حدیث دربارهاحاديثى كه ظاهر آنها بر امكان بَدا در قضاى محتوم ، دلالت مى كند

دانشنامه عقاید اسلامی ج ۸، ص ۲۸۸، ح ۵۹۲۰

امام علی علیه‌السلام

احاديثى كه ظاهر آنها بر امكان بَدا در قضاى محتوم ، دلالت مى كند

الإمام عليّ عليه ‏السلام: إنَّ اللّه‏َ يَدفَعُ الأَمرَ المُبرَمَ. ۱

امام على عليه ‏السلام: همانا خداوند، [حتّى] كار حتمى را باز مى‏گرداند.

۱.كنز العمّال: ج 1 ص 343 ح 1556 نقلاً عن جعفر الفريابي في الذكر.

کلیدواژه‌ها عدالت و قضا و قدر بدا در قضا و قدر احادیثی که ظاهر آنها بر امکان بدا در قضای محتوم دلالت می کند

احادیث دیگر این موضوع

۷

الكافى ـ به نقل از محمّد بن مسلم، از امام باقر يا امام صادق عليهماالسلام، وقتى درباره شب قدر، مورد پرسش قرار گرفت ـ : در آن شب، فرشتگان و نويسندگان، به آسمان دنيا فرود مى‏آيند. آن گاه چيزهايى را كه در اين سال، انجام مى‏شوند و چيزهايى كه به بندگان مى‏رسد، مى‏نويسند و امر آن نزد خدا موقوف است و در آنها مشيّت خداست. پس، هر كدام را بخواهد، پيش مى‏اندازد و هر كدام را بخواهد، پس مى‏اندازد، و محو و اثبات مى‏كند و اصل كتاب، نزد اوست.

امام باقر عليه ‏السلام ـ وقتى اين سخن خداى متعال ذكر شد: «در آن [شب]، هر كارى [به نحو]استوار، فيصله مى‏يابد» ـ : در شب قدر، هر چيزى كه در آن سال رخ مى‏دهد تا شب قدر سال آينده، از: خير يا شر، و فرمان‏بردارى يا نافرمانى، و مولود و اَجَل و روزى، مقدّر مى‏شود. پس آنچه در اين شبْ مقدّر گردد و حُكم شود، حتمى است و براى خداوند عز و جل در آن، مشيّت است.

امام صادق عليه ‏السلام: تقدير در شب نوزدهم، قضا (حكم) در شب بيست و يكم و قطعى شدنِ آنچه تا شب قدر سال بعدى رخ مى‏دهد، در شب بيست و سوم ماه رمضان است. خداوند ـ كه ثنايش بِشكوه باد ـ حق دارد كه هر چه درباره آفريدگانش مى‏خواهد، انجام دهد.

الكافى ـ به نقل از معلّى بن محمّد ـ : از امام كاظم عليه ‏السلام يا امام رضا عليه ‏السلام سؤال شد: دانش خدا چگونه است؟ فرمود: «دانست و خواست و اراده كرد و مقدّر ساخت و حكم فرمود و تنفيذ نمود. سپس آنچه را كه حكم كرد، تنفيذ نمود؛ و آنچه را كه مقدّر ساخت، حكم فرمود؛ و آنچه را كه خواست مقدر كرد. پس خواستن از روى دانش او، و اراده‏اش برخاسته از مشيّت او، و تقديرش از اراده او، و حكمش بر پايه تقدير او، و تنفيذش بر اساس حكمش بود. دانش بر مشيّت مقدّم است و مشيّت در مرتبه دوّم و اراده، در مرتبه سوّم است. و تقدير بر اساس حكم او و در پى تنفيذش واقع مى‏شود. پس براى خداى ـ تبارك و تعالى ـ، هر گاه بخواهد، در آنچه مى‏داند و در آنچه براى تقدير اشيا اراده مى‏نمايد، امكان بَدا هست. پس هر گاه حُكمى پس از تأييد، تحقّق يابد، ديگر بَدايى نيست. پس، علم، پيش از به وجود آمدنِ معلوم، و مشيّت، پيش از تحقّق وجود خارجى، و اراده، مقدّم بر جامه عمل پوشيدن اراده‏شده است و مقدّر شدن اين معلوم‏ها، مقدّم بر جدايى و اتّصالِ خارجى و زمانىِ آنها بوده است، و حكمِ تأييد شده، همان چيزهاى استوارِ انجام يافته و صاحبِ جسم‏اند كه با حواس، درك مى‏گردند، از قبيل: اجسام رنگى و بودار، و وزن شدنى و پيمانه شدنى، و جاندار و لانه‏دار، نظير: انسان و جِن، پرندگان و درندگان، و غير آنها كه با حواس، درك مى‏شوند. پس براى خداى ـ تبارك و تعالى ـ درباره چيزى كه وجود خارجى ندارد، بَدا هست. پس، هر گاه موجود خارجىِ قابل فهم و درك . علّامه مجلسى گفته است: كلام امام عليه ‏السلام كه فرموده: «وقتى مُدرَك و مفهوم را در عالم واقع قرار داد»، يعنى: [خداوند]در لوح، آنها را از هم تفكيك كرد و جداگانه قرار داد و يا در عالم خارج، ايجادشان كرد. و چه بسا مراد از اين قبيل امور، اختلاف مراتب تقديرشان، در لوح محو و اثبات باشد.، تحقّق يابد، ديگر بَدايى نيست».

الغيبة، نعمانى ـ به نقل از داوود بن قاسم جعفرى ـ: نزد امام جواد عليه ‏السلام بوديم. داستان سُفيانى و آنچه در روايت درباره اين كه كار او حتمى است، آمده، مطرح گرديد. به امام جواد عليه ‏السلام گفتم: آيا در كار حتمى، براى خدا بَدا حاصل مى‏شود؟ فرمود: «بله». به او گفتيم: پس مى‏ترسيم درباره قائم (عج) براى خداوند، بدا حاصل شود. فرمود: «همانا قائم، از وعده‏هاى خداست و خداوند، در وعده خلاف نمى‏ورزد» . براى «محتوم»، چندين معنا وجود دارد كه احتمال بدا و تجديد نظر در برخى از آنها هست. تعبير «فى الميعاد؛ در وعده»، اشاره است به اين كه امكان بدا در آن نيست؛ چون خداوند فرموده است: {Q} «خداوند، خُلف وعده نمى‏كند» {/Q}. حاصل آن كه اين، چيزى است كه خدا به پيامبرش و اهل بيت وى، به جهت شكيبايى در برابر سختى‏هايى كه از سوى مخالفان به آنها رسيده، وعده داده است؛ و خدا خلف وعده نمى‏كند. احتمال هم دارد كه مراد از «بدا» در امور حتمى، تغيير در خصوصيات آن باشد و نه در اصلش؛ مانند خروج سفيانى پيش از زوال دولت بنى عبّاس و مانند آن..

تفسير القمّى ـ در تفسير اين سخن خداى متعال: «در آن، هر [گونه]كارى [به نحو]استوار، فيصله مى‏يابد» ـ : «در آن، فيصله مى‏يابد» ، يعنى در شب قدر. «هر كارى [به نحو] استوار» ، يعنى خداوند، هر كارى اعم از حق و باطل را مقدّر مى‏كند و نيز آنچه را كه در اين سال رخ مى‏دهد و براى او در آن، بَدا و مشيّت است. او هر چه را بخواهد (از: اَجَل‏ها و روزى‏ها و بلاها و حوادث و بيمارى‏ها) مقدّم يا مؤخّر مى‏دارد و هر چه را بخواهد، مى‏افزايد و هر چه را بخواهد، مى‏كاهد و پيامبر خدا آن را به امير مؤمنان، و امير مؤمنان، آن را به امامان عليهم‏السلامالقا مى‏كند تا به امام زمان عليه ‏السلام برسد و در آن، بدا و مشيّت، و (حق) تقديم و [حقّ]تأخير را براى خود شرط مى‏كند (براى خود محفوظ مى‏دارد). راوى مى‏گويد: اين حديث را پدرم، به نقل از ابن ابى عمير، از عبد اللّه‏ بن مسكان، از امام باقر و امام صادق و امام كاظم عليهم‏السلام برايم نقل كرد.

الاُصول الستّة عشر ـ به نقل از سليمان طلحى ـ : به امام باقر عليه ‏السلام گفتم: مرا از آنچه رسولانْ از جانب پروردگارشان خبردار شده و آن را به قومشان رسانده‏اند، آگاه كن كه: آيا براى خدا در آن، بَدا هست؟ فرمود: «البتّه من به تو نمى‏گويم كه او چنين مى‏كند؛ ولى اگر بخواهد، مى‏كند».