او در همه جا هست
11 حدیث
رسول اللّه صلى الله عليه و آله:إِنَّ موسى لَمّا نودِيَ مِنَ الشَّجَرَةِ «اخْلَعْ نَعْلَيْكَ» ۱ أَسرَعَ الإِجابَةَ، وتابَعَ التَّلبِيَةَ، وقالَ: إِنّي أَسمَعُ صَوتَكَ، وأُحِسُّ وَجسَكَ، ولا أَرى مَكانَكَ، فَأَينَ أَنتَ؟
فَقالَ: أَنا فَوقَكَ وتَحتَكَ، وأَمامَكَ وخَلفَكَ، ومُحيطٌ بِكَ، وأَقرَبُ إِلَيكَ مِن نَفسِكَ. ۲
پيامبر خدا صلى الله عليه و آله:هنگامى كه موسى عليه السلام از [جانب]درخت، آواز داده شد كه: «پا افرازهايت را بر كَن» ، به پاسخ گويى شتافت و در پىِ لبّيك گويى برآمد و گفت: من آوايت را مى شنوم و آواى نهانت را حس مى كنم؛ امّا جايت را نمى بينم. پس تو كجايى؟
فرمود: «من بالاى تو و پايين تو و پيش روى تو و پشت سر تو هستم و به تو احاطه دارم و از خودت به تو نزديك ترم».
کلیدواژه‌ها حکمت نامه پیامبر اعظم در یک نگاهحکمت های اعتقادیایمان به خداشناخت اسما و صفات خدا +3 مورد دیگر
الإمام عليّ عليه السلام:إِنَّهُ لَبِكُلِّ مَكانٍ، وفي كُلِّ حينٍ وأَوانٍ، ومَعَ كُلِّ إِنسٍ وجانٍّ. ۱
امام على عليه السلام:بى گمان، او در هرجا و هر زمان و هنگامى و با هر آدمى و پرى اى است.
۱.نهج البلاغة: الخطبة 195، بحار الأنوار: ج 77 ص 315 ح 15.
کلیدواژه‌ها حکمت نامه پیامبر اعظم در یک نگاهحکمت های اعتقادیایمان به خداشناخت اسما و صفات خدا +3 مورد دیگر
عنه عليه السلام:الحَمدُ للّهِِ. المُشاهِدِ لِجَميعِ الأَماكِنِ بِلاَ انتِقالٍ إِلَيها. ۱
امام على عليه السلام:ستايش، از آنِ خداست. مشاهده گر همه مكان ها، بى آن كه به آن جاها برود.
۱.الكافي: ج 1 ص 142 ح 7، التوحيد: ص 33 ح 1 كلاهما عن الحارث الأعور، بحار الأنوار: ج 4 ص 266.
کلیدواژه‌ها حکمت نامه پیامبر اعظم در یک نگاهحکمت های اعتقادیایمان به خداشناخت اسما و صفات خدا +3 مورد دیگر
عنه عليه السلام:مَن زَعَمَ أَنّ إِلهَنا مَحدودٌ فَقَد جَهِلَ الخالِقَ المَعبودَ، ومَن ذَكَرَ أَنَّ الأَماكِنَ بِهِ تُحيطُ لَزِمَتهُ الحَيرَةُ وَالتَّخليطُ، بل هُوَ المُحيطُ بِكُلِّ مَكانٍ، فَإن كُنتَ صادِقا أَيُّهَا المُتَكَلِّفُ لِوَصفِ الرَّحمنِ بِخِلافِ التَّنزيلِ وَالبُرهانِ فَصِف لي جَبرَئيلَ وميكائيلَ وإِسرافيلَ، هَيهاتَ، أَتَعجِزُ عَن صفة مَخلوقٍ مِثلِكَ وتَصِفُ الخالِقَ المَعبودَ! وأنتَ تُدرِكُ صِفَةَ رَبِّ الهَيئَةِ وَالأدَواتِ، فَكَيفَ مَن لَم تَأَخُذهُ سِنَةٌ ولا نَومٌ لَهُ ما فِي الأَرَضينَ وَالسَّماواتِ وما بَينَهُما وهُوَ رَبُّ العَرشِ العَظيمِ؟! ۱
امام على عليه السلام:هر كه بپندارد كه خداى ما محدود است، بى گمانْ آفريدگار پرستيده را نشناخته و هر كه فكر كند كه مكان ها او را فرا مى گيرند، به سر گردانى و تباهى دچار گشته است. بلكه اوست فرا گيرنده هر مكانى. پس اى آن كه براى وصفِ [خداى]رحمتگر، بر خلاف قرآن و برهانْ خود را به سختى افكنده اى، اگر راستگويى، پس جبرئيل و ميكائيل و اسرافيل عليهم السلام را براى من وصف كن. هرگز [نمى توانى]! آيا از وصف آفريده اى مانند خود، ناتوانى و [با اين حالْ]آفريدگار پرستيده را وصف مى كنى؟! تو [تنها مى توانى]صفتِ دارنده شكل و اندام ها را دريابى. پس چگونه [وصف توانى كرد]كسى را كه خوابى سبك و خوابى گران، او را فرا نمى گيرد، آنچه در زمين ها و آسمان ها و آنچه ميان آن دو است، از آنِ اوست و او پروردگار عرش سترگ است؟!
۱.حلية الأولياء: ج 1 ص 73 عن النعمان بن سعد، جواهر المطالب: ج 1 ص 341 نحوه، كنز العمّال: ج 1 ص 409 ح 1737 نقلاً عن ابن إسحاق عن النعمان بن سعد.
کلیدواژه‌ها حکمت نامه پیامبر اعظم در یک نگاهحکمت های اعتقادیایمان به خداشناخت اسما و صفات خدا +3 مورد دیگر
الإرشادـ في ذِكرِ خَبرِ يَهودِيٍّ سَأَلَ أَبا بَكرٍ عَنِ اللّهِ تَعالى أَينَ هُوَ؟
فَقالَ لَهُ: فِي السَّماءِ عَلَى العَرشِ ـ: فَولَّى الحَبرُ مُتَعَجِّبا يَستَهزِئُ بِالإِسلامِ، فَاستَقبَلَهُ أَميرُ المُؤمَنينَ عليه السلام فَقالَ لَهُ: يا يَهودِيُّ، قَد عَرَفتُ ما سَأَلتَ عَنهُ وما أُجِبتَ بِهِ، وإِنّا نَقولُ: إِنَّ اللّهَ ـ جَلَّ وعَزَّ ـ أَيَّنَ الأَينَ فَلا أَينَ لَهُ، وجَلَّ عَن أَن يَحوِيَهُ مَكانٌ، وهو في كُلِّ مَكانٍ بِغَيرِ مُماسَّةٍ ولا مُجاوَرَةٍ، يُحيطُ عِلما بِما فيها ولا يَخلو شَيءٌ مِنها مِن تَدبيرِهِ، وإِنّي مُخبِرُكَ بِما جاءَ في كِتابٍ مِن كُتُبِكُم يُصَدِّقُ ما ذَكَرتُهُ لَكَ، فَإن عَرَفتَهُ أَتُؤمِنُ بِهِ؟
قالَ اليَهودِيُّ: نَعَم.
قالَ: أَلَستُم تَجِدونَ في بَعضِ
الإرشادـ در يادكردِ داستان يهودى اى كه از ابوبكر درباره خداى متعال پرسيد كه او كجاست و ابوبكر به او گفت: در آسمان بر روى عرش ـ: پس دانشمند يهودى، شگفت زده روى گرداند؛ در حالى كه بر اسلام، ريشخند مى زد. پس امير مؤمنان، رو به او كرد و به او فرمود: «اى يهودى! چيزى را كه از او پرسيدى و پاسخى را كه دريافت كردى، دانستم. ما مى گوييم: خداى شكوهمند و عزّتمند، خود به «كجا»، كجايى بخشيده. پس او را كجايى نيست و برتر است از آن كه مكانى او را فرا گيرد و او در همه جا هست، بدون تماس و مجاورت. دانش او آنچه را در هر جا باشد، فرا گرفته است و چيزى از آن ميان، از تدبير او تهى نيست. من تو را آگاه مى كنم به آنچه در كتابى از كتاب هاى شما آمده كه آنچه را كه براى تو ذكر كردم، تصديق مى كند. پس اگر آن را شناختى، آيا
۱.الإرشاد: ج 1 ص 201، الاحتجاج: ج 1 ص 494 ح 124، بحار الأنوار: ج 3 ص 309 ح 2.
کلیدواژه‌ها حکمت نامه پیامبر اعظم در یک نگاهحکمت های اعتقادیایمان به خداشناخت اسما و صفات خدا +3 مورد دیگر
الإمام الحسين عليه السلام:قالَ أَميرُ المُؤمِنينَ عَلِيُّ بنُ أَبي طالبٍ عليه السلام في بَعضِ خُطَبِهِ: مَنِ الَّذي حَضَرَ سِبُختَ الفارِسِيَّ وهُوَ يُكَلِّمُ رَسولَ اللّهِ صلى الله عليه و آله؟
فَقالَ القَومُ: ما حَضَرَهُ مِنّا أَحَدٌ.
فَقالَ عَلِيٌّ عليه السلام: لكِنّي كُنتُ مَعَهُ عليه السلام وقَد جاءَهُ سِبُختُ، وكانَ رَجُلاً مِن مُلوكِ فارِسَ وكانَ ذَرِبا ۱، فَقالَ: يا مُحَمَّدُ إِلى ما تَدعو؟ قالَ: أَدعو إِلى شَهادَةِ أَن لا إِلهَ إِلاَّ اللّهُ وَحدَهُ لا شَريكَ لَهُ وأَنَّ مُحَمَّدا عَبدُهُ ورَسولُهُ.
فَقالَ سِبُختُ: وأَينَ اللّهُ يا مُحَمَّدُ؟
قالَ: هُوَ في كُلِّ مَكانٍ مَوجودٌ بِآياتِهِ.
قالَ: فَكَيفَ هُوَ؟
فَقالَ: لا كَيفَ لَهُ ولا أَينَ؛ لِأَنَّهُ عز و جل كَيَّفَ
امام حسين عليه السلام:امير مؤمنان، على بن ابى طالب عليه السلامدر يكى از سخنرانى هاى خود فرمود: چه كسى آن گاه كه سِبُخْت فارسى با پيامبر خدا سخن مى گفت، حاضر بود؟
قوم گفتند: كسى از ما، در آن هنگام حضور نداشت.
على عليه السلام فرمود: امّا من با او بودم كه سِبُخْت نزدش آمده بود. وى از اميران فارس و بد دهن بود. گفت: اى محمّد! به چه مى خوانى؟ فرمود: «فرا مى خوانم به گواهى بر اين كه خدايى جز اللّه نيست كه يگانه است و هيچ انبازى ندارد، و اين كه محمّد، بنده او و فرستاده اوست».
سِبُخت گفت: خدا كجاست، اى محمّد؟
فرمود: «او در همه جا هست و به نشانه هاى خود، يافت شدنى است».
گفت: پس او چگونه است؟
فرمود: «او را چگونگى و كجايى نيست؛ زيرا او ـ كه عزّتمند و والاست ـ خود، به چگونه، چگونگى و به كجا،
کلیدواژه‌ها حکمت نامه پیامبر اعظم در یک نگاهحکمت های اعتقادیایمان به خداشناخت اسما و صفات خدا +3 مورد دیگر
الإمام الباقر عليه السلام:قَدِمَ أُسقُفُ نَجرانَ عَلى عُمَرَ بنِ الخَطّابِ فَقالَ:. أَخبِرني أَنتَ يا عُمَرُ أَينَ اللّهُ تَعالى؟ فَغَضِبَ عُمَرُ، فَقالَ أَميرُ المُؤمِنينَ عليه السلام: أنا أُجيبُكَ وسَل عَمّا شِئتَ، كُنّا عِندَ رَسولِ اللّهِ صلى الله عليه و آلهذاتَ يَومٍ أَتاهُ مَلَكٌ فَسَلَّمَ، فَقالَ لَهُ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله: مِن أَينَ أُرسِلتَ؟
قالَ: مِن سَبعِ سَماواتٍ مِن عِندِ رَبّي، ثُمَّ أَتاهُ مَلَكٌ آخَرُ فَسَلَّمَ، فَقالَ لَهُ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله: مِن أَينَ أُرسِلتَ؟ فَقالَ: مِن سَبعِ أَرَضينَ مِن عِندِ رَبّي، ثُمَّ أَتاهُ مَلَكٌ آخَرُ فَسَلَّمَ، فَقالَ لَهُ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله: مِن أَينَ أُرسِلتَ؟
قالَ: مِن مَشرِقِ الشَّمسِ مِن عِندِ
امام باقر عليه السلام:اُسقف نجران، بر عمر بن خطّاب وارد شد و گفت:. اى عمر! مرا آگاه كن كه خداى والا كجاست؟
عمر خشمگين شد. پس امير مؤمنان عليه السلامفرمود: من تو را پاسخ مى گويم و از هر چه خواستى، بپرس. روزى نزد پيامبر صلى الله عليه و آله بوديم كه فرشته اى نزد وى آمد و سلام كرد. پيامبر صلى الله عليه و آله به او فرمود: «از كجا فرستاده شده اى؟».
گفت: از آسمان هاى هفتگانه، از نزد پروردگارم.
پس فرشته اى ديگر نزد وى آمد و سلام كرد. پيامبر صلى الله عليه و آله به او فرمود: «از كجا فرستاده شده اى؟».
گفت: از زمين هاى هفتگانه، از نزد پروردگارم.
آن گاه، فرشته ديگرى نزد وى آمد و سلام كرد. پيامبر صلى الله عليه و آله به او فرمود: «از كجا فرستاده شده اى؟».
گفت: از جايگاه بر آمدنِ خورشيد، از نزد
۱.خصائص الأئمّة عليهم السلام: ص 90 و ص 92.
کلیدواژه‌ها حکمت نامه پیامبر اعظم در یک نگاهحکمت های اعتقادیایمان به خداشناخت اسما و صفات خدا +3 مورد دیگر
عنه عليه السلام:كانَ لِرَسولِ اللّهِ صلى الله عليه و آله صَديقانِ يَهودِيّانِ، قَد آمَنا بِموسى رَسولِ اللّهِ، وأَتَيا مُحَمَّدا رَسولَ اللّهِ صلى الله عليه و آلهوَسمِعا مِنهُ، وقَد كانا قَرَآ التَّوراةَ وصُحُفَ إِبراهيمَ وموسى عليهماالسلام، وعَلِما عِلمَ الكُتُبِ الأُولى، فَلَمّا قَبَضَ اللّهُ ـ تَبارَكَ وتَعالى ـ رَسولَهُ صلى الله عليه و آله أَقبَلا يَسأَلانِ عَن صاحِبِ الأَمرِ بَعدَهُ.
فَأَرشَدَهُما إِلى عَلِيٍّ ـ صَلَواتُ اللّهِ عَلَيهِ ـ، فَلَمّا جاءاهُ فَنَظَرا إِلَيهِ قالَ أَحَدُهُما لِصاحِبِهِ: إِنَّهُ الرَّجُلُ الَّذي نَجِدُ صِفَتَهُ فِي التَّوراةِ أَنَّهُ وَصِيُّ هذَا النَّبِيِّ وخَليفَتُهُ وزَوجُ ابنَتِهِ وأَبُو السِّبطَينِ وَالقائِمُ بِالحَقِّ مِن بَعدِهِ.
ثُمَّ قالا لَهُ:
امام باقر عليه السلام:پيامبر صلى الله عليه و آله دو دوستِ يهودى داشت كه به موسى پيامبر خدا، ايمان داشتند و نزد محمّد پيامبر خدا آمده و از او [گفتارهايى]شنيده بودند و تورات و صُحُف ابراهيم و موسى عليهماالسلامرا نيز خوانده و دانش كتاب هاى پيشين را دانسته بودند. پس زمانى كه خداى والا و بلند پايه، رسولش را قبض [روح]كرد، به پرسش درباره صاحب امر (خلافت) پس از او پرداختند.
پس [عمر] آن دو را به سوى على ـ كه درودهاى خدا بر او باد ـ رهنمون شد.
هنگامى كه نزد ايشان آمدند و به او نگريستند، يكى از آن دو به يار خود گفت: بى گمان، او همان مردى است كه وصف او را در تورات مى يابيم كه او وصىّ اين پيامبر و جانشين او و همسر دختر او و پدرِ دو نواده و قائم [مقام]راستين پس از اوست.
سپس به او گفتند: پروردگارت
۱.التوحيد: ص 180 ح 15 عن عبد الرحمن بن الأسود عن الإمام الصادق عليه السلام، بحار الأنوار: ج 3 ص 324 ح 22.
کلیدواژه‌ها حکمت نامه پیامبر اعظم در یک نگاهحکمت های اعتقادیایمان به خداشناخت اسما و صفات خدا +3 مورد دیگر
الإمام الصادق عليه السلامـ في قَولِهِ تَعالى: «مَا يَكُونُ مِن نَّجْوَى ثَلَـثَةٍ إِلاَّ هُوَ رَابِعُهُمْ وَ لاَ خَمْسَةٍ إِلاَّ هُوَ سَادِسُهُمْ» قالَ: هُوَ واحِدٌ وأَحَدِيُّ الذَّاتِ، بائِنٌ مِن خَلقِهِ، وبِذاكَ وَصَفَ نَفسَهُ، وهُوَ بِكُلِّ شَيءٍ مُحيطٌ بِالإِشرافِ وَالإِحاطَةِ وَالقُدرَةِ «لاَ يَعْزُبُ عَنْهُ مِثْقالُ ذَرَّةٍ فِى السَّمَـوَ تِ وَ لاَ فِى الْأَرْضِ وَ لاَ أَصْغَرُ مِن ذَ لِكَ وَ لاَ أَكْبَرُ» بِالإِحاطَةِ وَالعِلمِ لا بِالذَّاتِ؛ لِأَنَّ الأَماكِنَ مَحدودَةٌ، تَحويها حُدودٌ أَربَعَةٌ، فَإِذا كانَ بِالذَّاتِ لَزِمَهَا الحَوايَةُ ۱. ۲
امام صادق عليه السلامـ درباره آيه «هيچ نجواى سه نفرى نيست، مگر آن كه او چهارمينِ ايشان است و نه پنج نفرى، مگر آن كه او ششمينِ آنهاست» ـ: او يكتاست و يگانه حقيقت (بسيط) است. از آفريدگان، جداست و خود را بدان وصف كرده و او هر چيزى را به اِشراف و احاطه و قدرت، فرا گيرنده است. «هم وزن مور ريزى، نه در آسمان ها و نه در زمين و نه ريزتر از آن و نه درشت تر، از [فرا چنگ] او در نمى رود» به احاطه و علم، نه به ذات؛ زيرا مكان ها محدودند و مرزهاى چهارگانه، آنها را در بر مى گيرد. پس اگر [احاطه او]به ذات باشد، آن را در بر گرفته شدن [در مكان]، لازم آيد.
کلیدواژه‌ها حکمت نامه پیامبر اعظم در یک نگاهحکمت های اعتقادیایمان به خداشناخت اسما و صفات خدا +3 مورد دیگر
التوحيدعن أَبي جعفر ۱: سَأَلتُ أَبا عَبدِ اللّهِ عليه السلام عَن قَولِ اللّهِ عز و جل «وَ هُوَ اللَّهُ فِى السَّمَـوَ تِ وَالْأَرْضِ» .
قالَ: كَذلِكَ هُوَ فِي كُلِّ مَكانٍ.
قُلتُ: بِذاتِهِ.
قالَ: وَيحَكَ، إِنَّ الأَماكِنَ أَقدارٌ، فَإِذا قُلتَ: في مَكانٍ بِذاتِهِ، لَزِمَكَ أَن تَقولَ: في أَقدارٍ وغَير ذلِكَ، ولكِن هُوَ بائِنٌ مِن خَلقِهِ، مُحيطٌ بِما خَلَقَ عِلما وقُدرَةً وإِحاطَةً وسُلطانا ومُلكا. ۲
التوحيدـ به نقل از ابو جعفر (احتمالاً محمّد بن نعمان) ـ: از ابو عبد اللّه (امام صادق عليه السلام) درباره گفتار خداوند عز و جل «و او در آسمان ها و زمين، خداست» پرسيدم. فرمود: «همان گونه است. او در همه جا هست».
گفتم: با ذات خود؟
فرمود: «واى بر تو! مكان ها اندازه دارند. پس هر گاه بگويى كه با ذات خود در مكانى است، تو را لازم مى آيد كه بگويى: در اندازه ها و جز آن است؛ ولى او از آفريدگان خود جداست و به آنچه آفريده، از نظر دانش و توانايى و احاطه و تسلّط و فرمان روايى، فرا گيرنده است».
کلیدواژه‌ها حکمت نامه پیامبر اعظم در یک نگاهحکمت های اعتقادیایمان به خداشناخت اسما و صفات خدا +3 مورد دیگر
الكافي عن هشام بن الحكم:قالَ أَبو شاكِرٍ الدَّيصانِيُّ: إِنَّ فِي القُرآنِ آيَةً هِيَ قَولُنا، قُلتُ: ما هِيَ؟ قالَ: «وَ هُوَ الَّذِى فِى السَّمَاءِ إِلَـهٌ وَ فِى الْأَرْضِ إِلَـهٌ» ، فَلَم أَدرِ بِما أُجيبُهُ، فَحَجَجتُ فَخَبَّرتُ أَبا عَبدِ اللّهِ عليه السلام، فَقالَ: هذا كَلامُ زِنديقٍ خَبيثٍ، إِذا رَجَعتَ إِلَيهِ فَقُل لَهُ: ما اسمُكَ بِالكوفَةِ؟ فَإِنَّهُ يَقولُ: فُلانٌ، فَقُل لَهُ: مَا اسمُكَ بِالبَصرَةِ؟ فَإِنَّهُ يَقولُ: فُلانٌ، فَقُل: كَذلِكَ اللّهُ رَبُّنا فِي السَّماءِ إِلهٌ، وفِي الأَرضِ إِلهٌ، وفِي البِحارِ إِلهٌ، وفِي القِفارِ إِلهٌ، وفي كُلِّ مَكانٍ إِلهٌ.
قالَ: فَقَدِمتُ فَأَتَيتُ أَبا شاكِرٍ، فَأَخبَرتُهُ، فَقالَ: هذِهِ نُقِلَت مِنَ الحِجازِ. ۱
الكافىـ به نقل از هشام بن حكم ـ: ابو شاكر ديصانى ۲ گفت: در قرآن، آيه اى هست كه آن، گفتار ماست.
گفتم: كدام آيه؟
گفت: «و او كسى است كه در آسمان، خداست و در زمين، خداست» .
ندانستم چه پاسخى به او دهم. پس حج گزاردم و ابو عبد اللّه (امام صادق) عليه السلامرا آگاه كردم. فرمود: «اين، سخنِ زنديق پليدى است. هر گاه به سوى او بازگشتى، به او بگو: نام تو در كوفه چيست؟ او خواهد گفت: فلان. پس به او بگو: نام تو در بصره چيست؟ او خواهد گفت: فلان. پس بگو: به همان سان است پروردگار ما؛ در آسمان، خدا و در زمين، خداست و در درياها خداست و در بيابان ها خداست و در هر جايى خداست».
[به كوفه] وارد شدم و نزد ابو شاكر آمدم و او را از آن [پاسخِ امام] آگاه كردم. گفت: اين از حجاز آمده است.
کلیدواژه‌ها حکمت نامه پیامبر اعظم در یک نگاهحکمت های اعتقادیایمان به خداشناخت اسما و صفات خدا +3 مورد دیگر