حدیث دربارهشكيبايى با خار در چشم

الإمام عليّ عليه ‏السلام ـ مِن خُطبَتِهِ المَعروفَةِ بِالشِّقشِقِيَّةِ، وفيها يَشتَكي أمرَ الخِلافَةِ ـ : أما وَاللّه‏ِ لَقَد تَقَمَّصَها فُلانٌ وإنَّهُ لَيَعلَمُ أنَّ مَحَلّي مِنها مَحَلُّ القُطبِ مِنَ الرَّحى؛ يَنحَدِرُ عَنِّي السَّيلُ، ولا يَرقى إلَيَّ الطَّيرُ، فَسَدَلتُ دونَها ثَوبا، وطَوَيتُ عَنها كَشحا ۱، وطَفِقتُ أرتَئي بَينَ أن أصولَ بِيَدٍ جَذّاءَ ۲، أو أصبِرَ عَلى طَخيَةٍ ۳ عَمياءَ، يَهرَمُ فيها الكَبيرُ، ويَشيبُ فيهَا الصَّغيرُ، ويَكدَحُ فيها مُؤمِنٌ حَتّى يَلقى رَبَّهُ! فَرَأَيتُ أنَّ الصَّبرَ عَلى هاتا أحجى، فَصَبَرتُ، وفِي العَينِ قَذىً، وفِي الحَلقِ شَجاً ۴؛ أرى تُراثي نَهبا. فَصَبَرتُ عَلى طولِ المُدَّةِ، وشِدَّةِ المِحنَةِ. ۵

امام على عليه ‏السلام ـ در خطبه معروف به «شِقشقيه» كه در آن، از جريان خلافت گلايه مى‏كند ـ : به خدا سوگند، فلانى آن را به تن كرد و او مى‏دانست كه جايگاه من به خلافت، چون محور آسياب است. سيل [دانش] از من سرازير مى‏شود و پرنده‏اى به بلنداى من نمى‏رسد. لباس خلافت را رها كردم و پهلو را از آن تهى ساختم. با خود مى‏انديشم كه آيا با دستى تهى يورش بَرَم يا بر ظلمت كورى مردم، صبر كنم؛ صبرى كه بزرگ‏تران را فرسوده و كوچك‏تران را پير مى‏كند و مؤمن در آن، رنج مى‏كشد تا به ملاقات پروردگارش رسد. انديشيدم كه صبر كردن بر آن، خردمندانه‏تر است. بنابراين، در حالى كه خار در چشم و استخوان در گلو داشتم، صبر كردم و ميراث خود را از دست رفته مى‏ديدم. در همه اين مدّت طولانى، با همه رنج، صبر كردم.

۱.طويت عنها كشحا: كناية عن امتناعه وإعراضه عنها (مجمع البحرين: ج 3 ص 1572 «كشح»).

۲.جذّاء: مقطوعة، كنّى به عن قصور أصحابه وتقاعدهم عن الغزو؛ فإنّ الجند للأمير كاليد (النهاية: ج 1 ص 250 «جذذ»).

۳.طخية عمياء: أي ظُلمة لا يُهتدى فيها للحقّ، وكنّى بها عن التباس الاُمور في أمر الخلافة (مجمع البحرين: ج 1 ص 279 «جذذ»).

۴.القذى: ما يقع في العين فيؤذيها كالغبار ونحوه، والشَّجى: ما يَنشُب في الحلق من عظم ونحوه فيُغصُّ به، وهما كنايتان عن النقمة، ومرارة الصبر، والتألّم من الغبن (مجمع البحرين: ج 2 ص 932 «شجا»).

۵.نهج البلاغة: الخطبة 3، علل الشرائع: ص 150 ح 12، معاني الأخبار: ص 361 ح 1، الإرشاد: ج 1 ص 287، الاحتجاج: ج 1 ص 452 ح 105 كلّها عن ابن عبّاس، الأمالي للطوسي: ص 372 ح 803 عن زرارة عن الإمام الباقر عليه ‏السلام عن ابن عبّاس وعن الإمام الباقر عن أبيه عن جدّه عنه عليهم ‏السلام نحوه وفيها «ابن أبي قحافة» بدل «فلان»؛ تذكرة الخواصّ: ص 124 عن ابن عبّاس.

کلیدواژه‌ها تبلیغ حکمت نامه پیامبر اعظم در یک نگاه حکمت های تربیتی ویژگی های مبلغ +2 مورد دیگر

احادیث دیگر این موضوع

پيامبر خدا صلى‏ الله‏ عليه‏ و‏ آله ـ به على عليه ‏السلام ـ : تو نمى‏ميرى تا آن كه زيرْ دست قرار گيرى و از خشم، انباشته گردى و پس از من، شكيبايى پيشه كنى.

المناقب، ابن شهر آشوب ـ به نقل از حارث بن حُصَين ـ : پيامبر خدا فرمود: «اى على! تو پس از من، چنين و چنان خواهى ديد». على عليه ‏السلام گفت: اى پيامبر خدا! شمشير، دو لبه دارد و من، نه [از كشته شدن] باك دارم و نه ذلّت‏پذيرم. فرمود: «اى على! صبر كن». على عليه ‏السلام گفت: اى پيامبر خدا! صبر خواهم كرد.

امام على عليه ‏السلام ـ در سخنرانى‏اى كه در آن، ويژگى‏هاى خودش را پيش از بيعت ياد مى‏كند ـ : نگريستم و دريافتم ديدم كه جز اهل بيتم ياورى ندارم. دريغم آمد كه آنان بميرند. خار در چشم، پلك بر هم گذاشتم و استخوان در گلو، نوشيدم. جان به لب، شكيبايى ورزيدم و بر تلخى شرنگ حنظله، صبر كردم.

امام على عليه ‏السلام ـ در دادخواهى و گلايه از قريش ـ : بار خدايا! من از تو عليه قريش و آنان كه آنها را يارى كردند، استمداد مى‏طلبم. آنان [پيوند] خويشاوندى مرا قطع كردند، و ظرفم را واژگون نمودند، و در حقّى كه من به آن از ديگرى سزاوارتر بودم، به درگيرى با من گِرد آمدند و گفتند: «حق را توانى كه بگيرى و حق را توانند كه از تو بازگيرند يعنى: حق، گرفتنى است و بايد از قدرت و زور، بهره بگيرى. (م). يا غمبار، شكيبايى كن و يا به تأسّف، بمير». نگريستم و ديدم كه پشتيبان، همدل و ياورى، جز اهل بيتم، ندارم. مرگ را بر آنان دريغ شمردم. خار در چشم، پلك بر هم نهادم و آب دهان خود را با استخوان در گلو، فرو بردم و براى فرو خوردن خشم، بر تلخ‏تر از حنظله و دردآورتر از خنجر بر جگر، شكيبايى كردم.

امام على عليه ‏السلام ـ در هنگام فرود آمدن در ذوقار، پس از بيعت گرفتن و در جمع حاضران ـ : حوادثى پيش آمد كه به خاطر تسليم بودن به فرمان الهى در آنچه كه ما را بدان امتحان مى‏كرد و به اميد ثواب خداوندى، در آنها شكيبايى كرديم، حال آن كه چون خارى در چشممان بود و صبورى بر اين امور، از اين كه مسلمانان پراكنده شوند و خونشان ريخته شود، مناسب‏تر بود.

الإرشاد ـ به نقل از عمرو بن شمر، از رجال خود ـ : از امير مؤمنان على بن ابى طالب شنيديم كه مى‏فرمود: «از زمانى كه خداوند، محمد صلى‏ الله‏ عليه‏ و‏ آله را برانگيخت، آسايش نديدم. خدا را سپاس مى‏گويم. به خدا سوگند كه در خردسالى، انديشناك بودم و در بزرگسالى، مجاهدت كردم، با مشركان جنگيدم و با منافقان دشمنى كردم تا آن كه خداوند، پيامبر خود را قبضِ روح كرد و اين، واقعه‏اى بزرگ بود. همواره در ترس و نگرانى بودم. مى‏ترسيدم پيشامدى رخ نمايد كه تاب ايستادگى در برابر آن را نداشته باشم. سپاسْ خداى را كه جز خوبى نديدم. به خدا سوگند، همواره از دوران نوجوانى تاكنون كه كهن‏سال شده‏ام، شمشير مى‏زنم و آنچه مرا به شكيبايى وامى‏داشت، آن بود كه همه در راه خدا و در راه پيامبر خدا بود و اميدوارم كه راحتى، نزديك و زود باشد و علايم آن را ديده‏ام». [راويان] گفتند: پس از اين سخنرانى مدّت زيادى نماند كه به شهادت رسيد.

امام صادق عليه ‏السلام: هنگامى كه مرگ فاطمه عليهاالسلام فرا رسيد، گريست. امير مؤمنان به وى گفت: «بانوى من! چرا گريه مى‏كنى؟» پاسخ داد: «براى آنچه پس‏از من‏خواهى ديد، مى‏گِريم». [على عليه ‏السلام] گفت: «گريه مكن. به خدا سوگند، در نزد من در راه خدا، اين رنج‏ها خُرد است».

امام على عليه ‏السلام ـ در هنگام دفن فاطمه عليهاالسلام بر بالاى قبرش نجواكنان با پيامبر خدا ـ : از من و از دخترت كه در جوارت فرود آمده و به سرعت به تو پيوسته است، به تو ـ اى پيامبر خدا ـ درود باد! اى پيامبر خدا! شكيبايى من از دورى دخترت، اندك شده و توانم از دست رفته است امّا مرا پس از ديدن عظمت فراق تو و سنگينى مصيبت تو جاى تعزيت است. من سر تو را بر لحد قبرت گذاشتم و روح تو در بين سينه و گلوى من از تن جدا شد. همه ما از آنِ خداييم و به سوى او بر مى‏گرديم. امانت، برگردانده شد و رهن، بازپس گرفته شد؛ امّا غمم جاودانه است و شب‏هايم به بيدارْ خوابى خواهد گذشت تا آن كه خداوند، براى من هم خانه‏اى را كه تو در آن سكونت دارى، برگزيند. دختر تو از همكارى امّتت براى نابودى‏اش خبرت خواهد كرد. از وى بپرس و احوال را از او جستجو كن. اين همه، در حالى است كه از جدايى تو چندان نگذشته است و ياد تو هنوز فراموش نشده‏است. درودِ بدرود بر شما دو تن، نه درودِ از سرِ رنج و ملال. اگر روى برگردانم، نه از روى ملالت است، و اگر بِايستم، نه به خاطر بدگمانى به وعده خداوندى بر شكيبايان است.