بيرون رفتن امام عليه السلام از مدينه و اقامت گزيدن او در مكّه
11 حدیث
الإرشاد:أقامَ الحُسَينُ عليه السلام في مَنزِلِهِ تِلكَ اللَّيلَةَ، وهِيَ لَيلَةُ السَّبتِ لِثَلاثٍ بَقينَ مِن رَجَبٍ سَنَةَ سِتّينَ. وَاشتَغَلَ الوَليدُ بنُ عُتبَةَ بِمُراسَلَةِ ابنِ الزُّبَيرِ فِي البَيعَةِ لِيَزيدَ وَامتِناعِهِ عَلَيهِ. وخَرَجَ ابنُ الزُّبَيرِ مِن لَيلَتِهِ عَنِ المَدينَةِ مُتَوَجِّها إلى مَكَّةَ، فَلَمّا أصبَحَ الوَليدُ سَرَّحَ في أثَرِهِ الرِّجالَ، فَبَعَثَ راكِبا مِن مَوالي بَني اُمَيَّةَ في ثَمانينَ راكِبا، فَطَلَبوهُ فَلَم يُدرِكوهُ فَرَجَعوا.
فَلَمّا كانَ آخِرُ نَهارِ يَومِ السَّبتِ بَعَثَ الرِّجالَ إلَى الحُسَينِ بنِ عَلِيٍّ عليه السلام لِيَحضُرَ فَيُبايِعَ الوَليدَ لِيَزيدَ بنِ مُعاوِيَةَ، فَقالَ لَهُمُ الحُسَينُ عليه السلام: أصبِحوا ثمَّ تَرَونَ ونَرى، فَكَفّوا
الإرشاد:حسين عليه السلام آن شب را در منزل خود، باقى ماند و آن، شبِ شنبه، سه روزْ باقى مانده از ماه رجب سال شصت بود. وليد بن عقبه، در اين شب، مشغول گرفتن بيعت از پسر زبير براى يزيد و [شاهدِ] امتناع وى بود. پسر زبير، همان شب از مدينه به سمت مكّه خارج شد. صبحگاهان، وليد، مردانى را در پى او فرستاد. او هشتاد سواره از دوستاران بنى اميّه را در جستجوى او فرستاد؛ ولى به وى دست نيافتند و باز گشتند.
آخرهاى روز شنبه، وليد، مردانى را در پى حسين بن على عليه السلام فرستاد تا در مجلس او حضور يافته، با وليد از طرف يزيد بن معاويه بيعت نمايد. حسين عليه السلام به آنان فرمود: «تا فردا شود و ببينيم چه مى كنيم». آنان آن شب، دست از حسين عليه السلام برداشتند و به وى [براى بيعت] اصرار نكردند.
[امام حسين عليه
۱.الإرشاد: ج 2 ص 34، روضة الواعظين: ص 189، إعلام الورى: ج 1 ص 435، بحار الأنوار: ج 44 ص 326.
کلیدواژه‌ها مقدمه گزیدهمعرفی کتاب حاضرخروج امام حسین علیه السلام از مدینه تا ورود به کربلااز مدینه تا مکه +1 مورد دیگر
تاريخ الطبري عن أبي مخنف:أمَّا ابنُ الزُّبَيرِ فَقالَ: الآنَ آتيكُم، ثُمَّ أتى دارَهُ فَكَمَنَ فيها، فَبَعَثَ الوَليدُ إلَيهِ فَوَجَدَهُ مُجتَمِعا في أصحابِهِ مُتَحَرِّزا، فَأَلَحَّ عَلَيهِ بِكَثرَةِ الرُّسُلِ وَالرِّجالِ في أثَرِ الرِّجالِ.
فَأَمّا حُسَينٌ عليه السلام فَقالَ: كُفَّ حَتّى تَنظُرَ ونَنظُرَ، وتَرى ونَرى. وأمَّا ابنُ الزُّبَيرِ فَقالَ: لا تُعجِلوني؛ فَإِنّي آتيكُم، أمهِلوني. فَأَلَحّوا عَلَيهِما عَشِيَّتَهُما تِلكَ كُلَّها وأوَّلَ لَيلِهِما، وكانوا عَلى حُسَينٍ عليه السلام أشَدَّ إبقاءً.
وبَعَثَ الوَليدُ إلَى ابنِ الزُّبَيرِ مَوالِيَ لَهُ فَشَتَموهُ وصاحوا بِهِ: يَابنَ الكاهِلِيَّةِ، وَاللّهِ لَتَأتِيَنَّ الأَميرَ أو لَيَقتُلَنَّكَ. فَلَبِثَ بِذلِكَ نَهارَهُ كُلَّهُ
تاريخ الطبرىـ به نقل از ابو مخنف ـ: پسر زبير گفت: «هم اينك نزد شما مى آيم» و سپس به خانه اش رفت و پنهان شد. وليد، كسى را در پى او فرستاد و او را در جمع يارانش ـ كه آماده [ى جنگ] بودند ـ يافتند. وليد، يكسره افراد را به دنبال او مى فرستاد.
حسين عليه السلام فرمود: «دست برداريد تا ببينيد و ببينيم چه مى شود».
پسر زبير نيز گفت: شتاب نكنيد. به من فرصت دهيد؛ نزد شما خواهم آمد».
حكومتى ها، آن روز و قسمتى از آن شب را يكسره در حال اصرار و سختگيرى بر آن دو بودند و اين اصرار، به حسين عليه السلام بيشتر بود.
وليد، دوستانش را به سراغ پسر زبير فرستاد و او را دشنام دادند و بر سرش فرياد زدند كه: اى فرزند زن كاهلى! به خدا سوگند، يا نزد امير مى آيى، يا تو را مى كشد.
پسر زبير با همين وضع، تمام روز و
۱.الفُرْعُ: قرية من نواحي المدينة. بينها وبين المدينة ثمانية بُرُد على طريق مكّة (معجم البلدان: ج 4 ص 252) وراجع: الخريطة رقم 3 في آخر مجلّد 5.
۲.تاريخ الطبري: ج 5 ص 340، الكامل في التاريخ: ج 2 ص 530 وراجع: الأخبار الطوال: ص 228 و تذكرة الخواصّ: ص 236.
۳.فُرْع: روستايى در اطراف مدينه در مسير مكّه (ر.ك: نقشه شماره 3 در پايان جلد 5).
کلیدواژه‌ها مقدمه گزیدهمعرفی کتاب حاضرخروج امام حسین علیه السلام از مدینه تا ورود به کربلااز مدینه تا مکه +1 مورد دیگر
البداية والنهاية عن أبي مخنف:بَعَثَ الوَليدُ إلى عَبدِ اللّهِ بنِ الزُّبَيرِ فَامتَنَعَ عَلَيهِ وماطَلَهُ يَوما ولَيلَةً، ثُمَّ إنَّ ابنَ الزُّبَيرِ رَكِبَ في مَواليهِ وَاستَصحَبَ مَعَهُ أخاهُ جَعفَرا وسارَ إلى مَكَّةَ عَلى طَريقِ الفُرعِ، وبَعَثَ الوَليدُ خَلفَ ابنِ الزُّبَيرِ الرِّجالَ وَالفُرسانَ فَلَم يَقدِروا عَلى رَدِّهِ.
وأمَّا الحُسَينُ بنُ عَلِيٍّ عليه السلام فَإِنَّ الوَليدَ تَشاغَلَ عَنهُ بِابنِ الزُّبَيرِ وجَعَلَ كُلَّما بَعَثَ إلَيهِ يَقولُ: حَتّى تَنظُرَ ونَنظُرَ. ثُمَّ جَمَعَ أهلَهُ وبَنيهِ ورَكِبَ لَيلَةَ الأَحَدِ لِلَيلَتَينِ بَقِيَتا مِن رَجَبٍ مِن هذِهِ السَّنَةِ [60 ه] بَعدَ خُروجِ ابنِ الزُّبَيرِ بِلَيلَةٍ، ولَم يَتَخَلَّف عَنهُ أحَدٌ مِن أهلِهِ سِوى مُحَمَّدِ ابنِ
البداية و النهايةـ به نقل از ابو مخنف ـ: وليد به دنبال عبد اللّه بن زبير فرستاد و او از بيعت، سر باز زد و يك شبانه روز، آنان را معطّل كرد. سپس به همراه ياران و برادرش جعفر، به سمت مكّه ره سپار شد و راه فُرع را برگزيد. وليد، سوارانى را به دنبال او فرستاد؛ ولى ردّ او را پيدا نكردند و باز گشتند.
امّا حسين بن على عليه السلام، وليد به خاطر پيگيرى كار پسر زبير، از او باز ماند و هر گاه به دنبال ايشان مى فرستاد، مى فرمود: «تا ببينى و ببينيم». آن گاه فرزندان و خاندانش را جمع كرد و شب يكشنبه، دو شب مانده از ماه رجب سال شصت، يك شب پس از خروج پسر زبير، حركت كرد و هيچ يك از بستگانش جز محمّد بن حنفيّه در مدينه باقى نماند.
۱.البداية والنهاية: ج 8 ص 147.
کلیدواژه‌ها مقدمه گزیدهمعرفی کتاب حاضرخروج امام حسین علیه السلام از مدینه تا ورود به کربلااز مدینه تا مکه +1 مورد دیگر
الطبقات الكبرى (الطبقة الخامسة من الصحابة):خَرَجَ الحُسَينُ عليه السلام وعَبدُ اللّهِ بنُ الزُّبَيرِ ـ مِن لَيلَتِهِما إلى مَكَّةَ، فَأَصبَحَ النّاسُ فَغَدَوا عَلَى البَيعَةِ لِيَزيدَ، وطُلِبَ الحُسَينُ عليه السلام وَابنُ الزُّبَيرِ فَلَم يوجَدا.
فَقالَ الِمسوَرُ بنُ مَخرَمَةَ: عَجِلَ أبو عَبدِ اللّهِ، وَابنُ الزُّبَيرِ الآنَ يَلفِتُهُ ۱ ويُزجيهِ ۲ إلَى العِراقِ لِيَخلُوَ بِمَكَّةَ. ۳
الطبقات الكبرى (الطبقة الخامسة من الصحابة):حسين عليه السلام و عبد اللّه بن زبير، همان شب به سمت مكّه ره سپار شدند. مردم، روز بعد، براى بيعت با يزيد، حاضر شدند. سراغ حسين عليه السلام و پسر زبير را گرفتند؛ ولى آنان را نيافتند.
مِسوَر بن مَخرَمه گفت: ابا عبد اللّه عليه السلام عجله كرد و اكنون پسر زبير، نظر او را بر مى گرداند و او را به سوى عراق روانه مى كند تا خودش تنها، مكّه را در اختيار بگيرد.
کلیدواژه‌ها مقدمه گزیدهمعرفی کتاب حاضرخروج امام حسین علیه السلام از مدینه تا ورود به کربلااز مدینه تا مکه +1 مورد دیگر
تاريخ الطبري عن عقبة بن سمعانـ مَولَى الرَّبابِ ابنَةِ امرِئِ القَيسِ الكَلبِيَّةِ امرَأَةِ الحُسَينِ عليه السلام ـ: خَرَجنا فَلَزِمنَا الطَّريقَ الأَعظَمَ، فَقالَ للِحُسيَنِ عليه السلام أهلُ بَيتِهِ: لَو تَنَكَّبتَ الطّريقَ الأَعظَمَ كَما فَعَلَ ابنُ الزُّبَيرِ، لا يَلحَقُكَ الطَّلَبُ. قالَ: لا وَاللّهِ، لا اُفارِقُهُ حَتّى يَقضِيَ اللّهُ ما هُوَ أحَبُّ إلَيهِ. ۱
تاريخ الطبرىـ به نقل از عقبة بن سَمعان، غلام رَباب، دختر امرؤ القيس كلبى، همسر امام حسين عليه السلام ـ: ما به راه افتاديم و راه اصلى را در پيش گرفتيم. خاندان حسين عليه السلام به ايشان گفتند: خوب است راه عمومى را ترك كنى ـ چنان كه پسر زبير انجام داد ـ، تا جستجوگران به تو نرسند.
فرمود: «نه! به خدا سوگند، از راه اصلى جدا نمى شوم تا خداوند، آنچه را دوست دارد، مقدّر فرمايد».
۱.تاريخ الطبري: ج 5 ص 351.
کلیدواژه‌ها مقدمه گزیدهمعرفی کتاب حاضرخروج امام حسین علیه السلام از مدینه تا ورود به کربلااز مدینه تا مکه +1 مورد دیگر
تاريخ الطبري عن أبي سعد المقبري:نَظَرتُ إلَى الحُسَينِ عليه السلام داخِلاً مَسجِدَ المَدينَةِ، وإنَّهُ لَيَمشي وهُوَ مُعتَمِدٌ عَلى رَجُلَينِ يَعتَمِدُ عَلى هذا مَرَّةً وعَلى هذا مَرَّةً، وهُوَ يَتَمَثَّلُ بِقَولِ ابنِ مُفَرِّغٍ:
لا ذَعَرتُ السَّوامَ ۱ في فَلَقِ الصُبحِ مُغيرا ولا دُعيتُ يَزيدا
يَومَ اُعطى مِنَ المَهابَةِ ضَيما وَالمَنايا يَرصُدنَني أن أحيدا
قالَ: فَقُلتُ في نَفسي: وَاللّهِ ما تَمَثَّلَ بِهذَينِ البَيتَينِ إلّا لِشَيءٍ يُريدُ. قالَ: فَما مَكَثَ إلّا يَومَينِ حَتّى بَلَغَني أنَّهُ سارَ إلى مَكَّةَ. ۲
تاريخ الطبرىـ به نقل از ابو سعد مَقبُرى ـ: به حسين عليه السلام نگاه كردم، در حالى كه وارد مسجد مدينه مى شد. او راه مى رفت و بر دو مرد، تكيه داشت. تكيه اش را گاهى بر اين و گاهى بر آن مى افكند و اين شعرِ [يزيد]پسر مُفَرِّغ را بر زبان داشت:
من، شترچران ها را در صبح دمان نترسانده امبا شبيخون زدن، و مرا يزيد [بن مُفَرِّغ] نخوانند،
در آن روزى كه از ترس، دست در دست ظلم بگذارمو از كمين مرگ، [هراسان] كنار بكشم.
با خود گفتم: به خدا سوگند، اين دو بيت را بر زبان نرانْد، مگر آن كه مى خواهد كارى مهم انجام دهد. دو روز نگذشت كه خبردار شدم به سمت مكّه ره سپار شده است.
۱.السَّوام والسَّائِمَة: الإبل الراعية (لسان العرب: ج 12 ص 311 «سوم»).
۲.تاريخ الطبري: ج 5 ص 342، أنساب الأشراف: ج 3 ص 368، الكامل في التاريخ: ج 2 ص 531، تاريخ دمشق: ج 14 ص 204، تذكرة الخواصّ: ص 237 عن أبي سعيد المقري؛ الأمالي للشجري: ج 1 ص 185، شرح الأخبار: ج 3 ص 144 ح 1086 كلاهما عن أبي سعيد المقبري وكلّها نحوه وراجع: مروج الذهب: ج 3 ص 64 ومثير الأحزان: ص 38.
کلیدواژه‌ها مقدمه گزیدهمعرفی کتاب حاضرخروج امام حسین علیه السلام از مدینه تا ورود به کربلااز مدینه تا مکه +1 مورد دیگر
الفتوحـ في خُروجِ الحُسَينِ عليه السلام عَنِ المَدينَةِ ـ: فَجَعَلَ يَسيرُ وَيَقرَأُ هذِهِ الآيَةَ: «فَخَرَجَ مِنْهَا خَائِفًا يَتَرَقَّبُ قَالَ رَبِّ نَجِّنِى مِنَ الْقَوْمِ الظَّــلِمِينَ» ۱، قالَ لَهُ ابنُ عَمِّهِ مُسلِمُ بنُ عَقيلِ بنِ أبي طالِبٍ: يَا بنَ بِنتِ رَسولِ اللّهِ صلى الله عليه و آله، لَو عَدَلنا عَنِ الطَّريقِ وسَلَكنا غَيرَ الجادَّةِ كَما فَعَلَ عَبدُ اللّهِ بنُ الزُّبَيرِ كانَ عِندِي الرَّأيُ؛ فَإِنّا نَخافُ أن يَلحَقَنَا الطَّلَبُ.
فَقالَ لَهُ الحُسَينُ عليه السلام: لا وَاللّهِ يَا بنَ عَمّي، لا فارَقتُ هذَا الطَّريقَ أبَدا أو أنظُرَ إلى أبياتِ مَكَّةَ، أو يَقضِيَ اللّهُ في ذلِكَ ما يُحِبُّ ويَرضى.
ثُمَّ جَعَلَ الحُسَينُ عليه السلام يَتَمَثَّلُ شِعرَ يَزيدَ بنِ
الفتوحـ در باره خارج شدن امام حسين عليه السلام از مدينه ـ: او حركت مى كرد و اين آيه را مى خواند: «از آن ديار، با ترس و هراس، بيرون رفت و اوضاع را مى پاييد. گفت: پروردگارا! مرا از قوم ستمگر، رهايى بخش» .
پسر عمويش مسلم بن عقيل بن ابى طالب، به وى گفت: اى پسر دختر پيامبر خدا! اگر از راه اصلى كناره گيرى و راهى ديگر انتخاب كنيم ـ چنان كه عبد اللّه بن زبير انجام داد ـ، بهتر است. مى ترسيم جستجوگرانِ حكومتى، به ما برسند.
حسين عليه السلام به وى فرمود: «نه ـ به خدا ـ، اى پسر عمو! هرگز از اين راه، جدا نمى شوم، تا آن كه خانه هاى مكّه را ببينم، يا خداوند، آنچه را دوست مى دارد و از آن خشنود است، مقدّر فرمايد».
آن گاه حسين عليه السلام شعر يزيد بن مُفَرِّغ حِميَرى را به زبان آورد:
«من شترچران
کلیدواژه‌ها مقدمه گزیدهمعرفی کتاب حاضرخروج امام حسین علیه السلام از مدینه تا ورود به کربلااز مدینه تا مکه +1 مورد دیگر
تاريخ الطبري عن أبي مخنف:فَلَمّا سارَ الحُسَينُ نَحوَ مَكَّةَ، قالَ: «فَخَرَجَ مِنْهَا خَائِفًا يَتَرَقَّبُ قَالَ رَبِّ نَجِّنِى مِنَ الْقَوْمِ الظَّــلِمِينَ» . ۱
تاريخ الطبرىـ به نقل از ابو مخنف ـ: وقتى حسين عليه السلام به سمت مكّه ره سپار شد، [اين آيه را] تلاوت كرد: «از آن ديار، با ترس و هراس، بيرون رفت و اوضاع را مى پاييد. گفت: پروردگارا! مرا از قوم ستمگر، رهايى بخش» .
۱.تاريخ الطبري: ج 5 ص 343، الكامل في التاريخ: ج 2 ص 531، تذكرة الخواصّ: ص 237 نحوه.
کلیدواژه‌ها مقدمه گزیدهمعرفی کتاب حاضرخروج امام حسین علیه السلام از مدینه تا ورود به کربلااز مدینه تا مکه +1 مورد دیگر
الإرشاد:سارَ الحُسَينُ عليه السلام إلى مَكَّةَ وهُوَ يَقرَأُ: «فَخَرَجَ مِنْهَا خَائِفًا يَتَرَقَّبُ قَالَ رَبِّ نَجِّنِى مِنَ الْقَوْمِ الظَّــلِمِينَ» ولَزِمَ الطَّريقَ الأَعظَمَ. فَقالَ لَهُ أهلُ بَيتِهِ: لَو تَنَكَّبتَ الطَّريقَ الأَعظَمَ كَما صَنَعَ ابنُ الزُّبَيرِ لِئَلّا يَلحَقَكَ الطَّلَبُ، فَقالَ: لا وَاللّهِ، لا اُفارِقُهُ حَتّى يَقضِيَ اللّهُ ما هُوَ قاضٍ. ۱
الإرشاد:حسين عليه السلام به سمت مكّه ره سپار شد، در حالى كه [اين آيه را]مى خواند: «از آن ديار، با ترس و هراس، بيرون رفت و اوضاع را مى پاييد. گفت: پروردگارا! مرا از قوم ستمگر، رهايى بخش» .
او راه اصلى را در پيش گرفت. خانواده اش به وى گفتند: اگر از راه اصلى صرف نظر كنى ـ چنان كه پسر زبير انجام داد ـ، [بهتر است] تا مبادا جستجوگرانِ حكومتى به تو برسند.
فرمود: «نه! به خدا سوگند، هرگز از اين راه، جدا نمى شوم تا خداوند، آنچه را مى خواهد، مقدّر فرمايد».
۱.الإرشاد: ج 2 ص 35، روضة الواعظين: ص 190، إعلام الورى: ج 1 ص 435 وفيهما صدره إلى «الظالمين»، بحار الأنوار: ج 44 ص 332.
کلیدواژه‌ها مقدمه گزیدهمعرفی کتاب حاضرخروج امام حسین علیه السلام از مدینه تا ورود به کربلااز مدینه تا مکه +1 مورد دیگر
تاريخ الطبري عن عون بن أبي جحيفة:كانَ مَخرَجُ الحُسَينِ مِنَ المَدينَةِ إلى مَكَّةَ يَومَ الأَحَدِ لِلَيلَتَينِ بَقِيَتا مِن رَجَبٍ سَنَةَ سِتّينَ ودَخَلَ [الإمام الحُسَينُ عليه السلام]مَكَّةَ لَيلَةَ الجُمُعَةِ لِثَلاثٍ مَضَينَ مِن شَعبانَ، فَأَقامَ بِمَكَّةَ شَعبانَ وشَهرَ رَمَضانَ وشَوّالاً وذَا القَعدَة ثُمَّ خَرَجَ مِنها لِثَمانٍ مَضَينَ مِن ذِي الحِجَّةِ يَومَ الثُّلاثاءِ ـ يَومَ التَّروِيَةِ ـ فِي اليَومِ الَّذي خَرَجَ فيهِ مُسلِمُ بنُ عَقيلٍ. ۱
تاريخ الطبرىـ به نقل از عون بن ابى جُحَيفه ـ: خروج حسين عليه السلام از مدينه به سوى مكّه روز يكشنبه، دو شبْ باقى مانده از ماه رجب سال شصت بود و شب جمعه، سه شب از ماه شعبانْ گذشته، وارد مكّه شد و باقى مانده ماه شعبان و ماه هاى رمضان، شوّال و ذى قعده را در مكّه اقامت كرد. آن گاه در هشتم ذى حجّه، روز سه شنبه، روز ترويه و در همان روزى كه مسلم بن عقيل در كوفه قيام نموده بود، از مكّه خارج شد.
۱.تاريخ الطبري: ج 5 ص 381، أنساب الأشراف: ج 3 ص 371، تذكرة الخواصّ: ص 245؛ الإرشاد: ج 2 ص 35، إعلام الورى: ج 1 ص 435 وفيهما صدره، بحار الأنوار: ج 44 ص 332 وراجع: الإستيعاب: ج 1 ص 445.
کلیدواژه‌ها مقدمه گزیدهمعرفی کتاب حاضرخروج امام حسین علیه السلام از مدینه تا ورود به کربلااز مدینه تا مکه +1 مورد دیگر
الفتوح:خَرَجَ [الإمامُ الحُسَينُ عليه السلام] في جَوفِ اللَّيلِ يُريدُ مَكَّةَ بِجَميعِ أهلِهِ، وذلِكَ لِثَلاثِ لَيالٍ مَضَينَ مِن شَهرِ شَعبانَ في سَنَةِ سِتّينَ. ۱
الفتوح:[حسين عليه السلام] در دل شب، به همراه خاندانش به سوى مكّه به راه افتاد و اين، در حالى بود كه سه روز از ماه شعبان سال شصت، گذشته بود.
۱.الفتوح: ج 5 ص 21، مقتل الحسين عليه السلام للخوارزمي: ج 1 ص 189؛ الملهوف: ص 101، مثير الأحزان: ص 25، المناقب لابن شهرآشوب: ج 4 ص 89 كلّها نحوه.
کلیدواژه‌ها مقدمه گزیدهمعرفی کتاب حاضرخروج امام حسین علیه السلام از مدینه تا ورود به کربلااز مدینه تا مکه +1 مورد دیگر