محمّد بن حنفيّه
7 حدیث
الإرشادـ في ذِكرِ خُروجِ الإِمامِ مِنَ المَدينَةِ ـ: فَخَرَجَ مِن تَحتِ لَيلَتِهِ ـ وهِيَ لَيلَةُ الأَحَدِ لِيَومَينِ بَقِيا مِن رَجَبٍ ـ مُتَوَجِّها نَحوَ مَكَّةَ، ومَعَهُ بَنوهُ وإخوَتُهُ، وبَنو أخيهِ وجُلُّ أهلِ بَيتِهِ، إلّا مُحَمَّدَ ابنَ الحَنَفِيَّةِ، فَإِنَّهُ لَمّا عَلِمَ عَزمَهُ عَلَى الخُروجِ عَنِ المَدينَةِ لَم يَدرِ أينَ يَتَوَجَّهُ.
فَقالَ لَهُ: يا أخي! أنتَ أحَبُّ النّاس إلَيَّ، وأعَزُّهُم عَلَيَّ، ولَستُ أدَّخِرُ النَّصيحَةَ لِأَحَدٍ مِنَ الخَلقِ إلّا لَكَ، وأنتَ أحَقُّ بِها، تَنَحَّ بِبَيعَتِكَ عَن يَزيدَ بنِ مُعاوِيَةَ وعَنِ الأَمصارِ مَا استَطَعتَ، ثُمَّ ابعَث رُسُلَكَ إلَى النّاسِ فَادعُهُم إلى نَفسِكَ، فَإِن تابَعَكَ النّاسُ وبايَعوا لَكَ حَمِدتَ اللّهَ عَلى ذلِكَ،
الإرشادـ در گزارش بيرون رفتن امام عليه السلام از مدينه ـ: حسين عليه السلام شب هنگام (شب يكشنبه، دو روز مانده از رجب)، به سوى مكّه به راه افتاد و فرزندان، برادران، برادرزادگان و همه خانواده اش، جز محمّد بن حنفيّه، همراه او بودند. محمّد بن حنفيّه، چون دريافت كه ايشان آهنگ بيرون رفتن از مدينه را دارد و خودش هم نمى داند كه به كجا مى رود، به وى گفت: برادر! تو محبوب ترينِ مردم و گرامى ترينِ آنان در نزد منى و دلسوزى را براى هيچ يك از مردم، جز براى تو، نگاه نمى دارم و تو، بِدان سزاوارترى. از بيعت با يزيد بن معاويه و از شهرها، تا آن جا كه مى توانى، چشمپوشى كن. سپس فرستادگانى به سوى مردم، گسيل دار و آنان را به سوى خود، فرا بخوان. پس اگر مردم از تو پيروى كردند و به بيعت تو در آمدند، خدا را بر آن، سپاس
تاريخ الطبري عن أبي مخنفـ في ذِكرِ خُروجِ الإِمامِ مِنَ المَدينَةِ ـ: وأمَّا الحُسَينُ عليه السلام، فَإِنَّهُ خَرَجَ بِبَنيهِ وإخوَتِهِ، وبَني أخيهِ وجُلِّ أهلِ بَيتِهِ، إلّا مُحَمَّدَ ابنَ الحَنَفِيَّةِ، فَإِنَّهُ قالَ لَهُ: يا أخي، أنتَ أحَبُّ النّاسِ إلَيَّ، وأعَزُّهُم عَلَيَّ، ولَستُ أدَّخِرُ النَّصيحَةَ لِأَحَدٍ مِنَ الخَلقِ أحقَّ بِها مِنكَ.
تَنَحَّ بِتَبِعَتِكَ ۱ عَن يَزيدَ بنِ مُعاوِيَةَ وعَنِ الأَمصارِ مَا استَطَعتَ، ثُمَّ ابعَث رُسُلَكَ إلَى النّاسِ فَادعُهُم إلى نَفسِكَ، فَإِن بايَعوا لَكَ حَمِدتَ اللّهَ عَلى ذلِكَ، وإن أجمَعَ النّاسُ عَلى غَيرِكَ لَم يَنقُصِ اللّهُ بِذلِكَ دينَكَ ولا عَقلَكَ، ولا يَذهَبُ بِهِ مُروءَتُكَ ولا فَضلُكَ.
إنّي أخافُ أن تَدخُلَ مِصرا مِن هذِهِ
تاريخ الطبرىـ به نقل از ابو مِخنَف، در باره بيرون آمدن امام عليه السلام از مدينه ـ: حسين عليه السلام با فرزندان، برادران، برادرزادگان و تمام خانواده اش، بجز محمّد بن حنفيّه، بيرون رفت. محمّد بن حنفيّه به حسين عليه السلام گفت: برادرم! تو دوست داشتنى ترينِ مردم و گرامى ترينِ آنها نزد منى و نيكخواهى را براى كسى از مردم، جز تو، نگاه نمى دارم.
از بيعت با يزيد بن معاويه و از شهرها، تا مى توانى، كناره بگير. آن گاه فرستادگانت را به سوى مردم، گسيل دار و آنان را به سوى خود فرا بخوان. اگر بيعت كردند، خدا را بر آن، ستايش كن و اگر سراغ كسى جز تو رفتند، از ديانت و خِرد تو، چيزى نخواهد كاست و مردانگى و ارجمندى ات بر باد نخواهد رفت.
من نگرانم كه به يكى از شهرها وارد شوى و نزد گروهى از مردم بروى و آنان
الطبقات الكبرى (الطبقة الخامسة من الصحابة):بَعَثَ حُسَينٌ عليه السلام إلَى المَدينَةِ، فَقَدِمَ عَلَيهِ مَن خَفَّ مَعَهُ مِن بَني عَبدِ المُطَّلِبِ، وهُم تِسعَةَ عَشَرَ رَجُلاً، ونِساءٌ وصِبيانٌ مِن أخَواتِهِ وبَناتِهِ ونِسائِهِم، وتَبِعَهُم مُحَمَّدُ ابنُ الحَنَفِيَّةِ فَأَدرَكَ حُسَينا عليه السلام بِمَكَّةَ، وأعلَمَهُ أنَّ الخُروجَ لَيسَ لَهُ بِرَأيٍ يَومَهُ هذا، فَأَبَى الحُسَينُ عليه السلام أن يَقبَلَ. ۱
الطبقات الكبرى (الطبقة الخامسة من الصحابة):حسين عليه السلام قاصدى به مدينه فرستاد و كسانى از عبد المطّلب كه از همراهى با وى باز مانده بودند، [در مكّه] بر او وارد شدند. آنان، نوزده مرد و زن و كودك، از برادران و خواهران و همسرانش بودند. محمّد بن حنفيّه نيز در پىِ آنان آمد تا در مكّه به حسين عليه السلام رسيد و به او خبر داد كه به نظر او، قيام كردن در اين روزها، درست نيست؛ امّا حسين عليه السلام از پذيرش آن، سر باز زد.
۱.الطبقات الكبرى (الطبقة الخامسة من الصحابة): ج 1 ص 451، تهذيب الكمال: ج 6 ص 421، سير أعلام النبلاء: ج 3 ص 304، تاريخ الإسلام للذهبي: ج 5 ص 9، تاريخ دمشق: ج 14 ص 211، بغية الطلب في تاريخ حلب: ج 6 ص 2612 وفيهما «إخوانه» بدل «أخواته»، البداية والنهاية: ج 8 ص 165.
المناقب لابن شهر آشوب:كانَ مُحَمَّدُ ابنُ الحَنَفِيَّةِ وعَبدُ اللّهِ بنُ المُطيعِ نَهَياهُ عَنِ الكوفَةِ، وقالا: إنَّها بَلدَةٌ مَشؤومَةٌ، قُتِلَ فيها أبوكَ، وخُذِلَ فيها أخوكَ، فَالزَمِ الحَرَمَ فَإِنَّكَ سَيِّدُ العَرَبِ، لا يَعدِلُ بِكَ أهلُ الحِجازِ، وتَتَداعى إلَيكَ النّاسُ مِن كُلِّ جانِبٍ.
ثُمَّ قالَ مُحَمَّدُ ابنُ الحَنَفِيَّةِ: وإن نَبَت بِكَ، لَحِقتَ بِالرِّمالِ وشَعَفِ الجِبالِ، وتَنَفَّلتَ ۱ مِن بَلَدٍ إلى بَلَدٍ حَتّى تَفرُقَ لَكَ الرَّأيَ، فَتَستَقبِلُ الاُمورَ استِقبالاً، ولا تَستَدبِرُهَا استدِبارا. ۲
المناقب، ابن شهرآشوب:محمّد بن حنفيّه و عبد اللّه بن مطيع، او (امام حسين عليه السلام) را از رفتن به كوفه نهى كردند و گفتند: اين شهر، بدشگون است. در آن، پدرت كشته شد و برادرت تنها ماند. پس در حرم بمان كه سَرور عرب هستى و مردم حجاز، كسى را به جاى تو بر نمى گيرند و مردم از هر جا به سوى تو مى گروند.
سپس محمّد بن حنفيّه گفت: اگر ماندن [در مكّه] هموار نشد، به رَمْل ها و ستيغ كوه ها مى پيوندى و از شهرى به شهرى مى روى تا تصميم گيرى برايت روشن گردد. پس به پيشواز كارها مى روى و به آنها پشت نمى كنى.
إثبات الوصيّة:محمّد بن حنفيّه، براى بدرقه حسين عليه السلام ۳ بيرون آمد و هنگام خداحافظى به او گفت: اى ابا عبد اللّه! خدا را، خدا را در باره خاندان پيامبر خدا، در نظر آور!
حسين عليه السلام به او فرمود: «خدا، جز اسير شدنِ آنان را نمى خواهد».
تاريخ الطبرىـ به نقل از هشام بن وليد، از كسى كه آن جا حضور داشت ـ: حسين عليه السلام با خانواده اش از مكّه حركت كرد و محمّد بن حنفيّه، در مدينه بود. هنگامى كه در تشتى وضو مى گرفت، اين خبر به او رسيد. گريست، آن چنان كه شنيدم اشك هايش بر تَشت مى ريخت.
تذكرة الخواصّ عن الواقدي:لَمّا بَلَغَ مُحَمَّدَ ابنَ الحَنَفِيَّةِ مَسيرُهُ [أي مَسيرُ الحُسَينِ عليه السلام]وكانَ يَتَوَضَّأُ وبَينَ يَدَيهِ طَشتٌ، فَبَكى حَتّى مَلَأَهُ مِن دُموعِهِ، ولَم يَبقَ بِمَكَّةَ إلّا مَن حَزِنَ لِمَسيرِهِ، ولَمّا كَثُروا عَلَيهِ، أنشَدَ أبياتَ أخِي الأَوسِ:
سَأَمضي فَما فِي المَوتِ عارٌ عَلَى الفَتىإذا ما نَوى خَيرا وجاهَدَ مُغرَما
وآسَى الرِّجالَ الصّالِحينَ بِنَفسِهِوفارَقَ مَثبورا وخالَفَ مَحرَما
وإن عِشتُ لَم اُذمَم وإن مِتُّ لَم اُلَمكَفى بِكَ ذُلّاً أن تَعيشَ وتُرغَما
ثُمَّ قَرَأ: «وَكَانَ أَمْرُ اللَّهِ قَدَرًا مَّقْدُورًا» ۱. ۲
تذكرة الخواصّـ به نقل از واقدى ـ: محمّد بن حنفيّه، از رفتن حسين عليه السلام آگاه شد، در حالى كه وضو مى گرفت و پيشِ رويش تَشتى بود. او گريست تا آن را از اشك، پُر كرد و كسى در مكّه نبود، مگر آن كه از رفتنش اندوهگين بود. چون آنها [در استدلال براى نرفتن به كوفه] بر او چيره شدند، اين اشعار مرد اَوسى را خواند:
مى روم و مرگ، بر جوان، ننگ نيستآن گاه كه نيّت او نيك باشد و با تباهى، نبرد كند
و مردان شايسته را با جانش يارى كندو از نابودى، دورى گزيند و با حرامى مخالفت ورزد
اگر زنده بمانم، نكوهش نمى شوم و چون بميرم، سرزنش نمى شومدر خوارىِ تو، همين بس كه تحت ستم، زنده باشى!
سپس اين آيه را خواند: «و همواره فرمان خدا، تقديرى رقم خورده است» .