حدیث دربارهسپاس گفتنِ نعمت ها
الإمام الجواد عليه السلام:جاءَ رَجُلٌ إلَى الرِّضا عليه السلام فَقالَ لَهُ: يَابنَ رَسولِ اللّهِ، أخبِرني عَن قَولِ اللّهِ عز و جل: «الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعَــلَمِينَ» ما تَفسيرُهُ؟ فَقالَ: لَقَد حَدَّثَني أبي عَن جَدّي عَنِ الباقِرِ عَن زَينِ العابِدينَ عَن أبيهِ عليهم السلام: إنَّ رَجُلاً جاءَ إلى أميرِ المُؤمِنينَ عليه السلام فَقالَ: أخبِرني عَن قَولِ اللّهِ عز و جل: «الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعَــلَمِينَ» ما تَفسيرُهُ؟
فَقالَ: «الحَمدُ للّهِِ» هُوَ أن عَرَّفَ عِبادَهُ بَعضَ نِعَمِهِ عَلَيهِم جُمَلاً؛ إذ لا يَقدِرونَ عَلى مَعرِفَةِ جَميعِها بِالتَّفصيلِ؛ لِأَنَّها أكثَرُ مِن أن تُحصى أو تُعرَفَ، فَقالَ لَهُم: قولوا: الحَمدُ للّهِِ عَلى ما أنعَمَ بِهِ عَلَينا رَبُّ العالَمينَ، وهُمُ الجَماعاتُ مِن كُلِّ مَخلوقٍ مِنَ الجَماداتِ وَالحَيَواناتِ؛ وأمَّا الحَيَواناتُ فَهُوَ يُقَلِّبُها ۱ في قُدرَتِهِ، ويَغذوها مِن رِزقِهِ، ويَحوطُها بِكَنَفِهِ، ويُدَبِّرُ كُلّاً مِنها بِمَصلَحَتِهِ.
وأمَّا الجَماداتُ فَهُوَ يُمسِكُها بِقُدرَتِهِ؛ ويُمسِكُ المُتَّصِلَ مِنها أن يَتَهافَتَ، ويُمسِكُ المُتَهافِتَ مِنها أن يَتَلاصَقَ، ويُمسِكُ السَّماءَ أن تَقَعَ عَلَى الأَرضِ إلّا بِإِذنِهِ، ويُمسِكُ الأَرضَ أن تَنخَسِفَ إلّا بِأَمرِهِ، إنَّهُ بِعِبادِهِ رَؤوفٌ رَحيمٌ. ۲
امام جواد:مردى نزد امام رضا عليه السلام آمد و گفت: اى فرزند پيامبر خدا! مرا از تفسير سخن خداوند عز و جل كه: «ستايش، خداى را كه پروردگار جهانيان است» ، آگاه فرما كه تفسيرش چيست؟ فرمود: «پدرم، از جدّم، از باقر، از زين العابدين، از پدرش عليهم السلام برايم حديث كرد كه: مردى نزد امير مؤمنان آمد و گفت: مرا از تفسير سخن خداوند كه: «ستايش، خداى را كه پروردگار جهانيان است» ، آگاه فرما.
فرمود: «ستايش، خداى را» ، يعنى اين كه خداوند، به بندگانش برخى از نعمت هايى را كه به آنها داده است، مختصرا شناسانده است؛ زيرا بندگان نمى توانند تمام نعمت هاى او را به تفصيل بشناسند؛ چه، اين نعمت ها بيشتر از آن است كه شماره شوند يا شناخته گردند. از اين رو، به آنان فرمود: بگوييد: ستايش، خداوند را به سبب نعمت هايى كه پروردگار جهانيان، به ما ارزانى داشته است.
جهانيان، عبارت اند از: جماعاتى از هر مخلوقى، از بى جان و جاندار. جانداران را با قدرت خويش، جا به جا مى كند و از روزى خويش، آنها را تغذيه مى كند و آنها را در پناه خود، نگهدارى مى كند و هر يك را بنا بر مصلحتش، اداره مى نمايد.
و موجودات بى جان را با قدرت خويش، نگه مى دارد و آنهايى را كه به يكديگر پيوسته اند، از فرو پاشيدن، حفظ مى كند و آنها را كه از هم جدايند، از به هم پيوستن، نگه مى دارد. آسمان را از اين كه بر زمين افتد (مگر با اجازه خود او)، حفظ مى كند و زمين را از اين كه فرو ريزد (مگر به اجازه خود او) نگه مى دارد، چرا كه او نسبت به بندگانش، رئوف و مهربان است.