غارت بُسْر بن اَرطات

تاريخ الطبرىـ به نقل از عوانه ـ: پس از ماجراى حكميّت، معاوية بن ابى سفيانْ بُسْر پسر ابو اَرطات را كه مردى از بنى عامر بن لُؤَى بود، همراه سپاهى روانه ساخت. از شام حركت كردند تا به مدينه رسيدند. آن روز، ابو ايّوب انصارى كارگزار على عليه السلام در مدينه بود. ابو ايّوب از آنان گريخت و در كوفه به نزد على عليه السلام رفت. بُسْر وارد مدينه شد، به منبر رفت و كسى با او نجنگيد. از روى منبر فرياد برآورد: اى ديناريان، اى نجّاريان، اى زريقيان! اى پيرِ من، اى پير من! ديروز با او بودم. اينك او كجاست؟ مقصودش عثمان بود. سپس گفت: اى مردم مدينه! به خدا سوگند، اگر فرمان معاويه به من نبود، هيچ كس از مردانتان را در مدينه زنده نمى گذاشتم. مردم مدينه با او بيعت كردند. كسانى نزد بنى سلمه فرستاد و گفت: به خدا

تاريخ اليعقوبى:معاويه، بُسْر بن ابى اَرطات را ـ بسر بن ارطات عامرى از بنى عامر هم گفته اند ـ با سه هزار نفر فرستاد و به او گفت: برو تا به مدينه بگذرى. اهل مدينه را آواره كن، به هر كه گذشتى او را بهراسان و به هر كس رسيدى كه مالى داشت و در اطاعت ما نبود، غارتش كن. به مردم مدينه چنين وانمود كن كه قصد جانشان را كرده اى و هيچ برائت و عذرى نزد تو ندارند. پيش برو تا به مكّه برسى. در مكّه متعرّض كسى نشو. مردم بين مكّه و مدينه را به وحشت بينداز و آنان را آواره و پراكنده ساز. سپس پيش برو تا به صنعا برسى، كه آن جا پيروانى داريم و نامه آنان به من رسيده است. بُسر خارج شد. به هيچ قبيله اى از قبايل عرب نمى گذشت، مگر آن كه طبق دستور معاويه با آنان رفتار مى كرد تا آن كه به مدينه رسيد. فرماندار مدينه ابو

تاريخ اليعقوبىـ به نقل از ابو خالد والبى ـ: فرمان على عليه السلام به جارية بن قدامه را خواندم: «اى جاريه! تو را به تقواى الهى كه فرا گيرنده خير است، فرا مى خوانم. به يارى خدا حركت كن و با دشمنت كه تو را به سوى او گسيل دادم، روياروى شو و جز با كسى كه با تو بجنگد، نجنگ. بر زخمى حمله نكن و هر چند تو و يارانت پياده باشيد، حيوانى را از آنان به تصرّف مگير. آب صاحبان آب را به خودت اختصاص مده و جز بازمانده آب آنان را، آن هم از روى رضايتشان، منوش. به زن و مرد مسلمان دشنام مده كه بر خويشتن همان فراهم آورى كه به خاطر آن شايد ديگرى را ادب مى كنى. به هيچ زن و مرد پيمان بسته اى (اهل كتاب) ستم مكن. به ياد خدا باش و نه در شب و نه در روز، سستى مكن. پياده نظام خود را سوار كنيد و در آنچه در دست شماست،

الغاراتـ به نقل از كلبى و لوط بن يحيى ـ: پسر قيس بن زُراره شاذى، از طايفه اى از هَمْدان، نزد على عليه السلام آمد و او را از خروج بُسر آگاهانيد. على عليه السلام مردم را فرا خواند، ولى سنگينى كردند. فرمود: «آيا مى خواهيد من خودم با گُردانى در پى گُردانى از نيروها در دشت ها و كوه ها بيرون بروم؟ به خدا سوگند، خردمندان و فرزانگان شما رخت بر بسته اند؛ آنان كه هرگاه فرا خوانده مى شدند، اجابت مى كردند و چون فرمان مى يافتند، فرمان مى بردند. تصميم گرفته ام از شما دور شوم و تا شب و روز در گردش است (براى هميشه) از شما يارى نطلبم». جارية بن قدامه برخاسته، گفت: من به جاى آنان تو را كفايت مى كنم، اى امير مؤمنان! فرمود: «به جانم سوگند، تو خجسته سيرت و نيك آهنگ و شايسته دودمانى». و همراه او دوهزار نفر

الغاراتـ به نقل از ابو ودّاك شاذى ـ: زرارة بن قيس شاذى آمد و خروج بُسر به همراه عده اى را به على عليه السلام خبر داد. حضرت بر فراز منبر رفت و پس از حمد و ثناى الهى فرمود: امّا بعد؛ اى مردم! نخستين جدايى و آغاز كاهش شما، رفتن خردمندان و فرزانگان شماست؛ آنان كه چون سخن به آنان گفته مى شد، تصديق مى كردند؟ مى گفتند و عدالت داشتند؛ فرا خوانده مى شدند و اجابت مى كردند. به خدا سوگند، من شما را در آغاز و پايان و آشكار و نهان و شب و روز و صبح و عصر فرا خواندم، و دعوتم جز بر فرار و رويگردانى شما نيفزود. آيا پند و دعوت به هدايت و حكمت، سودتان نمى بخشد؟ من به آنچه شما را اصلاح مى كند و كجى تان را استوار مى سازد، دانايم؛ ولى به خدا سوگند، شما را به بهاى تباه ساختن خودم اصلاح نمى كنم! ولى اندكى مهلتم

الفتوح:پس از آن كه بُسر بن ارطات بر حَضرَموت شبيخون زد و امام عليه السلام كوفيان را براى جهاد فراخواند، به آنان فرمود: «شما را چه مى شود كه جوابم را نمى دهيد و چيزى نمى گوييد؟ آشكارا و نهانْ شما را به نبرد با دشمنتان فرامى خوانم و فراخوان من جز بر گُريزتان نمى افزايد؟ آيا شعر و رجز مى خوانيد و از عزيمت گريزانيد؟ دستانتان پريشان و بريده باد! جنگ و آمادگى نبرد را از ياد برده ايد و دل هايتان از ياد آن غافل مانده است». كسى چيزى پاسخش نداد. فرمود: «آيا شگفت نيست كه معاويه فرمان مى دهد و مى پذيرند، فرا مى خواند و جواب مى دهند؛ ولى من فرمانتان مى دهم، مخالفت مى كنيد و فرا مى خوانم، جواب نمى دهيد؟! به خدا سوگند، خردمندان و فرزانگان و پرهيزگاران شما رفته اند؛ آنان كه چون سخن مى گفتند، راست مى

الغاراتـ به نقل از عبدالرحمان بن نعيم ـ: پس از صلح امام حسن عليه السلام، روزى بُسر و عبيد اللّه بن عبّاس [كه به معاويه پيوسته بود] با هم نزد معاويه بودند. عبيد اللّه بن عبّاس به معاويه گفت: آيا تو به اين بى رحمِ قطع كننده رَحِم دستور دادى پسرانم را بكشد؟ معاويه گفت: من نه فرمان دادم و نه دلم اين را مى خواست. بُسر خشمگين شد و شمشيرش را پرت كرد و گفت: تو اين شمشير را به من دادى و گفتى مردم را با آن سركوب كن، تا هر جا كه بكُشد! حالا مى گويى نه دستور دادم و نه مايل بودم؟ معاويه گفت: شمشيرت را بردار. به جانم سوگند، وقتى پيش مردى از بنى عبد مناف كه ديروز دو پسرش را كشته اى شمشيرت را پرت مى كنى، ناتوانى! عبيد اللّه بن عبّاس گفت: به من حق مى دهى در برابر آن دو فرزند، او را بكشم؟ يكى از