تقليد نكوهيده

پيامبر خدا صلى الله عليه و آله:دنباله رو و بى اراده نباشيد كه بگوييد: اگر مردم خوبى كردند ما هم خوبى مى كنيم و اگر ظلم كردند ما هم ظلم مى كنيم. بلكه از خودتان اراده داشته باشيد، اگر مردم خوبى كردند، شما خوبى كنيد و اگر بدى كردند، شما ظلم نكنيد.

پيامبر خدا صلى الله عليه و آلهـ درباره آيه «اتّخذوا احبارهم و رهبانهم اربابا من دون اللّه» ـفرمود: نه اين كه آنها را عبادت مى كردند، بلكه هر گاه احبار و راهبانشان چيزى را براى آنان حلال مى شمردند، آنها هم آن را حلال مى دانستند و اگر چيزى را بر آنان حرام مى كردند، مردم هم آن را حرام مى شمردند.

امام على عليه السلام:هر كس ضلالتى را به اين خيال كه هدايت است دنبال كند و يا حقّى را به گمان اين كه ضلالت است فرو گذارد و با اين كار به هلاكت در افتد، هيچ كس او را معذور نمى دارد.

امام على عليه السلامـ در اشعار منسوب به حضرتش ـفرمود: هر گاه امور مشكل و مبهم به من رو كنند، با فكر و انديشه حقيقت آنها را كشف مى كنم. من مقلّد مردمان نيستم، كه از اين و آن بپرسم: چه خبر؟ بلكه دو عضو كوچك ۳ را تمرين مى دهم و با نگاه به گذشته، آينده را روشن مى كنم.

امام باقر عليه السلامـ در نامه اى به سعد الخير ـنوشت: امثال احبار و رُهبان را بشناس، همانان كه حقايق كتاب [توارت و انجيل]را كتمان و تحريف كردند و اين سوداگريشان سودى نبخشيد و رهيافته نبودند. آرى، امثال آنها را در ميان اين امّت بشناس؛ همانان كه الفاظ قرآن را مراعات مى كنند و معانى و حقايق آن را تحريف مى نمايند. اينان با بزرگان و سران [اكثريت]دمخورند و هر گاه جلوداران هوا و هوس پراكنده و گوناگون شوند [و هر كس براى خود دم از استقلال بزند]اين احبار [و رهبان نماهاى امّت اسلامى] با آن كس همراهى مى كنند كه از دنياى بيشترى برخوردار باشد و اين است بهره اين عدّه از علم و دانش. اينان امثال احبار و رهبان هستند، جلوداران هوا و هوس اند و مهتران هلاكت و نابودى.

امام صادق عليه السلامـ درباره آيه «احبار و راهبان خود را به جاى خدا خداوندان خويش قرار دادند» ـفرمود: به خدا قسم كه برايشان نماز نمى خواندند و روزه نمى گرفتند بلكه براى مردم حرامى را حلال و حلالى را حرام مى كردند و مردم هم از ايشان پيروى مى نمودند.

امام صادق عليه السلامـ درباره همين آيه ـفرمود: بدانيد، به خدا سوگند كه مردم را به عبادت خود فرا نمى خواندند. اگر آنان را به عبادت خود دعوت مى كردند، البته نمى پذيرفتند. بلكه براى مردم حرامى را حلال و حلالى را حرام مى كردند و بدين سان مردم ندانسته، ايشان را عبادت مى كردند.

امام صادق عليه السلامـ خطاب به يكى از اصحاب خود ـفرمود: هرگز همرنگ جماعت نباش كه بگويى: من تابع مردم هستم و من هم مثل بقيه مردم.

معانى الأخبارـ به نقل از ابو حمزه ثمالى ـ: امام صادق عليه السلام فرمود: بپرهيز از رياست مدارى و بپرهيز از اين كه دنبال رجال (شخصيتها) راه افتى. عرض كردم: فدايت شوم، رياست مدارى را مى دانم [به چه معناست]، اما اين كه دنبال رجال راه افتم، من دو سوم آنچه [از حديث و اخبار شما و دانشى كه] دارم از همين راه افتادن دنبال رجال به دست آورده ام؟! حضرت فرمود: متوجّه نشدى؛ [بلكه مقصود اين است كه] بپرهيز از اين كه مردى (شخصيتى) را بدون دليل عَلَم (بُت) كنى و هر چه گفت تصديقش نمايى.

معانى الأخبارـ به نقل از سفيان بن خالد ـ: امام صادق عليه السلام فرمود: اى سفيان! زنهار از رياست مدارى؛ زيرا هيچ كس در پى رياست نرفت، مگر اين كه هلاك شد. عرض كردم: فدايت شوم: پس همه ما به هلاكت در افتاده ايم؛ زيرا هيچ يك از ما نيست، جز اين كه دوست دارد اسمش برده شود و مردم به سراغ او بيايند و از وى علم و دانش بياموزند! حضرت فرمود: متوجّه نشدى، مقصود اين است كه مردى را بدون دليل عَلَم (بُت) كنى و هر چه گفت باور نمايى و مردم را به گفته هاى او دعوت كنى.

النهاية:در حديث آمده است: «يا دانشمند باش يا دانش آموز و اِمّعه مباش». اِمّعه ـ به كسر همزه و تشديد ميم ـ كسى را گويند كه از خود رأى و اراده اى ندارد و از نظر اين و آن پيروى مى كند. هاء در اين كلمه براى مبالغه است [نه تأنيث]و به همين جهت اِمَّع نيز گفته مى شود و چنين نيست كه براى زن اِمّعة بگويند [بلكه اِمّع هم گفته مى شود زيرا هاء آن براى مبالغه است نه تأنيث]. بعضى گفته اند: امّعه كسى است كه به همه مى گويد: من با تو هستم. از اين معناست حديث ابن مسعود رضى اللّه عنه: «هرگز كسى از شما اِمّعه نباشد. گفته شد: امّعه چيست؟ فرمود: كسى كه مى گويد: من با مردم [و تابع جماعت]هستم».