حدیث دربارهسخنرانى زينب عليهاالسلام ، در ميان كوفيان

الأمالي للمفيد عن حذلم بن ستير:رَأَيتُ زَينَبَ بِنتَ عَلِيٍّ عليه السلام ولَم أرَ خَفِرَةً ۱ قَطُّ أنطَقَ مِنها، كَأَنَّها تُفرِغُ عَن لِسانِ أميرِ المُؤمِنينَ عليه السلام. قالَ: وقَد أومَأَت إلَى النّاسِ أنِ اسكُتوا، فَارتَدَّتِ الأَنفاسُ، وسَكَتَتِ الأَصواتُ، فَقالَت: الحَمدُ للّهِِ وَالصَّلاةُ عَلى أبي رَسولِ اللّهِ، أمّا بَعدُ يا أهلَ الكوفَةِ، ويا أهلَ الخَتلِ ۲ وَالخَذلِ، فَلا رَقَأَتِ ۳ العَبرَةُ، ولا هَدَأَتِ الرَّنَّةُ، فَما مَثَلُكُم إلّا «كَالَّتِى نَقَضَتْ غَزْلَهَا مِن بَعْدِ قُوَّةٍ أَنكَـثًا تَتَّخِذُونَ أَيْمَـنَكُمْ دَخَلَا بَيْنَكُمْ» ۴. ألا وهَل فيكُم إلَا الصَّلَفُ ۵ النَّطَفُ ۶، وَالصَّدَرُ الشَّنَفُ ۷، خَوّارونَ فِي اللِّقاءِ، عاجِزونَ عَنِ الأَعداءِ، ناكِثونَ لِلبَيعَةِ، مُضَيِّعونَ لِلذِّمَّةِ، فَبِئسَ ما قَدَّمَت لَكُم أنفُسُكُم أن سَخِطَ اللّهُ عَلَيكُم، وفِي العَذابِ أنتُم خالِدونَ. أتبكونَ! إي وَاللّهِ فَابكوا كَثيرا وَاضحَكوا قَليلاً، فَلَقَد فُزتُم بِعارِها وشَنارِها ۸، ولَن تَغسِلوا دَنَسَها عَنكُم أبَداً. فَسَليلَ خاتَمِ الرِّسالَةِ، وسَيِّدَ شَبابِ أهلِ الجَنَّةِ، ومَلاذَ خِيَرَتِكُم، ومَفزَعَ نازِلَتِكُم، وأمارَةَ مَحَجَّتِكُم، ومَدرَجَةَ حُجَّتِكُم خَذَلتُم، ولَهُ قَتَلتُم! ألا ساءَ ما تَزِرونَ، فَتَعسا ونُكسا، فَلَقَد خابَ السَّعيُ، وتَرِبَتِ الأَيدي ۹، وخَسِرَتِ الصَّفقَةُ، وبُؤتُم بِغَضَبٍ مِنَ اللّهِ، وضُرِبَت عَلَيكُمُ الذِّلَّةُ وَالمَسكَنَةُ. وَيلَكُم، أتَدرونَ أيَّ كَبِدٍ لِمُحَمَّدٍ فَرَيتُم ۱۰؟ وأيَّ دَمٍ لَهُ سَفَكتُم؟ وأيَّ كَريمَةٍ لَهُ أصَبتُم؟ «لَّقَدْ جِئْتُمْ شَيْـئا إِدًّا * تَكَادُ السَّمَـوَ تُ يَتَفَطَّرْنَ مِنْهُ وَ تَنشَقُّ الْأَرْضُ وَ تَخِرُّ الْجِبَالُ هَدًّا» ۱۱، ولَقَد أتَيتُم بِها خَرقاءَ ۱۲ شَوهاءَ، طِلاعَ ۱۳ الأَرضِ وَالسَّماءِ. أفَعَجِبتُم أن قَطَرَتِ السَّماءُ دَما! «وَ لَعَذَابُ الْأَخِرَةِ أَخْزَى» ، فَلا يَستَخِفَّنَّكُمُ المَهَلُ، فَإِنَّهُ لا يُحَفِّزُهُ ۱۴ البِدار ۱۵، ولا يُخافُ عَلَيهِ فَوتُ الثّأرِ، كَلّا «إِنَّ رَبَّكَ لَبِالْمِرْصَادِ» . ۱۶ قالَ: ثُمَّ سَكَتَت، فَرَأَيتُ النّاسَ حَيارى، قَد رَدّوا أيدِيَهُم في أفواهِهِم، ورَأَيتُ شَيخا قَد بَكى حَتَّى اخضَلَّت لِحيَتُهُ، وهُوَ يَقولُ: كُهولُهُم خَيرُ الكُهولِ ونَسلُهُمإذا عُدَّ نَسلٌ لا يَخيبُ ولا يَخزى ۱۷
الأمالى، مفيدـ به نقل از حَذلَم بن ستير ـ: زينب دختر على عليه السلام را ديدم و زن باحيايى سخنورتر از او نديده ام، و گويى از زبان [پدرش] امير مؤمنان عليه السلام سخن مى گفت. او در آغاز به مردم اشاره كرد كه: «ساكت شويد». نَفَس ها در سينه ها حبس شدند و آواها فرو خفتند. زينب عليهاالسلام گفت: «ستايش، خدا راست و بر پدرم پيامبر خدا، درود! امّا بعد، اى كوفيان و اى دغلكاران بى وفا! اشكتان، هرگز خشك مباد! و ناله تان هيچ گاه فروخفته مباد! مَثَل شما، «مَثَل زنى است كه رشته تابيده [به دست خويش] را پس از محكم كردن، از هم مى گسست. سوگندهايتان را دستاويز فريب يكديگر قرار مى دهيد» . هان! آيا جز لافْزنانِ گزافه گو و سينه هاى كينه جو ميان شما هست؟ به گاهِ ديدار، نرم، و در برابر دشمن، ناتوان، و شكننده پيمان و تباه كننده تعهّديد. چه بد چيزى براى خود، پيش فرستاده ايد كه موجب خشم خدا بر شما و عذاب هميشگى مى شود! گريه مى كنيد؟! آرى به خدا سوگند، بايد فراوان بگِرييد و كم بخنديد، كه به ننگ و عار آن رسيده ايد و هرگز از آلودگى آن، پاكيزه نخواهيد شد. نگين مُهر پيامبرى و سَرور جوانان بهشتى، پناهگاه نيكوكارانتان و جان پناه پيشامدهايتان و نشانه روشن راهتان و نردبان پيروزى تان را تنها گذاشتيد و او را كشتيد. چه بد بارى را بر دوش مى كشيد! سرنگون و نگونسار باشيد، كه تلاشتان ناكام و دستانتان خالى ماند و بازى را باختيد و در خشم خدا، خانه كرديد و مُهر خوارى و درماندگى بر پيشانى تان زده شد! واى بر شما! آيا مى دانيد چه جگرى از محمّد صلى الله عليه و آله دريديد؟! و چه خونى از او ريختيد؟! و چه دُردانه اى را از او گرفتيد؟! «بى گمان، كارى ناروا كرديد. نزديك است كه آسمان ها از آن بشكافند و زمين، دهانْ باز كند و كوه ها فرو ريزند!» . به سانِ احمقان زشتكار، بر سرِ دُردانه او ريختيد و زمين و آسمان را از سياهى لشكر، پُر كرديد. آيا از خونْ بارشِ آسمان، به شگفت مى آييد؟! «عذاب آخرت كه رسوا كننده تراست» . مهلت خدا، سبُك سرتان نكند، كه خدا عجله اى ندارد و از دست دادنِ فرصت انتقام، نگرانش نمى كند. هرگز! «به درستى كه پروردگارت در كمين است» ». آن گاه زينب عليهاالسلام خاموش شد. مردم را حيران و انگشت به دهان ديدم و پيرمردى گريان را ديدم كه محاسنش خيس شده بود و مى گفت: پيرانشان، بهترينْ پيران اند و فرزندانشانبه گاهِ بر شمردن نسل ها، نه خوارند و نه رسوا.
۱.. الخَفَرُ: شِدَّةُ الحياء (الصحاح: ج 2 ص 649 «خفر»).
۲.خَتَلَهُ: خَدَعَهُ وَرَاوَغَهُ (النهاية: ج 2 ص 9 «ختل»).
۳.رقأت الدمعة: جفّت وانقطعت (لسان العرب: ج 1 ص 88 «رقأ»).
۴.النحل: 92.
۵.الصلف: التمدّح بما ليس عندك (تاج العروس: ج 12 ص 327 «صلف»).
۶.النَطَفُ: التَلَطُّخ بالعيب، وقد نَطِفَ الرجل: إذا اتُّهم بريبة (الصحاح: ج 4 ص 1434 «نطف»).
۷.الشَّنَفُ: البغض والتنكّر (الصحاح: ج 4 ص 1383 «شنف»).
۸.الشَّنَارُ: العيب والعار (الصحاح: ج 2 ص 704 «شنر»).
۹.تَرِبَ: خَسِرَ وافتقر. وتَرِبَت يَداه: لا أصابَ خيرا (القاموس المحيط: ج 1 ص 39 «ترب»).
۱۰.الفري: القطع (لسان العرب: ج 15 ص 153 «فرا»).
۱۱.مريم: 89 و90.
۱۲.خرقاء: أي حمقاء جاهلة (النهاية: ج 2 ص 26 «خرق»).
۱۳.طلاع الأرض: ملؤها (الصحاح: ج 3 ص 1254 «طلع»).
۱۴.الحفز: الحثّ والإعجال (النهاية: ج 1 ص 407 «حَفز»).
۱۵.بَدَرْتُ إلى الشيء: أسرعت إليه (الصحاح: ج 2 ص 586 «بدر»).
۱۶.الفجر: 14.
۱۷.الأمالي للمفيد: ص 321 الرقم 8، الأمالي للطوسي: ص 92 الرقم 142، الملهوف: ص 192 عن بشير بن خزيم الأسدي، مثير الأحزان: ص 86، بحار الأنوار: ج 45 ص 165 الرقم 8؛ الفتوح: ج 5 ص 121 عن خزيمة الأسدي، مقتل الحسين عليه السلام للخوارزمي: ج 2 ص 40 عن بشير بن حذيم الأسدي وكلّها نحوه.

احادیث دیگر این موضوع

۲
الاحتجاجـ به نقل از حُذَيم بن شَريك اسدى ـ: هنگامى كه على بن الحسين، زين العابدين عليه السلام، زنان را از كربلا آورد، بيمار بود. زنان كوفه، چون آنها را ديدند، ناليدند و گريبان دريدند و مردان همراه آنان، گريستند. امام زين العابدين عليه السلام با صدايى ضعيف (چون بيمارى، او را ناتوان كرده بود)، فرمود: «اينان بر ما مى گِريند! پس چه كسى جز آنان، ما را كشته است؟!». و زينب، دختر على بن ابى طالب عليه السلام، به مردم اشاره كرد كه: «ساكت شويد». به خدا سوگند، زن باحيايى سخنورتر از او نديده ام، و گويى از زبان و دهان امير مؤمنان عليه السلام سخن مى گفت. به مردم اشاره كرد كه ساكت شوند. نَفَس ها در سينه حبس شدند و زنگ شتران از صدا افتادند. آن گاه، بعد از ستايش خداى متعال و درود فرستادن بر پيامبر او، گفت: «امّا بعد، اى كوفيان! اى اهل مكر و حيله و اى دغلكاران بى وفا! هان كه اشكتان، هرگز خشك نشود و صدا [ى ناله تان]هيچ گاه فرو خفته مباد! مَثَل شما، مَثَل «زنى است كه رشته تابيده [به دست خويش]را پس از محكم كردن، از هم مى گسست. سوگندهايتان را دستاويز فريب يكديگر قرار مى دهيد» . آيا جز لاف زدن و خودپسندى و كينه توزى و دروغگويى و چاپلوسى كنيزكان و سخن چينى دشمنان، ميان شما هست؟ شما به گياه و سبزه اى مى مانيد كه در دل لجنزارها مى رويد يا به سانِ نقره اى هستيد كه به وسيله آن، گور [سرد و خاموش مردگان]را مى آرايند. چه بد چيزى براى خود، پيش فرستاده ايد كه موجب خشم خدا بر شما و عذاب هميشگى مى شود! آيا بر برادرم گريه مى كنيد؟! آرى. به خدا گريه كنيد كه به آن، سزاوارتريد. بايد فراوان بگِرييد و كم بخنديد، كه به ننگ و عار آن، مبتلا شديد و هرگز [آلودگى]آن را نمى توانيد بزُداييد. چگونه مى توانيد ننگ كشتن نگين مُهر پيامبرى و سَرور جوانان بهشتى، پناهگاه حريم و حزبتان و قرارگاه سلامتتان و طبيب زخم هايتان و جان پناه پيشامدهايتان و بازگشتگاهِ هنگام جنگ هايتان و راه نماى دليل هايتان و نشانه روشن راهتان را بزداييد؟! هان كه بد چيزى براى خود، پيش فرستاديد و بد بارى براى روز قيامتتان بر دوش مى كشيد! سرنگون و نگونسار باشيد، كه تلاشتان ناكام و دستانتان خالى ماند و داد و ستدتان، خسارت ديد و در خشم خدا، خانه كرديد و مُهرِ خوارى و درماندگى بر پيشانى تان زده شده است! واى بر شما! آيا مى دانيد چه جگرى از محمّد صلى الله عليه و آله سوزانديد و چه عهدى شكستيد و چه بانوانى را از او [به اسارت]بر سرِ كوچه و بازار آورديد و چه حرمتى از او شكستيد و چه خونى از او ريختيد؟ «بى گمان، كارى ناروا كرديد. نزديك است كه آسمان ها از آن بشكافند و زمين، دهانْ باز كند و كوه ها فرو ريزند!» . راستى كه به جنايتى سهمگين و هول انگيز، دست يازيديد و به كارى شرم آور و ناروا دست زديد! آيا از باريدن خون از آسمان، در شگفتيد؟ «عذاب آخرت كه رسوا كننده تر است و آنان، يارى نمى شوند» . مهلت خدا، سبُك سرتان نكند، كه خدا، عجله اى ندارد و بيمناكِ از دست دادنِ فرصت انتقام نيست. هرگز! خدايت براى ما و آنان، در كمين است». سپس اين اشعار را خواند: «آن گاه كه پيامبر صلى الله عليه و آله از شما بپرسد، چه مى گوييد؟بگويد: شما ـ اى آخرين امّت ـ چه كرديد با خاندان و فرزندان و نور چشمان منكه برخى اسير گشتند و برخى در خون تپيدند؟ اين، سزاى من نبود، در حالى كه من خيرخواه شما بودمكه پس از من با خويشانم، اين گونه بد كنيد. من بيم آن دارم كه بر شما در آيدهمان عذابى كه كاخ اِرَم [و قوم عاد] را زير و رو كرد». آن گاه، از آنان رو گرداند. مردم را حيران و انگشت به دهان ديدم و توجّهم به پيرمردى در كنارم جلب شد كه مى گريست و مَحاسنش از اشك چشمش، خيس شده و دستانش به آسمان، بلند بود و چنين مى گفت: پدر و مادرم فدايتان باد! پيرانتان، بهترينْ پيران، و زنانتان، بهترينْ زنان، و جوانانتان بهترينْ جوانان اند و نسلتان، نسلى بزرگ و فضيلتتان، سترگ است. سپس اين شعر را خواند: پيران شما، بهترين پيران اند و نسل شماچون نسل ها برشمرده شوند، نه تباه اند و نه رسوا. زين العابدين عليه السلام فرمود: «اى عمّه! دم مزن كه گذشته، چراغ راه آينده است و تو به حمد الهى، عالِمى خدايى هستى و از دانش ديگران نياموخته اى، و فهميده اى، بى آن كه لازم باشد ديگران به تو بفهمانند. گريه و ناله، آنچه را روزگار برده، باز نمى گردانند». زينب عليهاالسلام، خاموش شد و زين العابدين عليه السلام فرود آمد و خيمه اش را زد و زنان را فرود آورد و وارد خيمه شد.
بلاغات النساءـ از امام صادق، از پدرانش عليهم السلام ـ: هنگامى كه زنان را از كربلا آوردند و وارد كوفه كردند، زين العابدين عليه السلام از بيمارى، ناتوان شده بود. زنان كوفيان را ديدم كه بر حسين بن على عليه السلام گريبان چاك كردند. آن گاه [بود كه] زين العابدين عليه السلام سرش را بلند كرد و فرمود: «هان! اين زنان مى گِريند؟ پس ما را چه كسى كشته است؟». همچنين اُمّ كلثوم را ديدم ـ و زن باحيايى سخنورتر از او نديده ام ـ، و گويى از زبان و دهان امير مؤمنان عليه السلام سخن مى گفت. به مردم اشاره كرد كه: «ساكت شويد». هنگامى كه نَفَس ها آرام گرفتند و زنگ شتران از صدا افتادند، گفت: «با ستايش خدا و درود و سلام بر پيامبرش، سخنم را مى آغازم. امّا بعد، ترجمه خطبه را از اين جا تا آخر حديث، از ترجمه استاد سيّد جعفر شهيدى در كتاب زندگانى فاطمه زهرا عليهاالسلام (ص 251) با اندكى ويرايش، آورده ايم. اى مردم كوفه! اى مردم مكّار فريبكار (/ مردم خوار و بى مقدار)! بگرييد كه هميشه ديده هاتان گريان و سينه هاتان بريان باد! زنى رشته باف را مى مانيد «كه آنچه را استوار بافته است، از هم مى گُسلد (پنبه مى كند). پيمان هاى شما دروغ است و چراغ ايمانتان، بى فروغ» . مردمى هستيد لافزن و بلندپرواز! خودنما و حيلت ساز! دوست كُش و دشمن نواز! چون سبزه پارگين، درون سو، گَنده و برون سو، سبز و رنگينيد! نابه كاريد و چون سنگ گور، نقره آگين! چه زشتْ كارى كرديد! خشم خدا را خريديد و در آتش دوزخ جاويد، خزيديد. مى گرييد؟! بگرييد، كه سزاوار گريستنيد، نه در خور شادمان زيستن. داغ ننگى بر خود نهاديد كه روزگاران بر آيد و آن ننگ نزدايد! اين ننگ را چگونه مى شوييد؟ و پاسخ كشتن فرزند پيغمبر را چه مى گوييد؟ سيّد جوانان بهشت و چراغ راه شما مردم زشت كه در سختى، يارتان بود و در بلاها غمخوارتان. نيست و نابود شويد، اى مردم غدّار! هر آينه، باد در دست داريد و در معامله اى كه كرديد، زيانكاريد و نيز به خشم خدا، گرفتار. خوارى و مذلّت بر شما باد! «كارى سخت زشت كرديد كه بيم مى رود آسمان ها شكافته شوند و زمين، دهانْ باز كند و كوه ها از هم فرو پاشند» . مى دانيد چگونه جگر پيامبر خدا را خستيد و حرمت او را شكستيد و چه خونى ريختيد و چه خاكى بر سر بيختيد؟! زشت و نابخردانه، كارى كرديد كه زمين و آسمان از شرّ آن، لبريز است، و شگفت مداريد كه چشم فلك، خونريز است. همانا عذاب آخرت، سخت تر است و زيانكاران را نه يار و نه ياور است. اين مهلت، شما را فريفته نگرداند، كه خدا، گناهكاران را زودا زود به كيفر نمى رساند و سرانجام، خون مظلوم را مى ستاند؛ امّا مراقب ما و شماست و گناهكار را به دوزخ مى كشاند». سپس روى خود را از آنان برگرداند و همه را انگشت به دهان، در حيرت نشاند. مردى پير از بنى جُعفى كه ريش خود را از گريه، تر ساخته بود، گفت: پسران آنان، بهترين پسران اندو دودمان ايشان، سربلندترين دودمان است.