حدیث دربارهيكتا

الإمام عليّ عليه السلام:الواحِدُ بِلا تَأويلِ عَدَدٍ. ۱

امام على عليه السلام:[خداوند،] يكتاست، نه بر پايه شمارش.

۱.الكافي: ج 1 ص 140 ح 5 عن إسماعيل بن قتيبة عن الإمام الصادق عليه السلام، نهج البلاغة: الخطبة 152، مجمع البيان: ج 10 ص 862 عن عبد خير، روضة الواعظين: ص 24 وفيها «الأحد» بدل «الواحد»، تحف العقول: ص 63 وفيه «أحد لا بتأويل عدد».

کلیدواژه‌ها صفات ثبوتی یکتا

احادیث دیگر این موضوع

امام على عليه السلام:يك است، نه از باب شمارش، و دائم است، نه بر پايه پايان داشتن، و قائم است، نه با تكيه [بر چيزى].

الخصالـ به نقل از شُرَيح بن هانى ـ: در جنگ جَمَل، مردى اعرابى (صحرانشين)، نزد امير مؤمنان ايستاد و گفت: اى امير مؤمنان! آيا تو مى گويى كه خداوند، يكى است؟ مردم به او هجوم آوردند و گفتند: اى اعرابى! آيا نمى بينى كه امير مؤمنان، پريشان خاطر است؟ امير مؤمنان فرمود: «رهايش كنيد! آنچه اين اعرابى در پى [فهم] آن است، چيزى است كه ما از اين قوم مى خواهيم». آن گاه فرمود: «اى اعرابى! به چهار گونه گفته مى شود كه خدا، يكى است. دو نوع آن، درباره خداى عز و جل روا نيست و دو نوع آن، درباره او رواست. دو نوعى كه درباره او جايز نيست، يكى اين است كه كسى بگويد: او يكى است و مقصودش، يك برپايه عددها باشد. اين نوع «يك» گفتن درباره خدا، روا نيست؛ چون چيزى كه «دو» ندارد، در اعداد داخل نمى شود. آيا نمى بينى آن كسى كه مى گويد او يكى از سه تاست، كافر مى گردد؟ اشاره به آيه 73 از سوره مائده: «قَالُواْ إِنَّ اللَّهَ ثَالِثُ ثَلَـثَةٍ». همچنين اگر كسى بگويد: او يكى از مردم است كه منظورش نوعى از يك جنس باشد، اين هم درباره وى روا نيست؛ زيرا اين، تشبيه است و پروردگار ما برتر و والاتر از آن است. امّا دو نوعى كه درباره خدا ثابت (محقَّق) است، يكى اين است كه كسى بگويد: او يكتايى است كه در بين چيزها مشابهى برايش نيست. پروردگار ما چنين است. و نيز اين كه كسى بگويد: خداوند عز و جل معنايى يگانه است و منظورش اين باشد كه او در وجود و در عقل و در وهم، بخش پذير نيست. خداى ما، چنين است».

امام على عليه السلام:آن كه خداوند را داراى چگونگى بداند، يگانه اش نشمرده است، و آن كه او را مثل چيزى قرار دهد، حقيقت او را نيافته است، و آن كه او را به چيزى تشبيه كند، او را قصد نكرده است.

امام على عليه السلام:يگانه انگاشتن [خدا]، آن است كه او را در وهم نياورى.

امام على عليه السلام:راهنما به سوى او، نشانه هاى اوست، و وجودش، اثبات اوست، و شناختش به يگانه دانستن اوست، و يگانه دانستنش به فرق نهادن بين او و آفريدگان اوست، و فرق نهادن، به جدايى در صفات است، نه به جدايى در كنار بودن. او پروردگارِ آفريننده است، نه پروريده آفريده. هر آنچه تصوّر شود، او بر خلاف آن است.

امام على عليه السلامـ درباره سخن مؤذّن: «أشهد أن لا إله إلّا اللّه؛ گواهى مى دهم كه خدايى جز خداوند يكتا نيست» ـ: اين، اعلام اين موضوع است كه گواهى دادن، جز با شناخت قلبى روا نيست. گويى مؤذّن مى گويد: اعلام مى كنم كه معبودى جز خداى عز و جل نيست، و هر معبودى جز خداى عز و جل باطل است و با زبانم به آنچه در دل دارم ـ يعنى علم به يكتايى خدا ـ اقرار مى كنم، و گواهى مى دهم كه پناهگاهى از (غضب) خدا، جز به سوى خدا نيست و نجات از شرّ هر شرورى و فتنه هر فتنه گرى، جز به وسيله خدا ممكن نيست. در بار دوم كه مى گويد: «أشهد أن لا إله الّا اللّه»، معنايش اين است كه گواهى مى دهم هدايت كننده اى جز خداى يكتا نيست، و براى من، راهنمايى به سوى دين، جز خداى يكتا نيست، و خدا را گواه مى گيرم كه من شهادت مى دهم خدايى جز خداوند يكتا نيست، و همه ساكنان آسمان ها و زمين ها و آنچه در آنهاست، از جمله همه فرشتگان و انسان ها و هر چه كوه، درخت، جنبنده و حيوان وحشى و بلكه هر تَر و خشكى را كه هست، گواه مى گيرم كه من شهادت مى دهم آفريدگارى جز خداى يكتا نيست، و هيچ روزى دهنده، معبود، زيان رسان و سود رسان، برگيرنده و پخش كننده، دهنده و بازدارنده، خيرخواه، بَسنده، شفا دهنده، پيش دارنده و به تأخير اندازنده اى جز خداوند يكتا نيست. آفريدن و تدبير، از آنِ اوست و همه خيرها در دست اوست. فرخنده خدايى است پروردگار جهانيان!.

امام على عليه السلامـ در يكى از سخنرانى هايش ـ: اگر انديشه ات را در راه هاى گوناگون به كار گيرى تا به نهايت آن برسى، برهانْ جز به اين، راهنمايى ات نخواهد كرد كه آفريننده مورچه، همان آفريننده خرما بُن [با همه بلندى و ستبرى اش] است، به خاطر دقّتى كه جدا جدا در [آفرينش] هر چيز به كار رفته است، و تفاوت هاى دقيقى كه در آفرينش هر جاندار با جاندار ديگر نهفته است، و اين كه [براى خداوند]در كار آفرينش، ميان اجسام سخت و نرم، و سنگين و سبك، و قوى و ضعيف، هيچ فرقى نيست.

امام على عليه السلام:از آن جا كه براى اثبات آفريننده جهان، راهى جز خِرد نيست ـ زيرا او حس نمى شود تا چشم و يا يكى از حواس، او را درك كند ـ، اگر او يگانه نبود، بلكه دو و يا بيشتر بود، بايد خرد، چنان كه سازنده يگانه را اثبات مى كند، چندين سازنده را اثبات مى كرد، و اگر سازنده جهانْ دوتا بود، تدبير آنها با نظمى يكسان جارى نمى شد و احوال آن دو، با استوارى و تمامت سامان نمى يافت؛ زيرا اختلاف در انگيزه و رفتار، از دو نفر امرى خردپذير است. و روا نيست كه گفته شود: «آن دو اتّفاق نظر دارند و اختلافى ندارند»؛ چون هر كس اتّفاق نظرش [با ديگرى]روا باشد، اختلاف ورزيدنش هم ممكن است. مگر نمى بينى دو كس كه با يكديگر اتّفاق نظر دارند، از دو حالت، خارج نيستند؟ يا هر دو بر اداره جهان، توانا هستند و يا هر دو ناتوان اند. اگر هر دو توانا باشند، هر دو ناتوان خواهند بود، و اگر هر دو ناتوان باشند، هر دو جاهل اند، و ناتوان و جاهل، نه خداست و نه قديم.