ترجيح دنيا بر آخرت
11 حدیث
پيامبر خدا صلى الله عليه و آله:اى مردم! مبادا دنيايتان، شما را از آخرتتان باز دارد. پس، هوس هاى خود را بر فرمان بُردارى از پروردگارتان ترجيح ندهيد، و عهد و پيمان و سوگندتان را وسيله اى براى نافرمانى هايتان قرار بدهيد.
عنه صلى الله عليه و آله ـ مِمّا أوصى بِهِ أميرَ المُؤمِنين عليه السلام ـ:وألاّ تُؤثِرَ الدُّنيا عَلَى الآخِرَةِ؛ لاِءَنَّ الدُّنيا فانِيَةٌ وَالآخِرَةَ الباقِيَةُ. ۱
پيامبر خدا صلى الله عليه و آله ـ از سفارش هاى ايشان به امير مؤمنان عليه السلام ـ:و اين كه دنيا را بر آخرت برنگزينى؛ چرا كه دنيا، رفتنى است و آخرت، ماندنى.
۱.الخصال: ص 544 ح 19 عن إسماعيل بن الفضل الهاشمي وإسماعيل بن زياد جميعا عن الإمام الصادق عن آبائه عليهم السلام، أعلام الدين: ص 347، بحار الأنوار: ج 2 ص 155 ح 7 وفي آخرها «الآخرة باقيةٌ».
عنه صلى الله عليه و آله:الوَيلُ كُلُّ الوَيلِ لِمَن باعَ نَعيما دائِمَ البَقاءِ بِكِسرَةٍ تَفنى، وخِرقَةٍ تَبلى. ۱
پيامبر خدا صلى الله عليه و آله:واى و صد واى بر كسى كه نعمت پاينده را به تكّه نانى كه از بين مى رود و به كُهنه پارچه اى كه مى پوسد، بفروشد.
۱.تنبيه الخواطر: ج 2 ص 119.
الإمام عليّ عليه السلام:يَقولُ اللّهُ: «مَن كَانَ يُرِيدُ الْحَيَوةَ الدُّنْيَا وَ زِينَتَهَا نُوَفِّ إِلَيْهِمْ أَعْمَــلَهُمْ فِيهَاوَ هُمْ فِيهَا لاَ يُبْخَسُونَ * أُوْلَـئِكَ الَّذِينَ لَيْسَ لَهُمْ فِى الآخِرَةِ إِلاَّ النَّارُ وَ حَبِطَ مَا صَنَعُواْ فِيهَاوَ بَـطِـلٌ مَّا كَانُواْ يَعْمَلُونَ» ۱ فَبِئسَتِ الدّارُ لِمَن لَم يَتَهَيَّبها ولَم يَكُن فيها عَلى وَجَلٍ ۲. ۳
امام على عليه السلام:خداوند مى فرمايد: «آنان كه زندگى دنيا و زيورش را مى خواهند، كردارشان را در آن درست به آنان باز مى دهيم و از ايشان در آن هيچ نمى كاهند. آنان، كسانى اند كه در آخرت، جز آتش ندارند و هرچه در آن كرده اند، هيچ شده است و تباه است آنچه مى كرده اند» . پس، چه بد سرايى است [دنيا [براى كسى كه از آن نهراسد و در آن، بيمناك نباشد!
عنه عليه السلام:اِركَبِ الحَقَّ وإن خالَفَ هَواكَ، ولا تَبِع آخِرَتَكَ بِدُنياكَ. ۱
امام على عليه السلام:همواره با حق حركت كن، هرچند بر خلاف ميل تو باشد و آخرتت را به دنيايت مفروش.
۱.غرر الحكم: ح 2297، عيون الحكم والمواعظ: ص 79 ح 1907.
امام على عليه السلام:راضى بودن تو به دنيا، از بدانتخابى تو و از شوربختى توست.
عنه عليه السلام:أيُّهَا النّاسُ، اتَّقُوا اللّهَ، فَما خُلِقَ امرُؤٌ عَبَثا فَيَلهُوَ، ولا تُرِكَ سُدىً فَيَلغُوَ، وما دُنياهُ الَّتي تَحَسَّنَت لَهُ بِخَلَفٍ مِنَ الآخِرَةِ الَّتي قَبَّحَها سوءُ النَّظَرِ عِندَهُ، ومَا المَغرورُ الَّذي ظَفِرَ مِنَ الدُّنيا بِأَعلى هِمَّتِهِ كَالآخَرِ الَّذي ظَفِرَ مِنَ الآخِرَةِ بِأَدنى سَهمَتِهِ. ۱
امام على عليه السلام:اى مردم! از خدا بترسيد؛ زيرا هيچ كس بيهوده آفريده نشده است تا در نتيجه، عمر خويش را به سرگرمى بگذراند، و سرِ خود رها نشده است تا در نتيجه، زندگى اش را به پوچى و باطل سپرى كند، و دنياى او كه خويشتن را برايش آراسته، نمى تواند جايگزين آخرتى شود كه بد نگريستن به آن، او را در نظرش زشت جلوه گر ساخته است، و فريب خورده اى كه به بالاترين خواست خويش از دنيا دست يافته، مانند كسى نيست كه [حتّى] به كم ترين بهره خويش از آخرت، دست يافته باشد.
۱.نهج البلاغة: الحكمة 370، تنبيه الخواطر: ج 1 ص 79، بحار الأنوار: ج 73 ص 132 ح 136.
عنه عليه السلام ـ مِن خُطبَةٍ لَهُ في ذَمِّ الدُّنيا ـ:أ لَستُم في مَساكِنِ مَن كانَ قَبلَكُم أطوَلَ أعمارا، وأبقى آثارا، وأبعَدَ آمالاً، وأعَدَّ عَديدا، وأكثَفَ جُنودا! تَعَبَّدوا لِلدُّنيا أيَّ تَعَبُّدٍ، وآثَروها أيَّ إيثارٍ، ثُمَّ ظَعَنوا ۱ عَنها بِغَيرِ زادٍ مُبَلِّغٍ ولا ظَهرٍ قاطِعٍ.
فَهَل بَلَغَكُم أنَّ الدُّنيا سَخَت لَهُم نَفسا بِفِديَةٍ، أو أعانَتهُم بِمَعونَةٍ، أو أحسَنَت لَهُم صُحبَةً؟! بَل أرهَقَتهُم بِالقَوادِحِ ۲، وأوهَقَتهُم ۳ بِالقَوارِعِ ۴، وضَعضَعَتهُم بِالنَّوائِبِ، وعَفَّرَتهُم ۵ لِلمَناخِرِ، ووَطِئَتهُم بِالمَناسِمِ ۶، وأعانَت عَلَيهِم رَيبَ المَنونِ.
فَقَد رَأَيتُم تَنَكُّرَها لِمَن دانَ لَها، وآثَرَها وأخلَدَ إلَيها، حينَ ظَعَنوا عَنها لِفِراقِ الأَبَدِ، وهَل
امام على عليه السلام ـ بخشى از خطبه ايشان در نكوهش دنيا ـ:آيا شما در خانه هاى همان كسانى نيستيد كه پيش از شما بودند و از شما عمرى درازتر داشتند و آثارى ماندگارتر و آرزوهايى دورتر و نيروهايى آماده تر و لشكريانى انبوه تر؟! دنيا را بندگى كردند، چه بندگى اى! و آن را برگزيدند، چه برگزيدنى! امّا سرانجام، بى هيچ توشه اى رساننده [به سرمنزل مقصود [و مَركبى راهوار [طاعات و عبادات] از آن كوچيدند.
آيا هرگز شنيده ايد كه دنيا جانى فداى آنها كرده باشد، يا كمكى در اختيارشان نهاده باشد، يا با آنان خوش مصاحبتى كرده باشد؟! نه؛ بلكه چونان خوره ۹ به جانشان افتاد و آنان را به كمند بلاها افكند و با مصيبت ها از پا درآوردشان و بينى هايشان را به خاك ماليد و لگدكوبشان كرد و پيشامدهاى بد روزگار را عليه شان يارى
۱.ظَعَنَ: اِرتَحَل (المصباح المنير: ص 385 «ظعن»).
۲.القَدْحُ والقادِحُ: اُكالٌ يقع في الشجر والأسنان (القاموس المحيط: ج 1 ص 242 «قدح»). وفي شرح نهج البلاغة: «الفوادِح».
۳.الوَهَقُ: حبل يلقى في عنق الشخص يؤخذ به ويوثق، وأصله للدواب (المصباح المنير: ص 674 «وهق»).
۴.القارِعة: من شدائد الدهر؛ وهي الداهية. ويقال: قَرَعتهم قَوارع الدهر؛ أي أصابتهم (لسان العرب: ج 8 ص 265 «قرع»).
۵.العَفَرُ: التراب، وعَفَّره: أي مرّغَهُ (الصحاح: ج 2 ص 751 «عفر»).
۶.المَنَاسِمُ: جمع منسم وهو طرف خُفّ البعير (تاج العروس: ج 17 ص 685 «نسم»).
۷.سَغِبَ: جاع، وقيل: لا يكون السَّغَب إلاّ الجوع مع التعب (المصباح المنير: ص 278 «سغب»).
۸.نهج البلاغة: الخطبة 111، بحار الأنوار: ج 73 ص 115 ح 109 نقلاً عن عيون الحكم والمواعظ؛ مطالب السؤول: ص 50 كلاهما نحوه.
۹.خوره، بيمارى است كه آن را آكله و جذام گويند و لب و بينى را مى خورد (لغت نامه دهخدا).
الإمام الصادق عليه السلام:المَسجونُ مَن سَجَنَتهُ دُنياهُ عَن آخِرَتِهِ. ۱
امام صادق عليه السلام:زندانى [واقعى] كسى است كه دنيايش او را از آخرتش باز داشته باشد.
۱.الكافي: ج 2 ص 455 ح 9، المحاسن: ج 2 ص 6 ح 1074، بحار الأنوار: ج 73 ص 105 ح 99.
عنه عليه السلام:لا يَشغَلُكَ طَلَبُ دُنياكَ عَن طَلَبِ دينِكَ؛ فَإِنَّ طالِبَ الدُّنيا رُبَّما أدرَكَ، ورُبَّما فاتَتهُ فَهَلَكَ بِما فاتَهُ مِنها. ۱
امام صادق عليه السلام:طلب دنيايت، تو را از طلب دينت باز ندارد؛ زيرا كه طالب دنيا، گاه [آن را] به دست مى آورد و گاه از دستش مى دهد و به واسطه همان چيزى كه از دست داده است، نابود مى شود.
۱.المحاسن: ج 1 ص 356 ح 758، بحار الأنوار: ج 1 ص 214 ح 15.
الإمام عليّ عليه السلام ـ فِي الدّيوانِ المَنسوبِ إلَيهِ ـ:
يا مُؤثِرَ الدُّنيا عَلى دينِهِ وَالتّائِهَ الحَيرانَ عَن قَصدِهِ
أصبَحتَ تَرجُو الخُلدَ فيها وقَد أبرَزَ نابُ المَوتِ عَن حَدِّهِ
هَيهاتَ إنَّ الموتَ ذو أسهُمٍ مَن يَرمِهِ يَوما بِها يُردِهِ ۱
امام على عليه السلام ـ در ديوان منسوب به ايشان ـ:
اى آن كه دنيا را بر دين، برگزيده اى/ و سرگشته اى و از راه به در رفته اى
و اميد جاودانگى در دنيا دارى/ ـ حال آن كه نيش مرگ، نمايان است ـ!
چه دور است [جاودانگى]؛ چرا كه دنيا تيرهادارد/ كه هرگاه و بر هر كه آنها را بيفكند، نابود مى كند.
۱.الديوان المنسوب إلى الإمام عليّ عليه السلام: ص 202 الرقم 131.