حدیث دربارهحُكَيم بن جَبَلة

الإمام عليّ عليه السلامـ مِن كَلامِهِ حينَ دَخَلَ البَصرَةَ ـ: عِبادَ اللّهِ! اِنهَدوا ۱ إلى هؤُلاءِ القَومِ مُنشَرِحَةً صُدورُكُم بِقِتالِهِم؛ فَإِنَّهُم نَكَثوا بَيعَتي، وأخرَجُوا ابنَ حُنَيفٍ عامِلي بَعدَ الضَّربِ المُبَرِّحِ وَالعُقوبَةِ الشَّديدَةِ، وقَتَلُوا السيابِجَةَ ۲، وقَتَلوا حُكَيمَ بنَ جَبَلَةَ العَبدِيَّ. ۳

امام على عليه السلامـ از سخنانش هنگامى كه به بصره داخل شد ـ: بندگان خدا! با سينه هايى گشاده و اطمينان كامل، به اين قوم، حمله بريد كه آنان، بيعتم را شكستند و كارگزارم ابن حُنَيف را سخت كتك زدند و پس از شكنجه شديد، اخراجش كردند. اينان نگهبانان بيت المال و نيز حكيم بن جبله عبدى را كشته اند.

۱.نَهَدَ: نهض، ونهد القوم لعدوّهم: إذا صمدوا له وشرعوا في قتاله (النهاية: ج 5 ص 134 «نهد»).

۲.قوم من السند كانوا بالبصرة حُرّاس السجن (الصحاح: ج 1 ص 321 «سبج»).

۳.الإرشاد: ج 1 ص 252، الجمل: ص 334 نحوه وفيه «السبابجة» بدل «السيابجة».

کلیدواژه‌ها یاران و کارگزاران امام علی روش سیاسی و محدودیت های امام علی علیه السلام در انتخاب کارگزاران حکیم بن جبله

احادیث دیگر این موضوع

تاريخ الطبرىـ به نقل از جارود بن ابى سبره ـ: در شبى كه عثمان بن حنيف زندانى شد، در حياط «مدينة الرزق (انبار آذوقه)»، مدينة الرزق، يكى از پاسگاه هاى ايران در حوالى بصره، پيش از آمدن مسلمانان بوده است (معجم البلدان: ج 3 ص 41). خواربارى براى خوراك مردم بود كه عبد اللّه [بن زبير] قصد داشت از آن براى تغذيه يارانش استفاده كند. در اين حال، خبر آنچه با عثمان [بن حنيف] كرده بودند، به حُكَيم بن جَبَله رسيد. حكيم گفت: اگر عثمان را يارى نكنم، خدا ترس نيستم. پس با گروهى از مردانِ دو قبيله عبد القيس و بكر بن وائل ـ كه بيشتر آنها از عبد القيس بودند ـ، به «مدينة الرزق»، نزد عبد اللّه بن زبير آمد. ابن زبير پرسيد: اى حكيم! چه كار دارى؟ گفت: مى خواهيم از اين خوراك، ارتزاق كنيم و ديگر، اين كه مى خواهيم بنا بر عهدنامه اى كه با عثمان بن حُنَيف نوشته ايد، او را رها كنيد تا در مقرّ فرماندارى، اقامت كند تا آن گاه كه على عليه السلام بيايد. به خدا سوگند، اگر ياورانى عليه شما مى يافتم كه با آنان شما را بكوبم، كارهاى شما را برنمى تابيدم و تا شما را در برابر كسانى كه كشتيد، نمى كشتم، از پا نمى نشستم. چون برادران ما را كشته ايد، ريختن خون شما براى ما حلال است. آيا از خداى عز و جل نمى هراسيد؟ با چه دستاويزى ريختن خون ها را حلال مى شمريد؟ [عبد اللّه بن زبير] گفت: به خاطر خون عثمان بن عَفّان. حُكيم گفت: آيا كسانى كه آنها را كشتيد، قاتلان عثمان بودند؟ آيا از خشم خدا نمى هراسيد؟ عبد اللّه بن زبير به او گفت: از اين خوردنى ها به شما نمى دهيم و عثمان بن حُنَيف را هم رها نمى كنيم تا آن گاه كه على را [از خلافت،] خلع كند. حكيم گفت: بار خدايا! تو حاكم عادلى. پس گواه باش. و به يارانش گفت: من در [حقّانيت] نبرد با اينان، هيچ شك و ترديدى ندارم. پس هر كس شك دارد، بازگردد. حُكيم با آنان جنگيد و جنگ سختى ميان آنان در گرفت و مردى شمشير بر ساق پاى حكيم زد [و آن را قطع كرد]. حكيم، ساق خود را برداشت و آن را به سوى آن مرد، پرتاب كرد. به گردن او اصابت كرد و او را بر زمين انداخت و نيمه جان شد. حكيم هم كِشان كِشان، خود را به او رساند و وى را كشت و بر او تكيه زد. مردى بر او گذشت و گفت: چه كسى تو را كشت؟ گفت: تكيه گاهم! در آن نبرد، هفتاد مرد از عبد القيس، كشته شدند. هُذَلى مى گويد: حكيم، هنگامى كه پايش قطع شد، سرود: آن گاه كه عزمم استوار گردد، به پا مى گويم: اى دو پاى من! نگران مباشيد دستان شجاعت با من است [كه با آنها از پاهايم دفاع مى كنم]. عامر و مَسلَمه مى گويند: همراه حكيم، پسرش اشرف و برادرش رعل بن جبله نيز كشته شدند.

سير أعلام النبلاء:حُكَيم در جنگ جمل منظور، حوادث آغازين ماجراى جمل است. (م) مى جنگيد تا آن كه پايش قطع شد. پس آن را برداشت و بر [سر]كسى كه آن را قطع كرده بود، كوفت و او را كُشت و همچنان با يك پا مى جنگيد و رَجَز مى خواند و مى گفت: اى ساق پا! نگران مباش دستم با من است كه با آن از ساقم حمايت مى كنم. پس خون فراوانى از او رفت و بر همان مقتولى كه پايش را قطع كرده بود، تكيه زد و نشست. سوارى بر او گذشت و گفت: چه كسى پايت را قطع كرد؟ گفت: تكيه گاهم! پس شجاع تر از او شنيده نشده است. سپس سحيم حدّانى بر او يورش بُرد و او را كُشت.