حدیث دربارهفصاحت و بلاغت امام

المناقب لابن شهر آشوبـ في وَصفِ عَلِيٍّ عليه السلام ـ: وهُوَ أخطَبُهُم، ألا تَرى إلى خُطَبِهِ مِثلِ: التَّوحيدِ، وَالشِّقشِقِيَّةِ، وَالهِدايَةِ، وَالمَلاحِمِ، وَاللُؤلُؤَةِ، وَالغَرّاءِ، وَالقاصِعَةِ، وَالِافتِخارِ، وَالأَشباحِ، وَالدُرَّةِ اليَتيمَةِ، وَالأَقاليمِ، وَالوَسيلَةِ، وَالطّالوتِيَّةِ، وَالقَصَبِيَّةِ، وَالنَّخيلَةِ، وَالسَّلمانِيَّةِ، وَالنّاطِقَةِ، وَالدّامِغَةِ، وَالفاضِحَةِ، بَل إلى نَهجِ البَلاغَةِ عَنِ الشَّريفِ الرَّضِيِّ، وكِتابِ خُطَبِ أميرِ المُؤمِنينَ عليه السلام عَن إسماعيلَ بنِ مِهرانَ السَّكونِيِّ عَن زَيدِ بنِ وَهبٍ أيضا؟! ۱

المناقب، ابن شهر آشوبـ در توصيف على عليه السلام ـ: او سخنورترينِ آنان بود. آيا به خطبه هايى چون: توحيد، شِقْشِقيه، هدايت، مَلاحِم، لؤلؤه، غَرّاء، قاصِعَه، افتخار، اَشباح، دُرّه، اَقاليم، وسيله، طالوتيّه، قصبيّه، نخيله، سَلمانيه، ناطقه، دامغه و فاضِحه نمى نگرى؟! و يا به سراسرِ نهج البلاغةى شريف رضى و كتاب خطب أمير المؤمنين اسماعيل بن مهران سَكونى (به روايت از زيد بن وَهْب)؟!

۱.المناقب لابن شهر آشوب: ج 2 ص 47، بحار الأنوار: ج 40 ص 162؛ البيان والتبيين: ج 1 ص 353 وفيه «وكان عليّ أخطبهم» فقط.

کلیدواژه‌ها شاخه های گوناگون دانش او ادبیات فصاحت و بلاغت امام

احادیث دیگر این موضوع

تاج العروس:اوّلين كسى كه نحو و لغت را نگاشت، ابو الأسود دُئِلى بود و آن را از امير مؤمنان على بن ابى طالب عليه السلام گرفته بود.

تاج العروسـ در بيان ديدگاه ها در مورد علّت نام گذارى علم «نحو» به اين نام ـ: گفته شده كه اين، به خاطر سخن على عليه السلام به ابو الأسود بود، كه پس از آن كه به وى، اسم و فعل و باب هايى از عربى را ياد داد كه به او فرمود: همين «نحو (شيوه)» را دنبال كن.

البداية والنهايةـ به نقل از ابن خَلِّكان و ديگران ـ: اوّلين كسى كه علم نحو را به ابو الأسوَدْ القا كرد، على بن ابى طالب عليه السلام بود كه به وى فرمود: «كلام، اسم و فعل و حرف است». آن گاه، ابو الأسود به همين نحو، پيش بُرد و بر سخن ايشان افزود و اين روش را دنبال كرد و به همين خاطر، اين دانشْ «نحوْ» نام گرفت.

امام على عليه السلام:به راستى كه ما اميرانِ [مُلكِ] سخنيم و ريشه هاى سخن، در ما ريشه دوانده و شاخسارش بر ما سايه افكنده است.

المناقب، ابن شهر آشوب:امام رضا عليه السلام، به نقل از پدرانش فرمود: «ياران پيامبر خدا گِرد آمدند و در اين خصوصْ سخن مى گفتند كه «الف» در كلام، بيشتر از ديگر حروف، كاربُرد دارد. على عليه السلام به بِداهه، خطبه اى زيبا و شگفت [بدون الف]ايراد كرد كه اوّلش چنين بود: سپاسْ مى گويم كسى را كه منّتش عظيم، نعمتش فراوان، رحمتش پيشاپيش، كلامش تامّ، اراده اش نافذ و فرمانش رساست. ر. ك: ص 381 (خطبه بدون الف). آن گاه، به بداهه، خطبه اى بدون نقطه ايراد كرد كه آغازش چنين است: سپاسْ خداى را كه شايسته ستايش و جايگاه هر ستايش است، و رساترين و شيرين ترين و سريع ترين و شريف ترين و آشكارترين و والاترين و گرامى ترين و سزاوارترين ستايش، از آنِ اوست. ر. ك: ص 387 (خطبه بدون نقطه). هر دوى اين دو خطبه را در [كتاب خود:]المكنون و المخزون آورده ام. و از سخنان اوست: «سبُك بار باشيد تا برسيد، كه رفتگان شما در انتظارِ ماندگان شمايند». و از سخنان اوست: «آن كه دستِ يارى از خويشاوندانش شُست، يك دست يارى را از آنان باز داشت و دستان يارى رسانِ بسيارى از آنان را از خود بُريد، و آن كه با اطرافيانش نرم خويى كرد، دوستىِ آنان را هميشگى ساخت». و از سخنان اوست: «هر كس چيزى را نداند، با آن دشمنى مى ورزد» كه نظير اين سخن خداوند است كه فرمود: «بلكه چيزى را دروغ شمردند كه به دانش آن، احاطه نداشتند» . و از سخنان اوست: «انسان در زير زبانش پنهان است؛ چون سخن گويد، آشكار مى شود» كه نظير اين سخن خداوند است كه فرمود: «و از آهنگِ سخن، به [حال] آنان پى خواهى برد» . و از سخنان اوست: «ارزش هر كس، به چيزى است كه خوب مى داند» كه نظير اين [سخن خداوند]است كه: «در حقيقت، خدا او را بر شما برترى داده، و او را در دانش و [نيروى]بدن، بر شما برترى بخشيده است» . و از كلام اوست: «قتل، قتل را كم مى كند» كه نظير اين [سخن خداوند] است كه: «شما را در قصاص، زندگانى است» .

تاريخ دمشق:معاويه گفت: ما گفتگو مى كرديم كه تيغ، سر هيچ قريشى اى را كه از على فصيح تر باشد، نتراشيده است.

الإمامة والسياسةـ در يادكردِ آمدن ابن ابى مِحْجن به نزد معاويه ـ: معاويه گفت: به خدا سوگند اگر همه زبان هاى مردم، گِرد آيند و يك زبان شوند، زبان على در برابر آنها بسنده است.

مُروج الذَّهَبـ در يادكردِ پاره اى از سخنان على عليه السلام ـ: آنچه مردم از خطبه ها (سخنرانى ها)ى وى در ساير جاها گِرد آورده اند، چهارصد و هشتاد و اندى خطبه است كه به بداهه ايراد كرده است و آن خطبه ها، در زبان و عمل مردم، متداول اند.