رواياتِ توضيح دهنده فقرِ ستودنى

امام على عليه السلامـ در ديوان منسوب به وى ـ: تو را نشانه اين كه فقر از توانگرى، و اندكْ مال از ثروتمند برتر است، آن است كه: ديده اى آفريده اى را كه در حال توانگرى، خداى را نا فرمانى مى كند؛ امّا نديده اى كسى را كه فقير باشد و عصيانِ خدا پيشه كند.

پيامبر خدا صلى الله عليه و آله:براى مؤمن، فقر بهتر از توانگرى است، جز اين كه عيال بسيار داشته و به مصيبتِ گران تن داده باشد.

پيامبر خدا صلى الله عليه و آله:هَلا كه بسا آدميان در دنيا نيكوخوراك و لطيف پوشند و در روز قيامت، گرسنه و برهنه اند. هَلا كه بسيار آدميان در دنيا گرسنه و برهنه اند و در روز قيامت، نيكو خوراك و لطيف پوش.

پيامبر خدا صلى الله عليه و آله:اى جماعت مستمندان! خوش دل باشيد و رضايت و خوش دلى تان را نزد خدا اظهار كنيد تا وى شما را بر فقرتان پاداش دهد؛ كه اگر چنين نكنيد، پاداشى برايتان نيست.

امام على عليه السلام:هر كس سلامت را دوست مى دارد، فقر را برگزيند و هر كه آسايش را خوش مى دارد، زهد در دنيا را اختيار كند.

امام على عليه السلام:بَسا فقر كه به توانگرى جاودان انجامد و بسا توانگرى كه فقرِ هميشگى بر جاى نهد.

امام على عليه السلام:چه بسا توانگر كه از او بى نيازى جُسته مى شود؛ و چه بسا فقير كه به او نياز آورده مى شود.

امام على عليه السلام:فقر ناگوار زيباتر از توانگرى رسواگر است.

امام على عليه السلام:فقير خرسند از دام هاى ابليس مى رهد؛ امّا توانگر در آن گرفتار مى شود.

امام على عليه السلام:صبر ورزيدنِ شكوهمندانه بر فقر، زيباتر از توانگرىِ خوار گونه است.

امام على عليه السلام:پيشه ورىِ پاكدامنانه بهتر از توانگرىِ زشت كارانه است.

امام على عليه السلام:تنگدستىِ انسان بزرگوار نيكوتر از توانگرىِ فرد خسيس و فرومايه.

امام على عليه السلامـ خطاب به جابر بن عبد اللّه انصارى ـ: اى جابر! مايه استوارى دين و دنيا چهار است: عالمى كه به علم خويش عمل كند؛ نادانى كه از آموختن سر باز نزند؛ بخشنده اى كه در احسان بخل نورزد؛ و فقيرى كه آخرتش را به دنيايش نفروشد. و هر گاه توانگر در احسان بخل ورزد، فقير آخرتش را به دنيايش مى فروشد.

امام على عليه السلام:هر آينه خداى ـ تعالى ـ را از رهگذر فقر، كيفرها و پاداش هايى است؛ از نشانه هاى فقرِ پاداشى چنين است: خُلق فقير نيكو گردد؛ در عين فقر، از پروردگارش فرمان بَرَد؛ از حال خود شكوه نكند؛ و خداى ـ تعالى ـ را بر فقر خويش سپاس گويد. و از نشانه هاى فقرِ كيفرى چنين است: خُلق فقير زشت گردد؛ با فرمان نبردن از پروردگارش او را سركشى كند؛ فراوان شكوه كند؛ و از قضاى خداوند خشمناك باشد.

تاريخ دمشق از محمّد بن يزيد مبرّد:به حسن بن على عليه السلام گفته شد: «ابوذر مى گويد: براى من فقر دوست داشتنى تر از توانگرى و بيمارى محبوب تر از تندرستى است». فرمود: «خداى ابوذر را رحمت كند؛ امّا من مى گويم: «هر كس بر آن چه خداوند به نيكى برايش گُزيده، توكّل كند، ديگر آرزو ندارد كه در حالى جز آن چه خداى ـ تعالى ـ برايش پيش آورده، به سر بَرَد؛ و بدين سان مى توان خشنودى از پيشامدِ قضا را دريافت.

معاني الأخبار از فضيل بن يسار از امام باقر عليه السلام:«هيچ يك از شما به حقيقت ايمان دست نمى يابد، مگر اين كه در وى سه ويژگى باشد: مرگ برايش دوست داشتنى تر از زندگى باشد؛ و فقر محبوب تر از توانگرى؛ و بيمارى خواستنى تر از تندرستى». گفتيم: «چه كسى چنين است؟» فرمود: «همه شما». سپس فرمود: «كدام يك براى هر يك از شما دوست داشتنى تر است؛ مرگ با دوستىِ ما يا زندگى با دشمنىِ ما؟» گفتم: «به خداى سوگند! براى ما محبوب تر است كه در دوستىِ شما بميريم». فرمود: «و همچنين است فقر و توانگرى؛ و بيمارى و تندرستى؟» گفتم: «به خدا سوگند! چنين است».

الكافى از شعيب عقرقوفى:به امام صادق عليه السلام گفتم: «از ابوذر نقل مى شود كه مى گفت: سه چيز را مردم دشمن مى شمارند و من دوست مى دارم: مرگ و فقر و بلا». فرمود: «چنان نيست كه روايت مى كنند. جز اين نيست كه مراد او چنين بوده: مرگ در حال بندگى خدا براى من دوست داشتنى تر است از زندگى در حال نافرمانى خدا؛ و بلا ديدن در بندگى خدا برايم محبوب تر است از تندرستى در نافرمانى خدا؛ و فقر در بندگى خدا نزد من گرامى تر است از توانگرى در حال نافرمانى خدا».

رجال الكشيّ از محمّد بن حسن بن ميمون:«به امام عسكرى عليه السلام نامه نوشتم و از فقر به او شكايت بردم. آن گاه، با خود گفتم: مگر نه اين است كه امام صادق عليه السلام فرموده است: فقر، همراه ما، بهتر است از توانگرى، همراهِ دشمنِ ما؛ و كشته شدن، همراه ما، برتر است از زندگى، همراه دشمن ما؟». پاسخ چنين باز آمد: «همانا هرگاه گناهان دوستان ما انبوه مى شود، خداوند با [مبتلا كردنِ ايشان به] فقر، گناهانشان را مى كاهد و از [جُرم هاى]بسيار درمى گذرد. همچنان كه با خود نجوا كرده اى: فقر، همراه ما، بهتر است از توانگرى، همراهِ دشمنِ ما».

الاختصاصـ از پندهاى لقمان به فرزندش ـ: جانِ پسر! فقر بهتر است از آن كه ستم و سركشى كنى.

امام على عليه السلامـ در ديوان منسوب به او ـ: نَفْس آدمى از اين كه فقير شود، بى تابى مى كند؛ / امّا فقر بهتر است از توانگرى اى كه او را به سركشى وا دارد.