حدیث دربارهتوضيح آنچه گمان تشبيه مى آورد

التوحيد عن محمّد بن عليّ الحلبيّ عن الإمام الصادق عليه السلامـ في قَولِهِ عز و جل: «يَوْمَ يُكْشَفُ عَن سَاقٍ» ۱ ـقالَ: تَبارَكَ الجَبّارُ، ثُمَّ أَشارَ إِلى ساقِهِ فَكَشَفَ عَنَها الإِزارَ. ۲ قالَ: «وَ يُدْعَوْنَ إِلَى السُّجُودِ فَلاَ يَسْتَطِيعُونَ» ۳، قالَ: أُفحِمَ القَومُ، ودخَلَتهُمُ الهَيبَةُ، وشَخَصَتِ الأَبصارُ، وبَلَغَتِ القُلوبُ الحَناجِرَ، خاشِعَةً أَبصارُهمُ، تَرهَقُهُم ذِلَّةٌ، وقَد كانوا يُدعَونَ إِلَى السُّجودِ وهُم سالِمونَ. ۴۵
التوحيد از محمّد بن على حلبى و او از امام صادق عليه السلامچنين نقل مى كند ـ در مورد اين سخن خداى بزرگ كه: «روزى كه دامن از ساق برگرفته شود» ـ ۶] امام عليه السلام [فرمود: «خداى چيره، والاتر از اين است». پس به ساقش اشاره كرد و دامن از آن برگرفت. ۷ خداوند فرمود: «و آنان به سجود خوانده مى شوند، ولى نمى توانند» . امام عليه السلامفرمود: «مردم (اهل جهنّم) مبهوت مى شوند و زبانشان بند مى آيد، و بيم و ترس در آنان پديد مى آيد و چشم ها خيره مى شود، ارواح به حنجره ها مى رسند]و مردم در آستانه تهى كردن قالب، قرار مى گيرند]، چشم هايشان ترسان مى گردد، خوارى آنها را فرا مى گيرد و در حالت سلامت، به سجود خوانده مى شوند.
۱.القلم: 42.
۲.قالَ الصدوق رحمه الله: قوله عليه السلام: «تبارك الجبّار وأشار إلى ساقه فكشف عنها الإزار» يعني به: تبارك الجبّار أن يوصف بالساق الّذي هذا صفته.
۳.القلم: 42.
۴.التوحيد: ص 154 ح 2، بحار الأنوار: ج 4 ص 7 ح 15 وراجع التوحيد: ص 154 ح 1 و ص 155 ح 3.
۵.القلم: 42.
۶.كنايه از دشوارى كار در روز قيامت است.
۷.يعنى: خدا والاتر از اين نوع ساق است كه من به آن اشاره كردم.

احادیث دیگر این موضوع

۸
التوحيدـ به نقل از سليمان بن مهران ـ: از امام صادق عليه السلام درباره اين سخن خداى بزرگ «و روز رستاخيز، زمين، يكسره در قبضه [قدرت]اوست» پرسيدم. امام عليه السلام پاسخ داد: «يعنى خداوند، مالك و فرمان رواى زمين بوده است و كسى مالكيت و فرمان روايى ندارد، و قبض خداى والا و بلند مرتبه، در جاى ديگر به معناى تنگ گرفتن است و بسط خدا، بخشش و گشايش است، همان طور كه خداى بزرگ فرمود: «و خداوند، تنگ مى گيرد و بخشش و گشايش مى كند و به سوى او باز گردانده مى شويد» . يعنى، خدا مى بخشد و مى گشايد و باز مى دارد و تنگ مى كند، و قبض خداوند عز و جل از جهت ديگر گرفتن است و مقصود از گرفتن، پذيرفتن خداست، همان طور كه خداوند فرمود: «و صدقه ها را مى پذيرد» ، يعنى از اهل صدقه دادن مى پذيرد و به خاطر آن، پاداش مى دهد. گفتم: معناى اين سخن خداى بزرگ كه: «و آسمان ها به دست راستِ (يمينِ) او پيچيده مى شوند» ، چيست؟ فرمود: «مقصود از يمين، دست است و مقصود از دست، توانايى و نيروست. خداى بزرگ مى فرمايد: «آسمان ها پيچيده مى شوند» با توانايى و نيروى خداوند. «پاك است او و برتر است از آنچه با او شريك مى گيرند» .
كفاية الأثرـ به نقل از يونس بن ظبيان ـ: خدمت امام صادق عليه السلام رسيدم و گفتم: اى فرزند پيامبر خدا! بر مالك [بن انس]و يارانش وارد شدم و از برخى از آنها شنيدم كه مى گفتند: خداوند، صورتى همچون صورت ها دارد، و برخى از آنها مى گفتند: خداوند، دو دست دارد و به اين سخن خداى متعال استدلال مى كردند كه: «[اى ابليس! تو را چه بازداشت از سجده كردن در برابر آنچه]با دو دستم [آفريدم؟]. آيا خود را بزرگ ديدى [يا از برترى جويان بودى]؟» ، و برخى از آنها مى گفتند: خداوند، همچون جوانى سى ساله است. اى فرزند پيامبر خدا! سخن تو در اين باره چيست؟ امام عليه السلام تكيه داده بود [؛ امّا وقتى اين سخنان را شنيد]، راست نشست و گفت: «خدايا! ببخشا، ببخشا!». پس از اين فرمود: «اى يونس! آن كه گمان كند خدا، صورتى همچون صورت ها دارد، براى خدا شريك قرار داده است و هركه گمان كند خدا اندام هايى همچون اندام هاى آفريدگان دارد، منكر خداست. پس گواهى او را نپذيريد و از كُشتار او نخوريد. چراكه يكى از شرايط ذبح كننده، مسلمان بودن است و كسى كه خدا را همچون انسان بداند، مسلمان نيست. خدا، برتر از توصيف تشبيه كنندگان با صفت آفريدگان است. وجه خدا، پيامبران او هستند چون وسيله توجّه به خدا هستند. و در سخن او كه «. با دو دستم آفريدم. آيا خود را بزرگ ديدى؟.» ، مقصود از دست، توانايى است، همچون اين سخن خدا: «و شما را به يارى خود، توانا گردانيد» . پس هركس گمان كند كه خدا در چيزى است يا بر روى چيزى است يا از چيزى به چيز ديگر دگرگون مى شود، يا چيزى از او تهى است يا چيزى او را سرگرم مى كند، او را با ويژگىِ آفريدگان وصف كرده است، در حالى كه خدا، آفريدگار همه چيز است و با مقايسه سنجيده نمى گردد و به مردم، تشبيه نمى شود. مكانى از او تهى نيست و مكانى او را مشغول و گرفتار نمى كند. در عين حال كه دور است، نزديك است و در عين حال كه نزديك است، دور است. اين است خدا، پروردگار ما كه خدايى جز او نيست. پس هر كه خدا را با اين صفت اراده كند و دوست بدارد، از يگانه پرستان است و هركه با غير اين صفت، خدا را دوست بدارد، خدا از او بيزار است و ما نيز از او بيزاريم.
التوحيد ـ به نقل از هشام بن حكم ـ:مردى از امام صادق عليه السلام در مورد خداى متعال پرسيد و گفت: آيا خدا، خشنودى و ناخشنودى دارد؟ فرمود: «بله، امّا نه مثل آنچه در آفريدگان يافت مى شود، به اين معنا كه خشنودى و خشم چيزى است كه در او (آفريده) وارد مى شود (حالتى در او پديد مى آيد) و او را از حالتى به حالت ديگر در مى آورد، و او متأثّر است و مركّب از اجزاست و چيزها در او محلّ ورود خواهند داشت، در حالى كه در آفريدگار ما، محلّ ورودى براى چيزها نيست. او يكتاست و ذات و حقيقتش يگانه [و بسيط]است. پس خشنودى خدا، پاداش اوست، و ناخشنودى او كيفر اوست، بدون اين كه چيزى در او وارد شود و او را برانگيزد و از حالتى به حالت ديگر درآورد؛ چرا كه اينها ويژگى هاى آفريدگانِ ناتوان و نيازمند است و خداى متعال، نيرومند و پيروزمند شكست ناپذيرى است كه نيازى به هيچ آفريده اى ندارد؛ بلكه همه آفريده ها به او نيازمندند و او چيزها را بدون اين كه نيازى [به آنها داشته باشد] و وسيله اى داشته باشد، بدون سابقه و نوآورانه آفريد.