عبّاس بن على

الأمالى، صدوقـ به نقل از ثابت بن ابى صفيّه ـ: سَرور عابدان، على بن الحسين عليه السلام، به عبيد اللّه، پسر عبّاس بن على بن ابى طالب عليه السلام نگريست و گريست. سپس فرمود: «بر پيامبر خدا صلى الله عليه و آله، هيچ روزى سخت تر از جنگ اُحُد نبود كه عمويش حمزة بن عبد المطّلب، شير خدا و شير پيامبرش، در آن كشته شد و پس از آن، نبرد موته كه پسرعمويش جعفر بن ابى طالب، در آن كشته شد». سپس فرمود: «و هيچ روزى مانند روز حسين عليه السلام (عاشورا) نيست. سى هزار مرد ـ كه همگى ادّعا مى كردند از اين امّت اند ـ، به سوى او حمله بُردند و همگى، با ريختن خون او، قصد تقرّب به خدا را داشتند ۳ و او، خدا را به يادشان مى آورد؛ امّا آنان، پند نمى گرفتند تا آن كه او را با سركشى و ستم و تجاوز، كُشتند». آن گاه فرمود:

نسبُ قريش:عبّاس، فرزند على عليه السلام، را سقّا مى نامند و كنيه اش را ابو قِربَه (صاحب مَشك) مى دانند. او در كربلا، همراه حسين عليه السلام بود. حسين عليه السلام، تشنه شد. عبّاس عليه السلام، مَشكى بر گرفت و برادران تنى اش، پسران على عليه السلام: عثمان، جعفر و عبد اللّه، در پى او رفتند. برادرانش، پيش از او كشته شدند و او، مَشك پُر از آب را براى حسين عليه السلام برد و حسين عليه السلام، از آن نوشيد. سپس عبّاس بن على عليه السلام، پس از برادرانش و با حسين عليه السلام، كُشته شد. عبّاس عليه السلام از برادرانش ـ كه فرزندى نداشتند ـ ارث بُرد و پسرش عبيد اللّه بن عبّاس نيز وارث او شد. محمّد بن حنفيّه و عمر [بن على]، هر دو، زنده بودند. محمّد، ميراث عموهاى عبيد اللّه را به او تسليم كرد؛ امّا عمر،

الأخبار الطّوال:هنگامى كه عبّاس بن على عليه السلام، اين [وضعيت] را ديد، به برادرانش: عبد اللّه، جعفر و عثمان، پسران على ـ كه بر او و پسرانش درود باد ـ و مادر همگى آنها اُمّ البنين عامِرى از آل وحيد بود، گفت: پيش قدم شويد ـ فدايتان شوم ـ و از سَرورتان، حمايت كنيد تا به پاى او جان دهيد». آنان، همگى پيش قدم شدند و پيش روىِ حسين عليه السلام، با سر و گلوى خود، از او محافظت كردند. هانى بن ثُوَيب حَضرَمى، به عبد اللّه بن على، حمله بُرد و او را كُشت. سپس به برادرش جعفر بن على حمله بُرد و او را نيز كُشت. و يزيد اَصبحى نيز عثمان بن على را با تير زد و كُشت. سپس به سوى او رفت و سرش را جدا كرد و نزد عمر بن سعد آمد و به او گفت: به من، پاداش بده! عمر گفت: برو از اميرت (يعنى عبيد اللّه بن زياد)

الإرشاد:دشمنان، بر حسين عليه السلام حمله بردند و بر لشكرش، غلبه كردند. تشنگى بر او شدّت گرفت. بر سيل بند فرات، بالا رفت تا خود را به آب برساند و برادرش عبّاس عليه السلام، پيشِ رويش بود. سواران ابن سعد، راه بر او گرفتند. در ميان آنان، مردى از بنى دارِم بود كه به آن سواران گفت: واى بر شما! ميان او و فرات، حائل شويد و آب را در اختيارش نگذاريد. حسين عليه السلام گفت: «خدايا! او را تشنه بگذار!». دارمِى، خشمگين شد و تيرى به سوى حسين عليه السلام انداخت كه بر زير گلويش نشست. حسين عليه السلام، تير را بيرون كشيد و دستش را زير گلويش گرفت. كفِ دستانش از خون، پُر شد. آنها را پاشيد و سپس گفت: «خدايا! از آنچه با پسر دختر پيامبرت مى كنند، به تو شكايت مى كنم». سپس به جايگاه خود، باز گشت، در حالى كه تشنگى

الملهوف:تشنگى حسين عليه السلام، شدّت گرفت. از سيلْ بندِ فرات، بالا رفت تا خود را به آب برساند و عبّاس عليه السلام، برادرش نيز پيشِ رويش بود. سواران ابن سعد، راه را بر آن دو گرفتند و مردى از بنى دارِم، تيرى به سوى حسين عليه السلام پرتاب كرد و آن را در گلوى شريفش نشانْد. امام ـ كه درودهاى خدا بر او باد ـ، تير را بيرون كشيد و دستش را زير گلويش گرفت تا كفِ هر دو دستش از خون، پُر شد. سپس آن را پاشيد و گفت: «خدايا! من از آنچه با پسر دختر پيامبرت مى كنند، به تو شكايت مى كنم». سپس، عبّاس عليه السلام را از او جدا كردند و او را از هر سو، در ميان گرفتند تا او را به شهادت رساندند. خداوند، روحش را پاك بدارد! پس حسين عليه السلام، به شدّت گريست. شاعر، در اين باره گفته است: سزامندترين كس به گريه

المناقب، ابن شهرآشوب:عبّاس، سقا، ماه بنى هاشم و پرچمدار حسين عليه السلام بود. او از ديگر برادرانش بزرگ تر بود و در طلب آب مى رفت كه بر او حمله بُردند. او هم به آنها حمله بُرد و چنين مى خواند: از مرگْ نمى هراسم؛ زيرا مرگ، ترقّى و صعودى استكه مرا در پشت شمشيرها، پنهان مى كند. جانم، سپر جان پاكيزه مصطفى باد!من، عبّاسم كه سقّا گشته ام و به روز برخورد، هراسى از شرّ ندارم. پس آنان را متفرّق كرد. زيد بن وَرقاى جُهَنى، در پشت درخت خرمايى به كمين او نشست و حَكيم بن طُفَيل سِنبِسى نيز او را يارى داد و بر دست راست عبّاس عليه السلام ضربه اى زد [و آن را قطع كرد]. عبّاس عليه السلام، شمشير را به دست چپ گرفت و به آنها حمله بُرد و چنين رَجَز مى خواند: به خدا سوگند، اگر دست راستم را قطع

شرح الأخبار:كسى كه عهده دار كشتن عبّاس بن على عليه السلام در آن روز (عاشورا) شد، يزيد بن زياد حَنَفى بود، و لباس و تجهيزات [رزم] عبّاس عليه السلام را حَكيم بن طُفَيل طايى برداشت. نيز گفته شده است كه او همدست يزيد [بن زياد] در كُشتن عبّاس عليه السلام بود. پس از آن كه برادران عبّاس عليه السلام: عبد اللّه، عثمان و جعفر ـ كه همراه او قصد [آوردن]آب را داشتند ـ كشته شدند، عبّاس عليه السلام به تنهايى و با مَشك آب، باز مى گشت و به ياران عبيد اللّه ـ كه ميان او و آب، فاصله انداخته بودند ـ، حمله مى بُرد و آنان را مى زد و مى كُشت تا از [شريعه] آب، كنار روند. آن گاه، به فرات، وارد مى شد و مَشك را پُر مى كرد و مى بُرد و به حسين عليه السلام و يارانش مى رساند و آنان را سيراب مى كرد، تا آن كه دشمنان، بر

مقاتل الطالبيّين:عبّاس بن على بن ابى طالب عليه السلام، كنيه اش ابو الفضل و مادرش اُمّ البنين بود. او بزرگ ترين فرزند اُمّ البنين و آخرينِ برادران تنى است كه [در كربلا] به شهادت رسيد. شاعر، در باره عبّاس بن على عليه السلام گفته است: سزامندترين كس به گريستن مردم بر اوجوانى است كه حسين عليه السلام را در كربلا، گريانْد برادرِ او و فرزند پدرش على عليه السلامابوالفضلِ آغشته به خون. كسى كه براى حسين عليه السلام، از خود گذشتگى كرد و هيچ چيز، او را خم ننمودو با وجود تشنگى، آب را به او بخشيد. و كُمَيت بن زيد، در اين باره مى گويد: و بى گمان، ياد ابو الفضل، شيرين استو شفاى جان ها از بيمارى است. حرام زادگان، را كُشت و او را كُشتندگرامى ترين نوشنده باران از ابر را. عبّاس عليه

عمدة الطالب:در يادكردِ فرزندان عبّاس بن امير مؤمنان، على بن ابى طالب عليه السلام كه كنيه اش، ابو الفضل و لقبش سقّا بود؛ زيرا در واقعه عاشورا، براى برادرش آب آورد و قبل از آن كه آن را به او برسانَد، كشته شد و قبرش نيز نزديك شريعه (راهْ آب) فرات، يعنى همان شهادتگاه اوست. در آن روز، پرچمدار حسين عليه السلام، برادرش [عبّاس عليه السلام] بود. شيخ ابو نصر بخارى، از مُفَضّل بن عمر، از جعفر بن محمّد صادق عليه السلام، روايت كرده است كه فرمود: «عمويمان عبّاس بن على عليه السلام، تيزبين بود و ايمانى استوار داشت. همراه ابا عبد اللّه عليه السلام جنگيد و آزمونى نيكو داد و به شهادت رسيد». خون عبّاس عليه السلام، به گردن بنى حَنيفه است. او به هنگام شهادت، 34 سال داشت. مادر او و برادرانش: عثمان، جعفر و

كامل الزياراتـ به نقل از ابو حمزه ثُمالى: امام صادق عليه السلام فرمود: هنگامى كه خواستى به زيارت عبّاس بن على عليه السلام ـكه كنار رود فرات، رو به روى بارگاه حسين عليه السلام است ـ، بروى، بر درگاه سايه بان بِايست. سپس، داخل شو و روى قبر بيفت و بگو: «سلام بر تو، اى بنده شايسته و مطيع خدا و پيامبرش و امير مؤمنان و حسن و حسين! خداوند، بر ايشان، درود و سلام فرستد! سلام و رحمت و بركات و آمرزش و رضوان خدا، بر تو و بر روح و پيكرت باد! گواهى مى دهم و خدا را گواه مى گيرم كه تو، بر همان عقيده اى جان دادى كه بدريان و مجاهدان در راه خدا، [خداخواهانِ] خيرخواه در جهاد با دشمنان خدا، مبالغه كنندگان در يارى اوليايش و دفاع كنندگان از دوستانش، جان دادند. خدا به تو، بهترين و فراوان ترين و سرشارترين جزاىِ