حدیث دربارهويژگى جبروت خدا

عنه عليه السلامـ مِن كَلامِهِ فِي التَّوحيدِ ـ: لا تُدرِكُهُ الأَبصارُ وهُوَ يُدرِكُ الأَبصارَ وهُوَ اللَّطيفُ الخَبيرُ، استَخلَصَ الوَحدانِيَّةَ وَالجَبَروتَ. لا يَخطُرُ عَلَى القُلوبِ مَبلَغُ جَبَروتِهِ؛ لِأَنَّهُ لَيسَ لَهُ فِي الأَشياءِ عَديلٌ، ولا تُدرِكُهُ العُلَماءُ بِأَلبابِها، ولا أَهلُ التَّفكيرِ بِتَفكيرِهِم، إِلاّ بِالتَّحقيقِ، إِيقانا بِالغَيبِ؛ لِأَنَّهُ لا يُوصَفُ بِشَيءٍ مِن صِفاتِ المَخلوقينَ، وهُوَ الواحِدُ الصَّمَدُ، ما تُصُوِّرَ فِي الأَوهامِ فَهُوَ خِلافُهُ. لَيسَ بِرَبٍّ مَن طُرِحَ تَحتَ البَلاغِ، ومَعبودٍ مَن وُجِدَ في هَواءٍ أَو غَيرِ هَواءٍ. هُوَ فِي الأَشياءِ كائِنٌ لا كَينونَةَ مَحظورٍ بِها عَلَيهِ، ومِنَ الأَشياءِ بائِنٌ لا بَينونَةَ غائِبٍ عَنها. لَيسَ بِقادِرٍ مَن قارَنَهُ ضِدٌّ، أَو ساواهُ نِدٌّ. ۱ لَيسَ عَنِ الدَّهرِ قِدَمُهُ، ولا بِالنّاحِيَةِ أَمَمُهُ ۲، احتَجَبَ عَنِ العُقولِ كَمَا احتَجَبَ عَنِ الأَبصارِ، وعَمَّن فِي السَّماءِ احتِجابُهُ كَمَن فِي الأَرضِ، قُربُهُ كَرامَتُهُ، وبُعدُهُ إِهانَتُهُ، لا تُحِلُّه في، ولا تُوَقِّتُهُ إِذ، ولا تُؤامِرُهُ إِن. عُلُوُّهُ مِن غَيرِ تَوَقُّلٍ ۳، ومَجيئُهُ مِن غَيرِ تَنَقُّلٍ، يوجِدُ المَفقودَ، ويَفقِدُ المَوجودَ، ولا تَجتَمِعُ لِغَيرِهِ الصِّفَتانِ في وَقتٍ. يُصيبُ الفِكرُ مِنهُ الإيمانَ بِهِ مَوجودا ووُجودُ الإيمانِ لا وُجودُ صِفَةٍ، بِهِ توصَفُ الصِّفاتُ لا بِها يوصَفُ، وبِهِ تُعرَفُ المَعارِفُ لا بِها يُعرَفُ. فَذلِكَ اللّهُ لا سَمِيَّ لَهُ سُبحانَهُ، لَيسَ كَمِثلِهِ شَيءٌ وهُوَ السَّميعُ البَصيرُ. ۴
امام حسين عليه السلامـ از سخنش درباره توحيد ـ: انديشه ها او را در نمى يابند و او انديشه ها را در مى يابد و اوست باريك بينِ آگاه. يگانگى و چيرگى را ويژه خود ساخت. اندازه چيرگىِ او، بر دل ها نمى گذرد؛ زيرا براى او در ميان اشيا، همسنگى نيست. و دانشمندان با خردهاى خود و انديشمندان با انديشه خود، او را در نمى يابند، مگر كه از روى يقين به غيب، [او را]تصديق كنند؛ زيرا او به چيزى از اوصاف آفريدگان وصف نمى گردد و اوست يگانه بى نياز. هر آنچه در پندارها به تصوّر درآيد، او جز آن است. پروردگار نيست آن كس كه در تيررس [انديشه ها]قرار گيرد ۵ و معبود نيست آن كس كه در هوا يا غير هوا يافت شود. او در اشيا هست، نه بودنى كه درونِ آنها باشد و اشيا او را چون حصارى در برگرفته باشند. ۶ از اشيا جداست، نه جداىِ ناپيدا از آنها. توانا نيست آن كس كه رقيبى، همراهش شود يا همانندى، با او برابر گردد. ديرينگىِ او، زمانى نيست ۷ و روى آوردن وى، با سمت و سو نيست. از خِردها پنهان است، آن سان كه از ديدگان، پنهان است و پنهانىِ او از آسمانيان، چون پنهانىِ او از زمينيان است. نزديكىِ او [به آفريدگان]، اكرام است و دورى او، خوار كردن است. «در»، او را فرا نمى گيرد و «هنگام»، براى او وقت نمى گذارد و «اگر»، با او رايزنى نمى كند. بلندمرتبگىِ او، نه به بالا رفتن است و آمدن وى، نه به جابه جايى. نابوده را به وجود مى آورد و به وجود آمده را از بين مى برد و براى غير او در يك هنگام، [اين] دو وصف، گرد نمى آيد. انديشه را تنها اين رسد كه به وجودش ايمان بياورد و باورى بيابد، نه آن كه به شناخت [كنهِ]وجود صفتى برسد. ۸ اوصاف، با او وصف مى شوند نه آن كه او با اوصافْ وصف گردد و شناخت ها با او شناخته مى شوند نه آن كه او با شناخت ها شناخته شود. پس اوست خدايى كه براى او هم نامى نيست منزّه است، چيزى مانند او نيست و اوست شنواى بينا.
۱.النِدُّ: المثل و النظير (الصحاح: ج 2 ص 543).
۲.أمَمتُه وأمّمته بمعنى واحد؛ أي توخيّتُه وقصدتُه (لسان العرب: ج 12 ص 23).
۳.تَوقّل في الجبل: صعّد فيه (المعجم الوسيط: ج 2 ص 1052).
۴.تحف العقول: ص 244، بحار الأنوار: ج 4 ص 301 ح 29.
۵.علاّمه مجلسى درباره اصل عربى اين عبارت از حديث، گفته است: «شايد معناى تحت البلاغ، اين است كه او محتاج باشد كه امور به او برسد، يا اين كه در زيرِ جامه اى به اندازه نيازش باشد كه جامه بر او احاطه داشته باشد». وى همچنين احتمال تصحيف واژه «البلاغ» را نيز مطرح كرده است (بحار الأنوار: ج 4 ص 302). ترجمه نگارنده، با عنايت به برخى سخنان امير مؤمنان در نهج البلاغه انجام گرفته است: «الحمد للّه الذى لا يبلغ مدحته القائلون» (خطبه 1)؛ «فتبارك اللّه الذى لا يبلغه بُعد الهمم» (خطبه 94).
۶.اين كه فرمود: «محظور بها عليه»، يعنى داخل در اشيا باشد، به گونه اى كه اشيا محيط بر او باشند، مانند حظيره كه با نى و چوب پوشانده مى شود (بحار الأنوار، همان جا).
۷.«وليس عن الدهر قِدَمه»، يعنى قدمتش، زمانى نيست تا همواره با زمان همراه باشد (بحار الأنوار، همان جا)؛ «اَمَم»، به معناى قصد است؛ يعنى عزمش به گونه اى نيست كه تنها به يك سو متوجّه شود و در همان سو باشد؛ بلكه به هر سو رو كنيد، وجه اللّه، در همان سوست (بحار الانوار، همان جا).
۸.يعنى انديشه، به او نمى رسد، مگر اين كه به وجود او ايمان بياورد و صفت ايمان را در خود داشته باشد و به آن متّصف شود، نه اين كه به ذات صفتى و يا صفت زايدى در او برسد.

احادیث دیگر این موضوع

۸