حدیث دربارهانواع دوستان

عنه عليه‏السلام: الإِخوانُ ثَلاثَةٌ: مُواسٍ بِنَفسِهِ، وآخَرُ مُواسٍ بِمالِهِ ـ وهُمَا الصّادِقانِ فِي الإِخاءِ ـ وآخَرُ يَأخُذُ مِنكَ البُلغَةَ، ويُريدُكَ لِبَعضِ اللَّذَّةِ، فَلا تَعُدَّهُ مِن أهلِ الثِّقَةِ. ۱

امام صادق عليه‏السلام: برادران، سه گونه‏اند: آن كه [در راه دوست] از جان خود مى‏گذرد. ديگرى آن كه از مال خود مى‏گذرد و اين دو در برادرى خود صادق هستند. ديگرى آنچه را كه نياز دارد، از تو مى‏گيرد و تو را براى پاره‏اى لذّت‏ها [ى خود]مى‏خواهد. پس او را از افراد قابل اعتماد مشمار.

۱.تحف العقول: 324، بحار الأنوار: 78 / 239 / 86.

کلیدواژه‌ها دوستی مردم گزینش دوست انواع دوستان

احادیث دیگر این موضوع

امام على عليه‏السلام: دوستانت سه گونه‏اند و دشمنانت [نيز] سه گونه. امّا دوستانت [عبارت‏اند از]: دوستت، دوستِ دوستت و دشمنِ دشمنت. دشمنانت [نيز عبارت‏اند از]: دشمنت، دشمنِ دوستت و دوستِ دشمنت.

تحف‏العقول: [امام حسين عليه‏السلام]فرمود: «برادران، چهار گونه‏اند: برادرى كه [دوستى‏اش]به سود تو و اوست؛ و برادرى كه به سود توست؛ و برادرى كه به زيان توست؛ و برادرى كه نه به سود توست و نه به سود خودش». معناى اين سخن را از ايشان پرسيدند. حضرت فرمود: «برادرى كه به سود تو و خودش است، آن برادرى است كه با برادرى خود، خواستار ماندگارى برادرى است و مقصودش از برادرىِ خود، ميراندن برادرى نيست. اين كس به سود تو و به سود خودش مى‏كوشد؛ زيرا اگر برادرى كامل شود، زندگىِ هر دو شيرين مى‏گردد و اگر برادرى كاستى گيرد، [خوشى هر دو]تباه مى‏گردد. امّا برادرى كه به سود توست، آن برادرى است كه خود را از حالت طمع به حالت رغبت در آورده است و چون به برادرى راغب است، در [امور]دنيا طمع نمى‏ورزد. پس با همه وجودش به تو سود مى‏رساند. امّا برادرى كه به زيان توست، آن برادرى است كه چشم‏انتظارِ گرفتارى‏هاى توست و با تو يكدل نيست و ميان مردم بر ضدّت دروغ مى‏بافد و حسودانه به چهره‏ات مى‏نگرد. پس لعنت [خداى]يگانه بر او باد! امّا برادرى كه نه به سود توست و نه به سود خودش، همان است كه خداوند او را سرشار از حماقت كرده و از رحمت خويش دور ساخته است. پس او را مى‏بينى كه خودش را بر تو مقدّم مى‏دارد و آنچه را دارى، آزمندانه براى خود مى‏خواهد».

امام باقر عليه‏السلام: در بصره مردى بر پا خاست و گفت: اى امير مؤمنان! ما را از [حال]برادران خبر ده. حضرت فرمود: «برادران، دو گونه‏اند: برادرانِ قابل اعتماد و برادرانِ [مفيدِ تنها براى] شوخى و شادمانى. امّا برادران قابل اعتماد، دست و بال و خانواده و دارايى [شخص] هستند. پس اگر نسبت به برادرت اعتماد داشتى، مال و تنت را بدو ببخش و با دوستش دوستى و با دشمنش دشمنى كن و رازش را پنهان دار و خوبى‏اش را آشكار ساز. اى پرسشگر! بدان كه اين گونه برادران، كمياب‏تر از گوگرد سرخ گوگرد سرخ، به غايتْ كمياب است (ر. ك: لغتنامه دهخدا، واژه «كبريت اَحمر»). هستند. امّا برادارن شوخى و شادمانى، پس [بدان كه]تو از آنان لذّت خود را مى‏برى. پس آن را از آنان مبُر و. بيش از آن، از درونشان مخواه و به همان ميزان كه روى گشاده و زبان شيرين خود را به تو ارزانى مى‏دارند، تو نيز چنين كن».

امام صادق عليه‏السلام: برادران، سه گونه‏اند: يكى چون غذاست كه در همه وقت به آن نياز است و او شخص عاقل است. دوم به معناىِ درد است، و او شخص احمق است. سوم به معناىِ دَواست و او شخص خردمند است.

امام صادق عليه‏السلام: كسانى را كه دوستان خود مى‏بينى، اگر آنان را بيازمايى، آنان را گونه‏هاى متفاوتى خواهى يافت: برخى در پرخورى و پرخاشگرى، همچون شير (درنده) هستند. برخى در زيان زدن، چون گرگ هستند. برخى در چاپلوسى چون سگ هستند. برخى در نيرنگبازى و دزدى، چون روباه هستند. چهره‏هايشان گوناگون است؛ امّا پيشه يكى است. فردا كه تنها و بى‏خانواده و فرزند، رها خواهى شد و جز پروردگار عالميان را نخواهى داشت، چه خواهى كرد؟