جمع بين اضداد

نهج البلاغةـ در باره امام على عليه السلام ـ: از شگفتى هاى وى كه منحصر به اوست و كسى در آن مشاركت ندارد، سخنان وى درباره زهد و پند و تذكّر و موعظه است. اگر شخصِ دقيق در آنها دقّت كند و متفكّرى در آنها بينديشد و فارغ از اين باشد كه اين كلام، سخن فردى چون اوست كه از عظمتِ قدر و نفوذ فرمان و فرمانروايى برخوردار است، ترديد نخواهد كرد كه كلام، از آنِ فردى است كه جز از زهد، بهره اى ندارد و به غير از عبادت، به كارى نمى پردازد، به گوشه خانه اى خزيده و يا به دلِ كوه ها پناه بُرده و جز ناله خويش را نمى شنود و غير از خودش را نمى بيند و بعيد است باور كند اين كلام، سخن كسى است كه با شمشير آهيخته در ميدان جنگ گام مى نهد، سرها را از تن جدا مى كند و با دليران درگير مى شود، و در حالى كه از شمشيرش خونْ روان

شرح نهج البلاغة:امير مؤمنان از اخلاق متضادّى برخوردار بود كه بسيار شگفت اند و پاره اى از آنها را سيّد رضى يادآور شده است. چون [خوى]غالب در ميان دليران و پا پيش گذاران و حادثه جويان و جرئت داران، آن است كه سنگدل، خونريز، نافرمان و متكبّر باشند و [خوى] غالب در ميان زاهدان، تاركان دنيا و لذّتهاى آن و مشغولان به پند دِهى مردم و بيم دهندگان آنان از معاد و يادآوران مرگ، آن است كه داراى دلى نرم و رقيق، قلبى ضعيف و طبعى سست باشند. و اين، دو حالتِ متضاد است كه در وى گِرد آمده است. و از جمله شگفتى ها آن كه افراد شجاع و خونريز، غالبا داراى خويى درنده، طبعى ترسناك و غريزه اى وحشى اند و زاهدان و موعظه گران و پند دهان و دنياگريزان، غالبا داراى اخلاق گوشه گيرانه، و چهره اى گرفته اند و از مردم و انس با