حدیث دربارهانواع دوستان

عنه عليه‏السلام: إنَّ الَّذينَ تَراهُم لَكَ أصدِقاءَ إذا بَلَوتَهُم وَجَدتَهُم عَلى طَبَقاتٍ شَتّى؛ فَمِنهُم كَالأَسَدِ في عِظَمِ الأَكلِ وشِدَّةِ الصَّولَةِ، ومِنهُم كَالذِّئبِ فِي المَضَرَّةِ، ومِنهُم كَالكَلبِ فِي البَصبَصَةِ، ومِنهُم كَالثَّعلَبِ فِي الرَّوَغانِ وَالسَّرِقَةِ، صُوَرُهُم مُختَلِفَةٌ وَالحِرفَةٌ واحِدَةٌ. ما تَصنَعُ غَدا إذا تُرِكتَ فَردا وَحيدا لا أهلَ لَكَ ولا وَلَدَ إلاَّ اللّه‏َ رَبَّ العالَمينَ؟! ۱

امام صادق عليه‏السلام: كسانى را كه دوستان خود مى‏بينى، اگر آنان را بيازمايى، آنان را گونه‏هاى متفاوتى خواهى يافت: برخى در پرخورى و پرخاشگرى، همچون شير (درنده) هستند. برخى در زيان زدن، چون گرگ هستند. برخى در چاپلوسى چون سگ هستند. برخى در نيرنگبازى و دزدى، چون روباه هستند. چهره‏هايشان گوناگون است؛ امّا پيشه يكى است. فردا كه تنها و بى‏خانواده و فرزند، رها خواهى شد و جز پروردگار عالميان را نخواهى داشت، چه خواهى كرد؟

۱.الاختصاص: 252، بحار الأنوار: 74 / 179 / 22.

کلیدواژه‌ها دوستی مردم گزینش دوست انواع دوستان

احادیث دیگر این موضوع

امام على عليه‏السلام: دوستانت سه گونه‏اند و دشمنانت [نيز] سه گونه. امّا دوستانت [عبارت‏اند از]: دوستت، دوستِ دوستت و دشمنِ دشمنت. دشمنانت [نيز عبارت‏اند از]: دشمنت، دشمنِ دوستت و دوستِ دشمنت.

تحف‏العقول: [امام حسين عليه‏السلام]فرمود: «برادران، چهار گونه‏اند: برادرى كه [دوستى‏اش]به سود تو و اوست؛ و برادرى كه به سود توست؛ و برادرى كه به زيان توست؛ و برادرى كه نه به سود توست و نه به سود خودش». معناى اين سخن را از ايشان پرسيدند. حضرت فرمود: «برادرى كه به سود تو و خودش است، آن برادرى است كه با برادرى خود، خواستار ماندگارى برادرى است و مقصودش از برادرىِ خود، ميراندن برادرى نيست. اين كس به سود تو و به سود خودش مى‏كوشد؛ زيرا اگر برادرى كامل شود، زندگىِ هر دو شيرين مى‏گردد و اگر برادرى كاستى گيرد، [خوشى هر دو]تباه مى‏گردد. امّا برادرى كه به سود توست، آن برادرى است كه خود را از حالت طمع به حالت رغبت در آورده است و چون به برادرى راغب است، در [امور]دنيا طمع نمى‏ورزد. پس با همه وجودش به تو سود مى‏رساند. امّا برادرى كه به زيان توست، آن برادرى است كه چشم‏انتظارِ گرفتارى‏هاى توست و با تو يكدل نيست و ميان مردم بر ضدّت دروغ مى‏بافد و حسودانه به چهره‏ات مى‏نگرد. پس لعنت [خداى]يگانه بر او باد! امّا برادرى كه نه به سود توست و نه به سود خودش، همان است كه خداوند او را سرشار از حماقت كرده و از رحمت خويش دور ساخته است. پس او را مى‏بينى كه خودش را بر تو مقدّم مى‏دارد و آنچه را دارى، آزمندانه براى خود مى‏خواهد».

امام باقر عليه‏السلام: در بصره مردى بر پا خاست و گفت: اى امير مؤمنان! ما را از [حال]برادران خبر ده. حضرت فرمود: «برادران، دو گونه‏اند: برادرانِ قابل اعتماد و برادرانِ [مفيدِ تنها براى] شوخى و شادمانى. امّا برادران قابل اعتماد، دست و بال و خانواده و دارايى [شخص] هستند. پس اگر نسبت به برادرت اعتماد داشتى، مال و تنت را بدو ببخش و با دوستش دوستى و با دشمنش دشمنى كن و رازش را پنهان دار و خوبى‏اش را آشكار ساز. اى پرسشگر! بدان كه اين گونه برادران، كمياب‏تر از گوگرد سرخ گوگرد سرخ، به غايتْ كمياب است (ر. ك: لغتنامه دهخدا، واژه «كبريت اَحمر»). هستند. امّا برادارن شوخى و شادمانى، پس [بدان كه]تو از آنان لذّت خود را مى‏برى. پس آن را از آنان مبُر و. بيش از آن، از درونشان مخواه و به همان ميزان كه روى گشاده و زبان شيرين خود را به تو ارزانى مى‏دارند، تو نيز چنين كن».

امام صادق عليه‏السلام: برادران، سه گونه‏اند: يكى چون غذاست كه در همه وقت به آن نياز است و او شخص عاقل است. دوم به معناىِ درد است، و او شخص احمق است. سوم به معناىِ دَواست و او شخص خردمند است.

امام صادق عليه‏السلام: برادران، سه گونه‏اند: آن كه [در راه دوست] از جان خود مى‏گذرد. ديگرى آن كه از مال خود مى‏گذرد و اين دو در برادرى خود صادق هستند. ديگرى آنچه را كه نياز دارد، از تو مى‏گيرد و تو را براى پاره‏اى لذّت‏ها [ى خود]مى‏خواهد. پس او را از افراد قابل اعتماد مشمار.