معناى «اله»
9 حدیث
الإمام عليّ عليه السلامـ فِي الدُّعاءِ ـ: أَنتَ إِلهِي المالِكُ الَّذي مَلَكتَ المُلوكَ، فَتَواضَعَ لِهَيبَتِكَ الأَعِزّاءُ ودانَ لَكَ بِالطّاعَةِ الأَولِياءُ، فَاحتَوَيتَ بِإِلهِيَّتِكَ عَلَى المَجدِ وَالسَّناءِ. ۱
امام على عليه السلامـ در دعا ـ: خداى من! تو مالكى هستى كه پادشاهان را در اختيار دارى.
عزيزان، در برابر هيبت تو، سر فرود آورده اند و اوليا، به طاعتت گردن نهاده اند. با الوهيت خود، مجد و شكوه دارى.
۱.البلد الأمين: ص 121، جمال الاُسبوع: ص 67، العدد القويّـة: ص 334 الرقم 5 كلاهما من دون إسنادٍ إلى المعصوم، بحار الأنوار: ج 90 ص 184 ح 23.
عنه عليه السلام:لَيسَ بِإِلهٍ مَن عُرِفَ بِنَفسِهِ، هُوَ الدّالُّ بِالدَّليلِ عَلَيهِ، وَالمُؤَدّي بِالمَعرِفَةِ إِلَيهِ. ۱
امام على عليه السلام:آن كه به ذاتش شناخته شود، خدا نيست. او كسى است كه با دليل، به او ره برده مى شود و به معرفت، مى توان به او رسيد.
۱.الاحتجاج: ج 1 ص 476 ح 115، بحار الأنوار: ج 4 ص 253 ح 7.
امام على عليه السلام:خدايا! تو كسى هستى كه آمرزش گناهان و حلّ سختى ها، بر تو گران نمى آيد.؛ چون تو پاينده مهربانى هستى كه جامه ربوبيت به تن كرده اى و در الوهيت، يگانه اى و از جا و مكان، منزّهى. آن كس كه به چگونگىْ محدودت كرده، تو را نيافته است.
الإمام الحسن عليه السلامـ لَمّا سُئِلَ عَنِ الرَّجُلِ يَسمَعُ الشَّيءَ فَيَذكُرُهُ دَهرا، ثُمَّ يَنساهُ في وَقتٍ الحاجَةِ إِلَيهِ كَيفَ هذا؟ ـ: أَمَّا الرَّجُلُ الَّذي يَنسَى الشَّيءَ، ثُمَّ يَذكُرُهُ فَما مِن أَحدٍ إِلاّ عَلى رَأَسِ فُؤادِهِ حُقَّةٌ مَفتوحَةُ الرَّأَسِ، فَإِذا سَمِعَ الشَّيءَ وَقَعَ فيها، فَإِذا أَرادَ اللّهُ أَن يُنسِيَها أَطبَقَ عَلَيها، وإِذا أَرادَ اللّهُ أَن يُذَكِّرَهُ فَتَحَها، وهذا دَليلُ الإِلهِيَّةِ. ۱
امام حسن عليه السلامـ در پاسخ اين سؤال كه چگونه است كه آدمى چيزى را مى شنود و مدتى آن را در ياد دارد، ولى به هنگام نياز، آن را از ياد مى برد؟ ـ: آن كسى كه چيزى را از ياد مى برَد و سپس آن را به ياد مى آورَد، هيچ كس نيست مگر آن كه بر سر دلش، ظرف كوچكى درْگشاده است. پس چون مطلب را مى شنود، در آن كاسه مى رود و هر گاه خدا بخواهد كه آن را از يادش ببرد، درِ ظرف را مى نهد و هر گاه بخواهد به يادش بياورد، آن را مى گشايد و اين، دليل اُلوهيت است.
۱.تفسير القمّي: ج 2 ص 45، بحار الأنوار: ج 61 ص 39 ح 9.
الإمام زين العابدين عليه السلام:اللّهُمَّ لَكَ الحَمدُ بَديعَ السَّماواتِ وَالأَرضِ، ذَا الجَلالِ وَالإِكرامِ، رَبَّ الأَربابِ وإِلهَ كُلِّ مَألوهٍ، وخالِقَ كُلِّ مَخلوقٍ. ۱
امام زين العابدين عليه السلام:خدايا! ستايشْ از آنِ توست، اى پديد آورنده آسمان ها و زمين، اى صاحب شكوه و احسان، اى خداى خدايگان و معبود معبودان و آفريدگار هر آفريده!
۱.الصحيفة السجّاديّة: ص 185 الدعاء 47، المصباح للكفعمي: ص 886.
الإمام الباقر عليه السلام:إِنَّ تَفسيرَ الإلهِ هُوَ الَّذي أَلِهَ الخَلقُ عَن دَركِ ماهِيَّتِهِ وكَيفِيَّتِهِ، بِحِسٍّ أَو بِوَهمٍ، لا بَل هُوَ مُبدِعُ الأَوهامِ وخالِقُ الحَواسِّ. ۱
امام باقر عليه السلام:«اِله»، يعنى كسى كه مردم، از درك چيستى و چگونگىِ او درمى مانند، چه به حس وچه در وهم؛ زيرا او خود، پديدآور وهم ها و آفريدگار حس هاست.
۱.التوحيد: ص 92 ح 6، معاني الأخبار: ص 7 ح 3 كلاهما عن وهب بن وهب القرشي عن الإمام الصادق عليه السلام، بحار الأنوار: ج 3 ص 224 ح 15.
عنه عليه السلامـ في قُنوتِهِ ـ: اللّهُمَّ. بِعُبَيدِكَ ضَعفُ البَشَرِيَّةِ وعَجَزُ الإِنسانِيَّةِ، ولَكَ سُلطانُ الإِلهِيَّةِ ومَلكَةُ البَرِيَّةِ. ۱
امام باقر عليه السلام ـ در قنوتش ـ:خدايا!. بنده كوچك تو، گرفتار ضعف بشرى و ناتوانىِ انسانيت است، و چيرگىِ الوهيت و پادشاهىِ خلقت، از آنِ توست.
۱.مهج الدعوات: ص 71، بحار الأنوار: ج 85 ص 216 ح 1.
الإمام الصّادق عليه السلام:لايُكَوِّنُ الشَّيءَ لا مِن شَيءٍ إِلاّ اللّهُ، ولا يَنقُلُ الشَّيءَ مِن جَوهَرِيَّتِهِ إِلى جَوهَرٍ آخَرَ إِلاَّ اللّهُ، ولا يَنقُلُ الشَّيءَ مِنَ الوُجودِ إِلَى العَدَمِ إِلاَّ اللّهُ. ۱
امام صادق عليه السلام:كسى جز خدا، چيز را از بى چيزى، هستى نمى بخشد و جز خدا، چيز را از جوهر آن به جوهرى ديگر تبديل نمى كند و جز خدا، آن را از وجود به عدم نمى برَد.
۱.التوحيد: ص 68 ح 22 عن عبد اللّه بن سنان، بحار الأنوار: ج 4 ص 148 ح 2.
عنه عليه السلام:قَدِمَ وَفدٌ مِن أَهلِ فِلَسطينَ عَلَى الباقِرِ عليه السلام فَسَأَلوهُ عَن مَسائِلَ فَأَجابَهُم، ثُمَّ سَأَلوهُ عَنِ الصَّمَدِ، فَقالَ:
تَفسيرُهُ فيهِ؛ الصَّمَدُ خَمسَةُ أَحرُفٍ: فَالأَلِفُ دَليلٌ عَلى إِنِّيَّتِهِ، وهُوَ قَولُهُ عز و جل: «شَهِدَ اللَّهُ أَنَّهُ لاَ إِلَـهَ إِلاَّ هُوَ» ۱ وذلِكَ تَنبيهٌ وإِشارَةٌ إِلَى الغائِبِ عَن دَرَكِ الحَواسِّ، وَاللاّمُ دَليلٌ عَلى إِلهِيَّتِهِ بِأَنَّهُ هُوَ اللّهُ، وَالأَلِفُ وَاللاّمُ مُدغَمانِ لا يَظهَرانِ عَلَى اللِّسانِ ولا يَقَعانِ فِي السَّمعِ ويَظهَرانِ فِي الكِتابَةِ، دَليلانِ عَلى أَنَّ إِلهِيَّتَهُ بِلُطفِهِ خافِيَةٌ لا تُدرَكُ بِالحَواسِّ، ولا تَقَعُ في لِسانِ واصِفٍ ولا أُذُنِ سامِعٍ؛ لِأَنَّ تَفسيرَ الإِلهِ هُوَ
امام صادق عليه السلام:نمايندگانى از فلسطين، بر امام باقر عليه السلام وارد شدند و از وى سؤال هايى كردند و امام پاسخشان داد. سپس از معناى «الصمد» پرسيدند، و امام فرمود: تفسير آن، در خودش هست؛ «الصمد» پنج حرف دارد: الف، دليل بر إنّيت (وجود) اوست و اين همان گفته خداوند عز و جل است: «خدا گواهى مى دهد كه جز او خدايى نيست» و اين، آگاهى دادن است و به چيزهايى اشاره دارد كه از حواس، پوشيده اند. و لام، دليل بر الوهيت اوست كه او همان خداوند است. و الف و لامِ ادغام يافته ـ كه در گفتار، ظاهر نمى شوند و به گوش، شنيده نمى شوند و در نگارش، پديدار مى شوند ـ دليل اند بر آن كه خدا، لطيف و پنهان است و به حواس، درك نمى شود و به زبانِ توصيف كننده و گوشِ شنونده در نمى آيد؛ چون معناى «اله»، خدايى است كه مردم، از