن يحيى، از احمد بن محمد بن عيسى، از حسن بن على بن فضّال، از ابن بُكير، از عُبيد بن زراره روايت كرده است كه گفت: امام جعفر صادق عليه السلام فرمود:«كتاب هاى خويش را نيكو محافظت نماييد. پس به درستى كه زود باشد كه شمابه سوى آنها محتاج شويد».

چند نفر از اصحاب ما، روايت كرده اند از احمد بن محمد بن خالد برقى، از بعضى از اصحابش، از ابوسعيد خيبرى، از مفضّل بن عمر كه گفت: امام جعفر صادق عليه السلام به من فرمود كه:«بنويس و علم خود را در ميان برادرانت منتشر ساز. پس اگر بميرى، كتاب هاى خويش را به ميراث بده به پسرانت؛ زيرا كه بر مردم زمانى خواهد آمد كه فتنه و قتل و گفت وگو در آن بسيار باشد و اهل حق و باطل، با هم ممزوج باشند و در آن زمان انس نگيرند، مگر به كتاب هاى خويش».

به همين اسناد، از محمد بن على مروى است و آن را مرفوع ساخته كه گفت: امام جعفر صادق عليه السلام فرمود كه:«بپرهيزيد از دروغى كه مانع باشد ميان راوى و قبول روايتش» (يا دروغى كه در آن، دست به بالا زده شده باشد). به آن حضرت عرض شد كه: مراد از اين دروغ چيست؟ فرمود: «آن است كه مردى تو را حديث كند به حديثى كه از كسى روايت كرده است، پس تو او را واگذارى و آن را روايت كنى از آن كه محدث تو را حديث كرده» (مثلا زيد تو را حديث مى كند به حديثى كه از عمرو شنيده و تو در وقت روايت، زيد را ترك مى كنى و از عمرو روايت مى نمايى).