حدیث دربارهدر سوگ امام

الكامل للمبرّد عن أبي الأسود الدُّئَليـ في رثاء الإمام عليّ عليه السلام ـ: ألا أبلِغ مُعاوِيَةَ بنَ حَربٍ فَلا قَرَّت عُيونُ الشّامِتينا أ في شَهرِ الصِّيامِ فَجَعتُمونا بِخَيرِ النّاسِ طُرّا أجمَعينا! قَتَلتُم خَيرَ مَن رَكِبَ المَطايا ورَحَّلَها ومَن رَكِبَ السّفينا ومَن لَبِسَ النِّعالَ ومَن حَذاها ومَن قَرَأَ المثَانِيَ وَالمُبينا إذَا استَقبَلتَ وَجهَ أبي حُسَينٍ رَأَيتَ البَدرَ راعَ النّاظِرينا لَقَد عَلِمَت قُرَيشٌ حَيثُ كانَت بِأَنَّكَ خَيرُها حَسَبا ودِينا ۱

الكامل، مبرّدـ به نقل از ابو الأسود دُئَلى در مرثيه امام على عليه السلام ـ: به معاوية بن حرب برسان كه هرگز چشم شماتت كنندگان روشن مباد! آيا در ماه روزه، ما را به فاجعه شهادت بهترين همه انسان ها نشانديد؟ بهترين كسى را كشتيد كه بر مركب ها سوار شد و آنها را رام كرد و به راه انداخت و بهترين كسى كه بر كِشتى نشست. و بهترين كسى كه كفش به پا كرد و راه پيمود و بهترين كسى كه آيات مثانى (سوره حمد) و قرآن مبين را خواند. هرگاه با سيماى پدر حسين روبه رو مى شدى ماه تمام را مى ديدى كه بينندگان را خيره مى ساخت. قريش هرجا كه بودند، مى دانستند كه تو در شرافت و دين از همه برترى.

۱.تاريخ الطبري: ج 5 ص 150، الكامل في التاريخ: ج 2 ص 438، مروج الذهب: ج 2 ص 428 وفيه «النور فوق» بدل «البدر راع»، المعجم الكبير: ج 1 ص 103 وليس فيه البيت الخامس وفيه «خيسها» بدل «رحّلها»، أنساب الأشراف: ج 3 ص 265 وليس فيه البيت الثاني والخامس، الفصول المهمّة: ص 138؛ روضة الواعظين: ص 153 وفيه «أكرمهم» بدل «رحّلها» وراجع اُسد الغابة: ج 4 ص 116 الرقم 3789 ووفيات الأئمّة: ص 75.

کلیدواژه‌ها حکمت نامه پیامبر اعظم در یک نگاه حکمت های اعتقادی نبوت غیب گویی های پیامبر +3 مورد دیگر

احادیث دیگر این موضوع

المناقب، ابن شهرآشوب:امام حسن عليه السلام ـ در سوگ امام على عليه السلام چنين سرود: «كجاست آن كه ميان مردم باب علم [پيامبر] مصطفى بود؟ كجاست آن كه در قحط سالى براى مردم، ابر بود؟ كجاست آن كه چون به جنگ مى خواندند پاسخ مى داد؟ كجاست آن كه دعايش مستجاب و پذيرفته بود؟». نيز از اشعار اوست: «چشم ها را بگذار بر على هر چه مى خواهند بگريند. بر اين گريه، گلايه بى غمان را نپذير چرا كه قلب تو خالى از درد و غم نيست. چه شگفت مردى هستى! آن گاه كه مهمانان سواره در مجلس و نزد تو فرود مى آيند. اندوه او را برطرف مى سازى بى آن كه به سستى و خستگى بگروى». نيز از آن حضرت است: «خدا خوار كننده او را خوار كند و شمشير فنا را هرگز از سر قاتلانش غلاف نكند».

الكامل، مبرّدـ به نقل از ابى زبيد طايى در سوگ على بن ابى طالب عليه السلام ـ: نيكان بزرگوار، هر اخلاق برجسته اى كه دارند همه مديون و وابسته به مردى هستند كه خداوند، او را براى دين برگزيد. طبيب بينايى كه از انگيزه ها و كينه هاى مردان آگاه بود و حامل علم پيامبر بود و در اين كار، همتا و همانندى نداشت. قطره اى بود كه چون وقتش رسيد، فرو چكيد و هر چيز را زمان و اندازه اى معيّن است. تا آن كه در مسجدى پاك، بر پيشوايى هدايتگر نشست اگر چه گروهى او را در پناه داشتند. مقدّر شد كه ابو الحسن عليه السلام وارد بهشت شود و پس از او براى قاتلش آتش واجب گشت.

امام صادق عليه السلام:چون امير مؤمنان كشته شد، صعصعة بن صُوحان چنين سرود: هلا، برادرم! كيست كه جاى انس مرا به تو بگيرد؟ و كيست كه شِكوه ام را نزد او برم؟ حوادث دهر گذرا، تو را دربر گرفت آرى، حوادث روزگار، اين چنين مى گسترد و درهم مى پيچد. تو در حال حيات برايم موعظه ها داشتى و امروز، بيش از دوران حياتت برايم مايه پند و موعظه اى.

المناقب، ابن شهرآشوبـ به نقل از ابو صالح ـ: چون على بن ابى طالب عليه السلام كشته شد، ابن عبّاس گفت: امروز، از سرزمين مدينه، فقه و دانش كاسته شد. سپس گفت: كاهش زمين، به فقدان عالمان آن و بهترين هاى اهل زمين است. خداوندْ اين دانش را از سينه مردان جدا نمى كند، بلكه با گرفتن دانشمندانْ دانش را مى گيرد، تا آن جا كه وقتى دانايى باقى نمانْد، مردمْ نادانان را به رياست مى پذيرند. پس آنان مورد سؤال قرار مى گيرند و بدون آگاهى فتوا مى دهند، كه هم گم راه مى شوند و هم گم راه مى كنند.

بحار الأنوارـ به نقل از لوط بن يحيى، از اساتيد روايتش ـ: چون امير مؤمنان به خاك سپرده شد، صعصعة بن صُوحان عبدى كنار قبر ايستاد، دست بر دلش نهاد و با دست ديگر خاك برمى داشت و بر سر خود مى ريخت. آن گاه گفت: پدر و مادرم فدايت، يا امير مؤمنان! سپس گفت: گوارايت باد، اى على! پاك به دنيا آمدى. صبر تو نيرومند و جهاد تو عظيم بود و با فكر خويش به پيروزى رسيدى و تجارتت سودآور بود. به ديدار آفريدگارت رفتى و خداوند هم با بشارتْ تو را پذيرفت و فرشتگانْ تو را در بر گرفتند. در جوار پيامبر صلى الله عليه و آله آرميدى. خداوند هم با اين جوار و همسايگى تو را كرامت بخشيد. به رتبه برادرت مصطفى پيوستى و از جام سرشار او نوشيدى. از خداوند مى خواهم كه بر ما منّت نهد كه پيرو تو باشيم و به سيره تو عمل كنيم و با دوستانت دوستى كنيم و با دشمنانت دشمن باشيم و ما را در زمره دوستانت برانگيزد. تو به مقامى رسيدى كه كسى بدان نرسيد و به درجه اى نايل شدى كه كسى به آن رتبه نايل نشد، و به جهاد راستين در راه خدا و در پيش روى برادرت مصطفى پرداختى و آن گونه كه بايد به يارى دين خدا برخاستى، تا آن كه سنّت ها را برپا داشتى و فتنه ها را ريشه كن ساختى. اسلامْ استوار و پا برجا شد و ايمانْ سامان يافت. پس بهترين درود و سلام از من بر تو باد! مؤمنان به تو پشتْ گرم شدند و با تو نشانه هاى راه، آشكار شد، سنّت ها برپا گشت و منقبت ها و خصلت هاى تو در هيچ كس فراهم نيامد. در پاسخ گويى به دعوت پيامبر صلى الله عليه و آله پيشتاز بودى، به يارى او شتافتى، جانت را سپر جانش ساختى و شمشيرت ذوالفقار را در صحنه هاى خوف و هراس، بركشيدى. با جهاد تو خداوندْ هر جبار سركش را درهم شكست، و با تو هر دلاورِ نيرومند، خوار شد. خداوند به دست تو دژهاى مشركان و كافران و متجاوزان و فرومايگان را ويران ساخت و دشمنان گم راه را به دست تو كشت. گوارا باد بر تو، اى امير مؤمنان! از همه مردم به پيامبر خدا نزديك تر بودى. اوّلين مسلمان و داناترين و فهيم ترينِ مردم بودى. گوارايت باد، اى ابو الحسن! خداوندْ جايگاهت را شرافت بخشيد. در نسب و شرافت از همه مردم به پيامبر خدا نزديك تر بودى و از همه زودتر مسلمان شدى. از همه يقينت سرشارتر، دلت استوارتر، در راه آن حضرتْ فداكارتر و در بهره، خير تو عظيم تر بود. خداوندْ ما را از پاداش تو محروم نگردانَد و پس از تو خوارمان نسازد. به خدا سوگند، زندگانى ات كليدهاى خير و قفل هاى شر بود و امروز كه شهيد شدى، كليد بدى ها و قفل نيكى هاست. اگر مردمْ سخنت را مى پذيرفتند، از بالا و زير پايشان از نعمت هاى الهى مى خوردند؛ ليكن آنان دنيا را بر آخرت ترجيح دادند. آن گاه به شدّت گريست و همه همراهانش را گرياند. روى به امام حسن و امام حسين و محمّد و جعفر و عبّاس و يحيى و عون و عبد اللّه عليهم السلام كرده، در سوگ پدرشان ـ كه درود خدا بر او باد ـ تسليتشان گفتند. مردم برگشتند. فرزندان امير مؤمنان و پيروان آنان نيز به كوفه بازگشتند.

الكافىـ به نقل از اُسيد بن صفوان ـ: روزى كه امير مؤمنان درگذشت، آن جا از صداى گريه به لرزه درآمد و مردم مثل روز وفات پيامبر صلى الله عليه و آله مدهوش شدند. مردى گريان و شتابان و «إنا للّه وإنا إليه راجعون» گويان آمد، در حالى كه مى گفت: «امروز، خلافتِ نبوّت قطع شد» تا آن كه آمد و در مقابل درِ اتاقى كه امير مؤمنان در آن بود ايستاد و گفت: رحمت خدا بر تو باد، اى ابو الحسن! اولين مسلمان از اين قوم بودى و در ايمان، خالص ترين آنان و در يقينْ استوارترين از همه خداترس تر بودى و بيش از همه رنج كشيدى و بيش از همه دور و بَر پيامبر خدا بودى و براى اصحاب او ايمن ترين بودى. مناقب تو از همه برتر، سابقه ات از همه ارجمندتر و درجه ات از همه بالاتر بود و به پيامبر خدا از همه نزديك تر و در رفتار و اخلاق و شيوه و عمل، از همه به پيامبر صلى الله عليه و آله شبيه تر بودى. منزلت تو والاتر و نزد آن حضرت از همه گرامى تر بود. خدايت از اسلام و پيامبر صلى الله عليه و آله و مسلمانانْ پاداش نيكو دهد. آن گاه كه اصحابش ضعيف شدند، تو نيرومند شدى، آن گاه كه عقب نشستند تو به ميدان شتافتى و آن گاه كه سست شدند، تو قيام كردى. آن گاه كه اصحاب او در انديشه هاى ديگر بودند، تو به شيوه رسول خدا پايبند ماندى، با آن كه به حقْ جانشين او بودى. به رغم منافقان و خشم آوردن كافران و ناخشنودى حسودان و خوارى و خفّت فاسقان درگير نشدى و زارى نكردى. وقتى ديگران سست شدند، تو براى امر خدا به پا خاستى و چون در سخن گفتن، ترديد و درنگ كردند، تو زبان گشودى. آن گاه كه آنان ايستادند، تو با نور الهى پيش رفتى. آنان از تو پيروى كردند و هدايت شدند. صدايت از همه پايين تر و عبادتت از همه والاتر بود. از همه كم حرف تر و از همه درستگوتر، از همه بزرگ انديشه تر و از همه دليرتر و با يقين تر و نيكوكارتر و به كارها آشناتر بودى. به خدا سوگند كه در اوّل و آخر، سرور و سالار دين بودى: اوّل، آن گاه كه مردم پراكنده شدند و آخر، آن گاه كه سست گشتند. براى مؤمنانْ پدرى مهربان بودى و آنان در كفالت تو بودند. بارى را كه ديگران از برداشتن آن ناتوان بودند، تو بر دوش كشيدى و آنچه را تباه كردند، تو نگه داشتى و آنچه را وا گذاشتند، تو به آن پرداختى. وقتى فراهم گشتند، تو آستين بالا زدى و آن گاه كه بى تاب شدند، تو والا شدى. آن گاه كه شتاب كردند، تو شكيبايى كردى و آنچه را طلب مى كردند، تو به چند برابرش رسيدى و آنان در سايه تو به آنچه نمى پنداشتند، رسيدند. بر كافرانْ عذابى ريزان و دمان بودى و براى مؤمنانْ تكيه گاه و دژى استوار. به خدا سوگند، تو با نعمت هاى ولايت و خلافت سرشته شدى و از اين عطيّه كامياب گشتى و سوابق آن را به دست آوردى و فضيلت هاى آن را بردى. حجّت و دليل تو كاسته نشد، قلبت به كژى دچار نگشت، بصيرتت ضعيف نشد، نترسيدى و فرو نيفتادى. همچون كوه بودى كه تندبادها آن را از جاى نمى جنبانند. آن گونه بودى كه [پيامبر خدا]فرمود: مردم در هم نشينى و قدرت و توان تو ايمان آوردند، و آن گونه بودى كه [پيامبر صلى الله عليه و آله]فرمود: در بدن خود ضعيف، شايد مراد آن باشد كه به جسم خود و ماديّات، چندان اهميّت نمى دادى. امّا در كار خدا پرتوان! در پيش خود فروتن و نزد خداوند، بزرگوار! در زمينْ بزرگ بودى و نزد مؤمنان، والا قدر!. هيچ گوينده اى را جاى عيبجويى در تو نبود و احدى را درباره تو طمعى براى ناحق نبود و براى هيچ كس نزد تو ملاحظه كارى و سازش نبود. ناتوانِ زبون و خوار، نزد تو نيرومند و عزيز بود تا آن كه حقّش را بستانى، و نيرومند عزيز در نزد تو خوار و ناتوان بود، تا حق را از او بستانى [و به صاحبش برسانى]. نزديك و دور، در نگاه عادلانه ات در حق برابر بودند. كار تو حق بود و راستى و مدارا. سخنت حكم قاطع و حتمى، و فرمان تو بردبارى و دورانديشى بود و انديشه ات دانش و تصميم در آنچه كردى. به وسيله تو راهْ هموار گشت و دشوارى آسان شد و آتش فتنه ها خاموش گشت و دينْ اعتدال گرفت و اسلامْ قوّت يافت. پس امر خدا چيره گشت، هرچند كافران خوش نداشتند. اسلام و مؤمنان با تو به ثبات و استقرار دست يافتند. بسيار پيش رفتى و پيشى گرفتى و آيندگانِ پس از خود را به رنج و زحمت شديد افكندى. تو فراتر از آنى كه گريه جبرانت كند. داغ مصيبتت در آسمان، بزرگ به شمار آمد و مردم را خُرد كرد. إنا للّه وإنا إليه راجعون! به قضاى الهى راضى هستيم و تسليم فرمان اوييم. به خدا كه هرگز مسلمانان به مصيبتى چون فقدان تو گرفتار نخواهند شد. براى مؤمنانْ پناه و دژ استوار و قلّه اى بلند بودى، و بر كافران، سختگير و خشمگين. خداى متعالْ تو را به پيامبرش ملحق سازد و ما را از پاداش سوگوارى محروم نسازد و پس از تو گم راهمان نكند. مردم ساكت بودند تا سخن او به پايان رسيد. گريست و اصحاب پيامبر خدا نيز گريستند. پس هرچه او را جستجو كردند، نيافتندش.