حدیث دربارهغارت بُسْر بن اَرطات

الغارات عن أبي ودّاك الشاذي:قَدِمَ زُرارَةُ بنُ قَيسٍ الشّاذي فَخَبَّرَ عَلِيّا عليه السلام بِالعِدَّةِ الَّتي خَرَجَ فيها بُسرٌ، فَصَعِدَ المِنبَرَ فَحَمِدَ اللّهَ وأثنى عَلَيِه، ثُمَّ قالَ: أمّا بَعدُ؛ أيُّهَا النّاسُ! فَإِنَّ أوَّلَ فُرقَتِكُم وبَدءِ نَقصِكُم ذَهابُ اُولِي النُّهى وأهلِ الرَّأيِ مِنكُمُ، الَّذينَ كانوا يُلقَونَ فَيُصَدِّقونَ، ويَقولونَ فَيَعدِلونَ، ويُدعَونَ فَيُجيبونَ، وأنَا وَاللّهِ قَد دَعَوتُكُم عَودا وبَدءا وسِرّا وجِهارا، وفِي اللَّيلِ وَالنَّهارِ وَالغُدُوِّ وَالآصالِ، فَما يَزيدُكُم دُعائي إلّا فِرارا وإدبارا، أ ما تَنفَعُكُمُ العِظَةُ وَالدُّعاءُ إلَى الهُدى وَالحِكمَةِ، وإنّي لَعالِمٌ بِما يُصلِحُكُم ويُقيمُ أوَدَكُم، ولكِنّي وَاللّهِ لا اُصلِحُكُم بِإِفسادِ نَفسي، ولكِن أمهِلوني قَليلاً، فَكَأَنَّكُم وَاللّهِ بِامرِئٍ قَد جاءَكُم يَحرِمُكُم ويُعَذِّبُكُم فَيُعَذِّبُهُ اللّهُ كَما يُعَذِّبُكُم. إنَّ مِن ذُلِّ المُسلِمينَ وهَلاكِ الدّينِ أنَّ ابنَ أبي سُفيانَ يَدعُو الأَراذِلَ وَالأَشرارَ فَيُجابُ، وأدعوكُم وأنتُمُ الأَفضَلونَ الأَخيارُ فَتُراوِغونَ وتُدافِعونَ، ما هذا بِفِعلِ المُتَّقينَ، إنَّ بُسرَ بنَ أبي أرطاةَ وَجَّهَ إلَى الحِجازِ، وما بُسرٌ؟! لَعَنَهُ اللّهُ، لِيَنتَدِب إلَيهِ مِنكُم عِصابَةٌ حَتّى تَرُدّوهُ عَن شَنَّتِهِ، فَإِنَّما خَرَجَ في سِتِّمِئَةٍ أو يَزيدونَ. قالَ: فَسَكَتَ النّاسُ مَلِيّا لا يَنطِقونَ، فَقالَ: ما لَكُم أ مُخرَسونَ أنتُم لا تَتَكَلَّمونَ؟ فَذَكَرَ عَنِ الحارِثِ بنِ حَصيرةَ عَن مُسافِرِ بنِ عَفيفٍ قالَ: قامَ أبو بُردَةَ بنُ عَوفٍ الأَزدِيُّ فَقالَ: إن سِرتَ يا أميرَ المُؤمِنينَ سِرنا مَعَكَ، فَقالَ: اللّهُمَّ ما لَكُم؟ لا سُدِّدتُم لِمَقالِ الرُّشدِ، أ في مِثلِ هذا يَنبَغي لي أن أخرُجَ؟! إنَّما يَخرُجُ في مِثلِ هذا رَجُلٌ مِمَّن تَرضَونَ مِن فُرسانِكُم وشُجعانِكُم، ولا يَنبَغي لي أن أدَعَ الجُندَ وَالمِصرَ، وبَيتَ المالِ، وجِبايَةَ الأَرضِ، وَالقَضاءَ بَينَ المُسلِمينَ، وَالنَّظَرَ في حُقوقِ النّاسِ، ثُمَّ أخرُجَ في كَتيبةٍ أتبَعُ اُخرى فِي الفَلَواتِ وشَعَفِ الجِبالِ، هذا وَاللّهِ الرَّأيُ السّوءُ، وَاللّهِ لَولا رَجائي عِندَ لِقائِهِم، لَو قَد حُمَّ لي لِقاؤُهُم، لَقَرَّبتُ رِكابي ثُمَّ لَشَخَصتُ عَنكُم فَلا أطلُبُكُم مَا اختَلَفَ جَنوبٌ وشَمالٌ، فَوَاللّهِ إنَّ في فِراقِكُم لَراحَةً لِلنَّفسِ وَالبَدَنِ. فَقامَ إلَيهِ جارِيَةُ بنُ قُدامَةَ السَّعدِيُّ فَقالَ: يا أميرَ المُؤمِنينَ لا أعدَمَنَا اللّهُ نَفسَكَ، ولا أرانَا اللّهُ فِراقَكَ، أنَا لِهؤُلاءِ القَومِ، فَسَرِّحني إلَيهِم، قالَ: فَتَجَهَّز؛ فَإِنَّكَ ما عَلِمتُ مَيمونُ النَّقيبَةِ. وقامَ إلَيهِ وَهَبُ بنُ مَسعودٍ الخَثعَمِيُّ، فَقالَ: أنَا أنتَدِبُ إلَيهِم يا أميرَ المُؤمِنينَ! قالَ: فَانتَدِب بارَكَ اللّهُ فيكَ، ونَزَلَ. ۱

الغاراتـ به نقل از ابو ودّاك شاذى ـ: زرارة بن قيس شاذى آمد و خروج بُسر به همراه عده اى را به على عليه السلام خبر داد. حضرت بر فراز منبر رفت و پس از حمد و ثناى الهى فرمود: امّا بعد؛ اى مردم! نخستين جدايى و آغاز كاهش شما، رفتن خردمندان و فرزانگان شماست؛ آنان كه چون سخن به آنان گفته مى شد، تصديق مى كردند؟ مى گفتند و عدالت داشتند؛ فرا خوانده مى شدند و اجابت مى كردند. به خدا سوگند، من شما را در آغاز و پايان و آشكار و نهان و شب و روز و صبح و عصر فرا خواندم، و دعوتم جز بر فرار و رويگردانى شما نيفزود. آيا پند و دعوت به هدايت و حكمت، سودتان نمى بخشد؟ من به آنچه شما را اصلاح مى كند و كجى تان را استوار مى سازد، دانايم؛ ولى به خدا سوگند، شما را به بهاى تباه ساختن خودم اصلاح نمى كنم! ولى اندكى مهلتم دهيد. به خدا سوگند، كسى بر شما مسلّط خواهد شد كه محرومتان ساخته، عذابتان مى كند و خدا هم او را عقوبت مى كند، آن گونه كه او شما را شكنجه مى دهد. از ذلّت مسلمانان و تباهى دين است كه پسر ابو سفيان، فرومايگان و اشرار را فرا مى خوانَد و پاسخ مى شنود؛ ولى من شما شايستگان و نيكان را دعوت مى كنم، طفره مى رويد و امروز و فردا مى كنيد! اين، كار تقوا پيشگان نيست.بُسر بن ارطات روى به حجاز آورده است. و مگر بُسر كيست؟ خدا لعنتش كند! گروهى از شما به سويش بشتابيد تا او را از غارتش بازگردانيد. او با ششصد نفر يا بيشتر تاخته است». مردم مدّتى سرافكنده، ساكت ماندند و چيزى نگفتند. فرمود: «شما را چه مى شود؟ لال شده ايد كه حرف نمى زنيد؟». حارث بن حصيره از مسافر بن عفيف نقل كرده است كه ابو برده اَزْدى برخاست و گفت: اى امير مؤمنان! اگر حركت كنى با تو كوچ مى كنيم. [خطاب به جمع] فرمود: «خداوندا! شما را چه مى شود؟ زبانتان به گفتارِ راست استوار مباد! آيا در چنين موقعيّتى سزاوار است كه من برون آيم؟ در اين وضعيّت، مردى از شجاعان و تك سواران شما كه قبولش داريد، بايد به مقابله برآيد. سزاوار نيست كه من سپاه و شهر و بيت المال و كار جمع آورى خراج و داورى ميان مسلمانان و بازرسى حقوق مردم را رها كنم و همراه گُردانى در پى گُردانى ديگر، در دشت ها و كوهستان ها بيرون آيم. به خدا سوگند، اين انديشه بدى است. به خدا سوگند، اگر اميد شهادت در نبرد با آنان نداشتم ـ كه اميد دارم كه نصيبم شود ـ اسبم را نزديك آورده، پا در ركاب نهاده، از شما جدا مى شدم و هرگز ـ تا زمين در چرخش است ـ جوياى شما نمى شدم. به خدا سوگند، آسايش جسم و جان در دورى از شماست». جارية بن قُدامه سعدى برخاست و گفت: اى امير مؤمنان! خداوند، ما را بى تو قرار ندهد و به هجرانت مبتلايمان نسازد! من آماده نبرد با آنانم. مرا به سوى آنان اعزام كن. فرمود: «آماده شو. از وقتى كه ياد دارم، تو خجسته سرشت بوده اى!». وَهْب بن مسعود خَثْعَمى برخاست و گفت: اى امير مؤمنان! من مردم را به سوى آنان فرا مى خوانم. فرمود: «فراخوان. خداوند تو را بركت دهد!». و فرود آمد.

۱.الغارات: ج 2 ص 624، الإرشاد: ج 1 ص 272؛ أنساب الأشراف: ج 3 ص 215 كلاهما نحوه وليس فيهما من «إنّ بسر بن أبي أرطاة.».

کلیدواژه‌ها شبیخون های عمال معاویه غارت بسر بن ارطات

احادیث دیگر این موضوع

تاريخ الطبرىـ به نقل از عوانه ـ: پس از ماجراى حكميّت، معاوية بن ابى سفيانْ بُسْر پسر ابو اَرطات را كه مردى از بنى عامر بن لُؤَى بود، همراه سپاهى روانه ساخت. از شام حركت كردند تا به مدينه رسيدند. آن روز، ابو ايّوب انصارى كارگزار على عليه السلام در مدينه بود. ابو ايّوب از آنان گريخت و در كوفه به نزد على عليه السلام رفت. بُسْر وارد مدينه شد، به منبر رفت و كسى با او نجنگيد. از روى منبر فرياد برآورد: اى ديناريان، اى نجّاريان، اى زريقيان! اى پيرِ من، اى پير من! ديروز با او بودم. اينك او كجاست؟ مقصودش عثمان بود. سپس گفت: اى مردم مدينه! به خدا سوگند، اگر فرمان معاويه به من نبود، هيچ كس از مردانتان را در مدينه زنده نمى گذاشتم. مردم مدينه با او بيعت كردند. كسانى نزد بنى سلمه فرستاد و گفت: به خدا سوگند، نزد من نه امانى داريد و نه بيعتى، تا آن كه جابر بن عبد اللّه را بياوريد. جابر به نزد اُمّ سلمه همسر پيامبر صلى الله عليه و آله رفت و به او گفت: تو چه صلاح مى بينى؟ مى ترسم كشته شوم، و اين هم بيعتى گم راهانه است. امّ سلّمه گفت: من صلاح مى بينم كه بروى و بيعت كنى. من پسرم عمر بن ابى سلمه را هم گفتم كه بيعت كند. به دامادم عبد اللّه بن زمعه هم گفتم كه بيعت كند ـ زينب دختر ابو سلمه زن وى بود ـ. جابر نيز رفت و بيعت كرد. بُسر خانه هايى را در مدينه خراب كرد. سپس به مكّه رفت. ابو موسى ترسيد كه وى را بكشد. بسر به او گفت: با صحابى پيامبر خدا چنين نخواهم كرد، و رهايش ساخت. پيش از آن ابو موسى به يمن نوشته بود كه لشكرى از سوى معاويه آمده است كه مردم را مى كُشد، هر كس را به حكومت گردن ننهد، مى كُشد. سپس بُسر به سوى يمن رفت. عبيد اللّه بن عبّاس، كارگزار على عليه السلام در يمن بود. چون از آمدن آن لشكر خبر يافت، به كوفه گريخت و نزد على عليه السلام رفت و عبد اللّه بن عبد المدان حارثى را به جاى خود بر يمن گماشت. بُسر آمد و او و پسرش را كشت. بُسر، بار و بُنه عبيد اللّه بن عبّاس را ديد كه دو كودك خردسال او نيز درميان آنها بود. هر دو را سر بُريد. برخى گفته اند: دو فرزند عبيد اللّه بن عبّاس را نزد مردى از بنى كنانه از باديه نشينان ديد. چون خواست آن دو را بكشد، آن مرد گفت: اين دو بى گناه را چرا مى كشى؟ اگر آنان را مى كشى، پس مرا بكُش. گفت: مى كشم. ابتدا آن مرد را كشت و سپس آن دو فرزند را. آن گاه بُسر به شام بازگشت. نيز گفته اند: آن مرد كنانى در دفاع از آن دو كودك جنگيد تا كشته شد. نام يكى از آن دو كودك كه بُسر آنان را كشت، عبد الرحمان بود و ديگرى قُثَم. بُسر در اين شبيخونش تعداد زيادى از پيروان على عليه السلام را در يمن به قتل رساند. خبر بُسر به على عليه السلام رسيد. جارية بن قُدامه را با دو هزار نفر و وَهْب بن مسعود را هم با دو هزار فرستاد. جاريه آمد تا به نجران رسيد و آن جا را آتش زد و شمارى از پيروان عثمان را گرفت و كشت. بُسر و همراهانش از آن جا گريختند. آنان را تعقيب كرد تا به مكّه رسيد. جاريه به آنان گفت: با ما بيعت كنيد. گفتند: امير مؤمنان كشته شده است. به سود چه كسى بيعت كنيم؟ گفت: به نفع هر كس كه ياران على با او بيعت كردند. ابتدا نپذيرفتند. سپس بيعت كردند. آن گاه جاريه به مدينه رفت كه ابو هريره با مردم نماز مى خواند. او گريخت. جاريه گفت: به خدا سوگند، اگر او را بگيرم، گردنش را خواهم زد. سپس به مردم مدينه گفت: با حسن بن على عليه السلام بيعت كنيد. پس بيعت كردند. آن روز را در مدينه ماند. آن گاه به كوفه رهسپار شد. ابو هريره دوباره برگشت و با مردم نماز خواند.

تاريخ اليعقوبى:معاويه، بُسْر بن ابى اَرطات را ـ بسر بن ارطات عامرى از بنى عامر هم گفته اند ـ با سه هزار نفر فرستاد و به او گفت: برو تا به مدينه بگذرى. اهل مدينه را آواره كن، به هر كه گذشتى او را بهراسان و به هر كس رسيدى كه مالى داشت و در اطاعت ما نبود، غارتش كن. به مردم مدينه چنين وانمود كن كه قصد جانشان را كرده اى و هيچ برائت و عذرى نزد تو ندارند. پيش برو تا به مكّه برسى. در مكّه متعرّض كسى نشو. مردم بين مكّه و مدينه را به وحشت بينداز و آنان را آواره و پراكنده ساز. سپس پيش برو تا به صنعا برسى، كه آن جا پيروانى داريم و نامه آنان به من رسيده است. بُسر خارج شد. به هيچ قبيله اى از قبايل عرب نمى گذشت، مگر آن كه طبق دستور معاويه با آنان رفتار مى كرد تا آن كه به مدينه رسيد. فرماندار مدينه ابو ايّوب انصارى بود كه از مدينه گريخت. بُسر وارد شد و به منبر رفت و سپس گفت: اى مردم مدينه! مَثل بدى براى شماست: «آبادى امن و مطمئنى كه رزق و روزى اش فراوان از هر سوى مى آمد، پس به نعمت هاى خدا ناسپاسى كردند، خدا هم به خاطر عملكردشان جامه گرسنگى و ترس بر آنان چشاند» . آگاه باشيد كه خداوند اين مَثل را بر شما وارد ساخته و شما را اهل آن قرار داده است. بدا به چهره هايتان! سپس پيوسته به آنان دشنام مى داد، تا فرود آمد. جابر بن عبد اللّه انصارى نزد امّ سلمه، همسر پيامبر صلى الله عليه و آله رفت و گفت: بيم آن داشتم كه كشته شوم. اين بيعت هم بيعت گم راهى است. امّ سلمه گفت: پس بيعت كن. همانا تقيّه اصحاب كهف را وا داشت كه صليب [برگردن] بياويزند و در جشن ها با مردمشان شركت كنند. بُسر در مدينه خانه هايى را ويران كرد. سپس رفت تا به مكّه رسيد، و باز هم رفت تا وارد يمن شد. فرماندار على عليه السلام در يمن عبيد اللّه بن عبّاس بود. خبر به على عليه السلام رسيد. به سخنرانى ايستاد و فرمود: «اى مردم! اوّلين كاهش شما، رفتن خردمندان و صاحبان فكر از ميان شما بود؛ آنان كه سخن مى گفتند و راست مى گفتند؛ مى گفتند و عمل مى كردند. من شما را در رفت و برگشت و نهان و آشكار و شب و روز دعوت كردم، و دعوت من جز بر فرارتان نمى افزايد. نه موعظه سودتان مى بخشد و نه دعوت به هدايت و حكمت. به خدا سوگند، من مى دانم كه چه چيزى شما را اصلاح مى كند؛ ولى در اين كارْ تباه شدن من است. اندكى مهلتم دهيد، به خدا سوگند، كسى به سراغ شما مى آيد كه اندوهگينتان مى سازد، شما را شكنجه مى دهد، خدا هم او را به سبب شما عذاب مى كند. از ذلّت اسلام و تباهى دين همين است كه پسر ابو سفيان، اراذل و اوباش و اشرار را فرا مى خوانَد، جوابش مى دهند، و من شما را فرا مى خوانم و شما صلاح نمى يابيد و مى گريزيد. اين بُسر است كه به يمن آمده است. پيش از آن نيز به مكّه و مدينه رفته است». جـارية بن قدامه سعدى بـرخاست و گفت: اى امير مؤمنان! خدا ما را از قُرب تو محروم نكند و دورى تو را نشانمان ندهد! تربيت تو تربيت خوبى است. به خدا سوگند، تو پيشواى خوبى هستى. من براى نبرد با اين قوم آماده ام. مرا به سويشان اعزام كن. حضرت فرمود: «مهيّا شو. تا آن جا كه مى دانم، تو در سختى و آسايش، دلير مردى و خجسته و نيك سرشتى». سپس وهب بن مسعود خَثعمى برخاست و گفت: من [مردم را] فرا مى خوانم، اى امير مؤمنان! فرمود: «فرا خوان. خداوند بر تو خجستگى دهد!». جاريه با دو هزار نفر و وهب بن مسعود هم با دو هزار نفر بيرون شدند. على عليه السلام آنان را فرمان داد كه در پى بُسر باشند، هر جا كه باشد، تا به او برسند. وقتى به هم رسيدند، جاريه فرمانده همه است. جاريه از بصره خارج شد و وهب از كوفه، تا در سرزمين حجاز به هم برخوردند. بُسر از طائف گذشت تا وارد يمن شد. عبيد اللّه بن عبّاس از يمن گريخته بود و عبد اللّه بن عبد المدانِ حارثى را به جاى خود گذاشته بود. بُسر آمد و او و پسرش مالك بن عبد اللّه را كشت. عبيد اللّه بن عبّاس دو پسرش عبد الرحمان و قُثَم را نزد جويريه دختر قارظ كنانى ـ كه مادر آن دو بود ـ گذاشته بود و مردى از كنانه را هم به جاى خود گذاشته بود. چون بُسر به نزد آن زن رسيد، دو پسر عبيد اللّه را طلبيد تا آنان را بكشد. آن مردِ كنانى شمشيرش را كشيد و گفت: به خدا سوگند، در دفاع از اين دو كشته مى شوم، تا عذرى نزد خدا و مردم داشته باشم. با شمشيرش به زد و خورد پرداخت تا كشته شد. زنانى از بنى كنانه بيرون آمدند و گفتند: اى بُسر! مردان اند كه مى جنگند، بچه ها چه كرده اند؟ به خدا سوگند، [در]جاهليّت هم كودكان را نمى كشتند. به خدا حكومتى كه جز با كشتن كودكان و بى رحمى استوار نشود، بد حكومتى است. بُسر گفت: به خدا سوگند، تصميم داشتم شما زنان را نيز از دم تيغ بگذرانم. آن دو كودك را پيش كشيد و سرشان را بُريد. سپس بُسر مردم نجران را گرد آورد و گفت: اى برادران مسيحى! به آن كه جز او معبودى نيست، سوگند، اگر از شما گزارش ناخوشايندى دريافت كنم، كشته هايتان را افزون خواهم ساخت. سپس به سوى جيشان ـ كه پيروان على عليه السلام بودند ـ شتافت و با آنان جنگيد و تار و مارشان كرد و قتل عامشان كرد. آن گاه به صنعا بازگشت. جارية بن قدامه سعدى به راه افتاد تا به نجران رسيد و بُسر را طلبيد. بُسر از او به جاهاى ديگر گريخت و براى مقابله با او نَايستاد و از ياران او گروهى را كشت و با كشتن و اسير گرفتن در پى آنان افتاد، تا به مكّه رسيد. بُسر گذشت تا وارد حجاز شد و به چيزى توجّه نمى كرد. جارية بن قدامه از مردم مكّه بيعت گرفت. گفتند: على عليه السلام كشته شده است، با چه كسى بيعت كنيم؟ گفت: با هركس كه ياران على عليه السلام پس از او با وى بيعت كردند. امّا آنان بيعت نمى كردند. گفت: به خدا سوگند، بايد بيعت كنيد، هرچند با نشيمنگاه هايتان! پس بيعت كردند و وارد مدينه شد، در حالى كه با ابو هريره سازش كرده بودند كه با آنان نماز بخواند. ابو هريره از او گريخت. جاريه گفت: اى مردم مدينه! با حسن بن على عليهماالسلام بيعت كنيد. آنان هم بيعت كردند. سپس به قصد كوفه خارج شد. مردم مدينه ابو هريره را بازگرداندند. ابو الكنود گفته است: جاريه در پى بُسر مى رفت و به هيچ شهرى و به هيچ چيز توجّهى نمى كرد، تا آن كه به يمن و نجران رسيد و بسيارى را كشت و بُسر از وى گريخت. نيز بسيارى از جاها را آتش زد. از اين رو «آتش افروز» ناميده شد.

الاستيعاب:معاويه، بُسْر بن اَرطات را به يمن فرستاد. او هم زنان مسلمان را به اسارت گرفت و آنان در بازار به فروش گذاشته شدند.

تاريخ اليعقوبىـ به نقل از ابو خالد والبى ـ: فرمان على عليه السلام به جارية بن قدامه را خواندم: «اى جاريه! تو را به تقواى الهى كه فرا گيرنده خير است، فرا مى خوانم. به يارى خدا حركت كن و با دشمنت كه تو را به سوى او گسيل دادم، روياروى شو و جز با كسى كه با تو بجنگد، نجنگ. بر زخمى حمله نكن و هر چند تو و يارانت پياده باشيد، حيوانى را از آنان به تصرّف مگير. آب صاحبان آب را به خودت اختصاص مده و جز بازمانده آب آنان را، آن هم از روى رضايتشان، منوش. به زن و مرد مسلمان دشنام مده كه بر خويشتن همان فراهم آورى كه به خاطر آن شايد ديگرى را ادب مى كنى. به هيچ زن و مرد پيمان بسته اى (اهل كتاب) ستم مكن. به ياد خدا باش و نه در شب و نه در روز، سستى مكن. پياده نظام خود را سوار كنيد و در آنچه در دست شماست، ايثار كنيد. در كوه و دشت بشتاب و دشمن را از هر جا كه هست، بكوچان. اگر روى آورد، او را بكش و با خشم و خوارى برگردان. خون را به حق بريز و به حق نگه دار. هر كس توبه كرد، توبه اش را بپذير. در هر لحظه و هر حال، خبرها را برسان. راست باش، راست، كه دروغگو را انديشه و فكرى نيست!».

الغاراتـ به نقل از عبدالرحمان سلمى ـ: بُسر بازگشت و راه سماوه را پيش گرفت تا به شام رسيد. نزد معاويه رفت و گفت: اى امير مؤمنان! خدا را شكر كن، با اين سپاهى كه براى جنگ با دشمنت رفتم، چه در رفتن و چه بازگشت، به هيچ يك از آنان آسيبى نرسيد. معاويه گفت: اين كار خداست، نه تو! بُسر در رفت و برگشت، سى هزار تن را كشته و گروهى را هم به آتش سوزانده بود.

الغاراتـ به نقل از كلبى و لوط بن يحيى ـ: پسر قيس بن زُراره شاذى، از طايفه اى از هَمْدان، نزد على عليه السلام آمد و او را از خروج بُسر آگاهانيد. على عليه السلام مردم را فرا خواند، ولى سنگينى كردند. فرمود: «آيا مى خواهيد من خودم با گُردانى در پى گُردانى از نيروها در دشت ها و كوه ها بيرون بروم؟ به خدا سوگند، خردمندان و فرزانگان شما رخت بر بسته اند؛ آنان كه هرگاه فرا خوانده مى شدند، اجابت مى كردند و چون فرمان مى يافتند، فرمان مى بردند. تصميم گرفته ام از شما دور شوم و تا شب و روز در گردش است (براى هميشه) از شما يارى نطلبم». جارية بن قدامه برخاسته، گفت: من به جاى آنان تو را كفايت مى كنم، اى امير مؤمنان! فرمود: «به جانم سوگند، تو خجسته سيرت و نيك آهنگ و شايسته دودمانى». و همراه او دوهزار نفر را فرا خواند (و گفته اند: هزار نفر) و فرمانش داد كه به بصره رود و همان تعداد هم از آن جا بر آنان بيفزايد. جاريه بيرون شد و حضرت براى بدرقه او همراهش بيرون آمد. چون با او بدرود گفت، فرمود: «از خدايى پروا كن كه به سوى او باز مى گردى. هيچ مسلمان يا غيرمسلمانِ عهد بسته اى را تحقير مكن، هيچ مال و مَركب و فرزندى را به غصب مگير، هرچند پا برهنه و پياده باشى، و نماز را به وقتش بخوان». جاريه به بصره آمد و به تعدادى كه با او بودند، بر نفرات خود افزود. سپس راه حجاز در پيش گرفت تا به يمن رسيد. نه كسى را غاصبانه گرفت و نه كسى را كُشت، مگر گروهى را در يمن كه به ارتداد از دين برگشته بودند. آنان را كشت و سوزاند و مسير بُسر را پرسيد. گفتند: به سوى سرزمين بنى تميم رفته است. گفت: به سوى سرزمين قومى كه از خويشتن دفاع مى كنند! جاريه برگشت و در جُرَش از استان هاى يمن در سمت مكّه (معجم البلدان: ج 2 ص 126). پيامبر خدا در سال دهم هجرى، با صلح آن جا را گشود. امروز يكى از شهرهاى حجاز است. ماند.

الفتوح:پس از آن كه بُسر بن ارطات بر حَضرَموت شبيخون زد و امام عليه السلام كوفيان را براى جهاد فراخواند، به آنان فرمود: «شما را چه مى شود كه جوابم را نمى دهيد و چيزى نمى گوييد؟ آشكارا و نهانْ شما را به نبرد با دشمنتان فرامى خوانم و فراخوان من جز بر گُريزتان نمى افزايد؟ آيا شعر و رجز مى خوانيد و از عزيمت گريزانيد؟ دستانتان پريشان و بريده باد! جنگ و آمادگى نبرد را از ياد برده ايد و دل هايتان از ياد آن غافل مانده است». كسى چيزى پاسخش نداد. فرمود: «آيا شگفت نيست كه معاويه فرمان مى دهد و مى پذيرند، فرا مى خواند و جواب مى دهند؛ ولى من فرمانتان مى دهم، مخالفت مى كنيد و فرا مى خوانم، جواب نمى دهيد؟! به خدا سوگند، خردمندان و فرزانگان و پرهيزگاران شما رفته اند؛ آنان كه چون سخن مى گفتند، راست مى گفتند و چون فراخوانده مى شدند، پاسخ مى دادند و با دشمن رو به رو شده، مقاومت مى كردند. اكنون من با فرومايگانى مانده ام، كه نه از پند بهره مى گيرند و نه به سرانجام مى انديشند. تصميم گرفته ام از شما جدا شوم و همواره تا شب و روز در رفت و آمدند، از شما يارى نخواهم. من مى دانم كه چه چيزى شما را اصلاح و كژى شما را درست مى كند. گويا مى بينم پس از من كسى بر شما حاكم مى شود كه از حقوقتان محرومتان مى كند و بدترين شكنجه را بر شما وارد مى آورد. از خدا يارى مى خواهم و تكيه بر اوست». چون سخن على عليه السلام پايان يافت و ديد كسى پاسخ نمى دهد، به خانه اش بازگشت.

الغاراتـ به نقل از عبدالرحمان بن نعيم ـ: پس از صلح امام حسن عليه السلام، روزى بُسر و عبيد اللّه بن عبّاس [كه به معاويه پيوسته بود] با هم نزد معاويه بودند. عبيد اللّه بن عبّاس به معاويه گفت: آيا تو به اين بى رحمِ قطع كننده رَحِم دستور دادى پسرانم را بكشد؟ معاويه گفت: من نه فرمان دادم و نه دلم اين را مى خواست. بُسر خشمگين شد و شمشيرش را پرت كرد و گفت: تو اين شمشير را به من دادى و گفتى مردم را با آن سركوب كن، تا هر جا كه بكُشد! حالا مى گويى نه دستور دادم و نه مايل بودم؟ معاويه گفت: شمشيرت را بردار. به جانم سوگند، وقتى پيش مردى از بنى عبد مناف كه ديروز دو پسرش را كشته اى شمشيرت را پرت مى كنى، ناتوانى! عبيد اللّه بن عبّاس گفت: به من حق مى دهى در برابر آن دو فرزند، او را بكشم؟ يكى از پسران عبيد اللّه گفت: در مقابل آن دو، جز يزيد و عبد اللّه (پسران معاويه) را نمى كشيم. معاويه خنديد و گفت: يزيد و عبد اللّه چه گناهى كرده اند؟!